Қазақстан Республикасы Тіл саясаты комитеті, Ш. Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы жыл сайынғы республикалық терминшілер байқауын бастады! Байқау өтінімі 2026 жылдың 20 сәуір мен 31 тамыз аралығында қабылданады.
Байқауға 18 Толығырақ ...жасқа толған ҚР кез келген азаматы қатыса алады. Ұлттық сипаттағы терминжасауға әркімнің үлес қосуға мүмкіндігі бар. Небәрі 5 термин ұсынып, жүлделі орынға ие болыңыз!
Байқаудың жүлде қоры:
Бас жүлде – 250 000 теңге.
I орын – 150 000 теңге.
II орын – 100 000 теңге.
III орын – екі жеңімпаздың әрқайсысына 70 000 теңге.
Ынталандыру сыйлығы – төрт жеңімпаздың әрқайсысына 25 000 теңге.
Жеңімпаздар марапаттау рәсіміне Астана қаласына шақыртылады.
Байқау ережесімен танысу үшін сілтемеге өтіңіз ➡️ https://docs.google.com/document/d/12CF9zi_otUyJnajK7WUavQ8Xtt48Oqgv/edit?usp=sharing&ouid=102829762134357764975&rtpof=true&sd=true
Өтінімдер және сұрақтар бойынша байланыс: termincom2021@gmail.com, +77172251465
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Сарапшы мамандар
«Заттар интернеті» Терминнің мәні бойынша заттарда интернет бола алмайды, заттар - интернет желісіне кірістерлгеннен кейін оларды “Интернет заттар” деп атаған дұрыс болады
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
«БЕШПАРМАК« ТУРАСЫНДА
Құрметті әріптестер! «Бешпармакқа" қатысты мәселе маңызды болып тұр. Осыған қатысты ұсыныс: талдай келе "бешпармакты» ығыстыратын тек жаңа сөз - неолог екен. Басқа амалы жоқ. Осыған қатысты нақты ұсыныс бар. Толығырақ ...Соны қолдасаңыздар, қарсы болсаңыз - қарсы аргумент ұсынып көріңіз.
Балама сөз ретінде »АСАМЫҚ» сөзін ұсынып отырмыз. Бұл турасында арнайы файлға материал салынды - танысуға болады.
Аталмыш тағам атауына түрлі сөздер ұсынылуда, алайда, олар төмендегі критерийлерді қанағаттандыруы шарт:
бас тағамның бастапқы қалпын білдіретін «ас» сөзіне қатысы болуы;
тағамның басты ерекшелігін ашатын мазмұны болуы – «асап жейтін ас» секілді;
қазақ тілінің сөзжасам қабылетіне сәйкес болуы;
айтылуы жеңіл әрі қабылдауға сіңімді болуы;
басқа қосалқы ұғымды қабаттастырмайтындай, семантикалық анық мазмұнның болуы.
Асамықты рестораторлар мен аспаздарға шығып одан әрі енгізуді қолға аламыз. Әуелгі шаруа - тілшілер мен лингвистердің мақұлдауы керек
Құрметті әріптестер! «Бешпармакқа" қатысты мәселе маңызды болып тұр. Осыған қатысты ұсыныс: талдай келе "бешпармакты» ығыстыратын тек жаңа сөз - неолог екен. Басқа амалы жоқ. Осыған қатысты нақты ұсыныс бар. Толығырақ ...Соны қолдасаңыздар, қарсы болсаңыз - қарсы аргумент ұсынып көріңіз.
Балама сөз ретінде »АСАМЫҚ» сөзін ұсынып отырмыз. Бұл турасында арнайы файлға материал салынды - танысуға болады.
Аталмыш тағам атауына түрлі сөздер ұсынылуда, алайда, олар төмендегі критерийлерді қанағаттандыруы шарт:
бас тағамның бастапқы қалпын білдіретін «ас» сөзіне қатысы болуы;
тағамның басты ерекшелігін ашатын мазмұны болуы – «асап жейтін ас» секілді;
қазақ тілінің сөзжасам қабылетіне сәйкес болуы;
айтылуы жеңіл әрі қабылдауға сіңімді болуы;
басқа қосалқы ұғымды қабаттастырмайтындай, семантикалық анық мазмұнның болуы.
Асамықты рестораторлар мен аспаздарға шығып одан әрі енгізуді қолға аламыз. Әуелгі шаруа - тілшілер мен лингвистердің мақұлдауы керек
«Бешпармақ» қазақтың бас тағамының орыс тілінен ауысып қалыптасқан атауы. ХІХ ғ. қазақ арасына орыстарға тілмаш боп келген татар- башқұрттардың қамыр қосып тартқан етті қолмен алып қабылдауын білдіретін «беш бармак» деген Толығырақ ...атаумен байланысты қалыптасса керек. Шынтуайтында, қазақ даласындағы патшалық әкімшіліктің жергілікті шенеуніктерінің ет тағамын кемсітіп атауы. Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. 1-том. – Алматы: DPS, 2011. – 738 б.
