ағылшынның «tion» (шн / situation), орыстың «ция» (ситуация) деп бітетін 50 мыңдай сөзі бар екен. біздің қазақ тіліне де осындай әмбебап жұрнақ табылмай ма екен? дәл табыла қоймас, бірақ қисынға келетін біреуін таңдап, бекітсе...
Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігі Тіл саясаты комитетінің тапсырмасы бойынша Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы әзірледі.
Sálemetsiz be! Pikirińizge raqmet! Aıtqan oıyńyzdy da qoldaımyz. Osy máselgen baılanysty týystas túrki tilderinde -sıaá jurnaǵynyń qoldanysyna nazar aýdardyq. Mysaly, túrik tilinde stansıaá-istation, deformasıa-deformasyon túrinde qoldanylsa, kórshiles ózbek, qyrǵyz tilderinde Tolyǵyraq ... orys tiliniń jurnaǵyna basymdyq berilgen. Siz aıtqandaı, qısynǵa keletin bireýin bekitý úshin negizge alatyn qujat bolýy kerek. Qazirgi kezde shettildik termınderdi qazaq tiline beıimdeý erejesin ázirleý qolǵa alynyp jatyr. Sonda bárimizdi mazalap júrgen biraz másele sheshimin tabady degen úmittemiz. Qazaq tilinde stansıaá-stansa dep bekitildi jáne qoldanysta bar. Sol sıaqty -sıaá jurnaǵymen aıaqtalatyn aýdarylmaıtyn shettildik termınderdi osy úlgimen beıimdese bolatyn shyǵar. Bul ábden talqylaýdy qajet etetin mańyzdy másele bolǵandyqtan, asayǵys pikir aıtýǵa bolmaıdy.
Tabylmasa da, bastysy – sózderdi qazaq tiliniń dybystyq jáne gramatıkalyq zańdylyqtaryna saı beıimdeý. Burynǵy tájirıbege súıensek, kirme sózderdi qazaqshaǵa tabıǵı túrde ıkemdeýge bolady. Mysaly, stansıaá – ystansa, ındýksıa – úndikse, ınspeksıa – inispekse dep ózgertilgen.
Durys aıtasyz, aǵylshynnyń «tion» (shn / situation), orystyń «sıaá» (sıtýasıaá) sózderin, jer ataýynan basqa, sózdiń jýan jińishkesine qaraı -sa/-se jurnaǵyn alyp qoldaný kerek dep esepteımin. Mysaly: Apelásıa- apeláse, Gravıtasıa - gravıtasa, ındýksıa -ındúkse, ınovasıa- ınovasa