Осы тағамның атауын қайта қарауды қолдаймын. Термин ретінде бекітілгенімен, оның халық арасында қолданысқа енгізу жолы туралы ойыңызбен келісемін. Кейбір жағдайда терминдер бекітіліп, журнал бетінде шаң басып қала береді. Сіздің «рестораторлар мен аспаздарға шығып одан әрі енгізуді қолға аламыз» деген ойыңыз дұрыс.
Бірақ «асам» деп алсақ, закуска сияқты қабылдануы мүмкін. Мәселен, Тағамтану сөздігінде (Алматы: «Ой-сана» баспасы, 2013. – 216 бет., Рахимбердиева Б.М.) осыған ұқсас термин берілген. Закуска – бірасам, асам, асарлық.
Мынадай нұсқаларды қарастырсақ: «Жайма ет», «Турама», «Қамыртабақ», «Жайма тамақ».
Жайма – етке салатын нан. Қазақ тілінің аймақтық сөздігі /Құраст. Ғ.Қалиев, О.Нақысбеков, Ш.Сарыбаев, А.Үдербаев және т.б. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2005. - 824 б.
Турама – туралған ет, бесбармақ. Қазақ әдеби тілінің сөздігі. Он бес томдық. 14-том. / Құраст.: М.Малмақов, Қ.Есенова, Б.Хинаят және т.б. – Алматы, 2011. - 800 б.
Қамыр – суға, сүтке илеген ұн, шикі нан. Қазақ дәстүрлі мәдениетінің энциклопедиялық сөздігі. - Алматы: "Сөздік-Словарь". 1997.- 368 б.
"Бешбармақ"ты қазақша ет деген дұрыс. Оған жаңа ат табу қаншалықты қажет. Асамық деген термин мағынасын ашпайды. Менің ойымша асап жеу деген мағынаны беретін сияқты.
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Күнделікті өмірде терминдердің қазақша нұсқасы көңіл көншітерлік жағдайда емес екенін көрудеміз. Бірқатар сөздерге өз ұсынысымды қалдырып, бұл нұсқаны не себепті таңдағанымды сөздіктерден дәлел келтіріп, жазып өттім.
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Күнделікті өмірде терминдердің қазақша нұсқасы көңіл көншітерлік жағдайда емес екенін көрудеміз. Бірқатар сөздерге өз ұсынысымды қалдырып, бұл нұсқаны не себепті таңдағанымды сөздіктерден дәлел келтіріп, жазып өттім.
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы жариялаған «Қазақы терминдерді халық жасайды» атты республикалық байқауының 2-турына ұсынған Серік Ерғалидың 10 терминге қатысты баламалары
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитеті
ҚР Ішкі істер министрлігі
Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі
ҚР Сыртқы істер министрлігі
ҚР Денсаулық сақтау министрлігі
ҚР Инвестициялар және даму министрлігі
ҚР Ақпарат және коммуникациялар министрлігі
ҚР Ұлттық экономика министрлігі
ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі
Сәлеметсіз бе, терминкомда жазба жариялап, терминге қатысты ойыңызды білдіргеніңіз дұрыс. Терминологиялық алаңда әр салада қызмет ететін азаматтардың жан-жақты кәсіби ой-пікірі қажет, осылайша сала бойынша қазақ терминологиясы қалыптасады.
Анықтамалық дерек ретінде:
Заттар интернеті Толығырақ ...– интернет вещей (2023 жылы бекітілген термин)
Заттар интернеті, интернет-заттар (Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласындағы басым қызмет түрлерінің тізбесін және меншікті өндірістің өлшемшарттарын бекіту туралы Қазақстан Республикасының Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрінің 2019 жылғы 11 сәуірдегі № 37/НҚ бұйрығы)
Интернет заттар (Мектепке дейінгі, орта білім беру ұйымдарын, сондай-ақ арнайы білім беру ұйымдарын жабдықтармен және жиһазбен жарақтандыру нормаларын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 22 қаңтардағы № 70 бұйрығы)
Заттар Интернеті (Байланыс саласындағы "Қолжетімді Интернет" ұлттық жобасын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 27 қазандағы № 949 қаулысы)
Өзбек тілінде – Buyumlar interneti
Қырғыз тілінде – Интернет буюмдары
Түрік тілінде – Nesnelerin İnterneti
Әзербайжан тілінде – Əşyaların İnterneti
Түрікмен тілінде – Zatlaryň internet
Айгүл, пікіріңіз өте орынды. Дефинициясы бойынша, Интернет заттар - адамның қатысуынсыз сымсыз деректерді жинап және жібере алатын өзара байланысты есептеу құрылғыларының жүйесі. Пікіріңіздің дұрыстығын анықтамасын беру арқылы, басқа тілдегі аудармаларын Толығырақ ...беру арқылы және т.б. дәлелдей отырып, қайта бекітуді сұрап, Тіл саясаты комитетіне хат жаза аласыз.
Айгүл, пікіріңіз өте орынды. Дефинициясы бойынша, "Интернет заттар - адамның қатысуынсыз сымсыз деректерді жинап және жібере алатын өзара байланысты есептеу құрылғыларының жүйесі". Пікіріңіздің дұрыстығын анықтамасын, басқа тілдегі аудармаларын беру арқылы Толығырақ ...және т.б. дәлелдей отырып, қайта бекітуді сұрап, Тіл саясаты комитетіне хат жаза аласыз.