Дефинициясы1. Баға қайшылығы – сатылатын және сатып алынатын тауарлар бағаларының арасындағы алшақтықты көрсететін ұғым. Сыртқы сауда саласында өнеркәсібі дамыған елдер мен дамушы елдер тауарларының эквивалентсіз айырбасталатынын сипаттайды.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: "narxlar qaychisi"
4. Түрік: makas Krizi
5. Ағылшын: scissors crisis, price discrepancy, price scissors
6. Неміс: Scherenkrise, Preisschere
7. Бекітілген нұсқасы: көтеріңкі бағалар (2023), қайшылықтар (2019)
8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2017 жылғы 27 ақпандағы № 49-VІ ҚРЗ ... құқыққа қайшылығы ...
2) Қазақстан Республикасының 2012 жылғы 27 сәуірдегі № 15-V Заңы ... нормалары арасындағы қайшылықтарды ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 2018 жылғы 29 қазандағы № 188-VІ ҚРЗ ... Қайшылықтар туындаған жағдайда ...
4) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 12 наурыздағы № 170-VIII ҚРЗ ... айқындалған бағалар ...
10. Ұсыныстар: лингвистикалық сараптама қорытындысы аудармаларды, заңнамадағы қолданысын, терминдік тіркес сыңарларының бекітілген нұсқасын қарастыра келе, "баға қайшылығы" терминін бекітуді ұсынады.

Дефинициясы1. Аноним қоғам – "ұсынушының" акциялары бар акционерлік қоғам.
2. Этимологиясы: аноним (грек. anṓnumos) – "атаусыз".
3. Өзбек: anonim jamiyat
4. Түрік: anonim şirket
5. Ағылшын: joint-stock company, public joint-stock company
6. Неміс: Aktiengesellschaft, Konzern
7. Бекітілген нұсқасы: анонимді өтініш (2018), дәстүрлi қоғам (2019)
8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 4 желтоқсандағы № 236-VIII ҚРЗ ... Анонимдік жолданымдар ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2024 жылғы 8 шілдедегі № 120-VIII ҚРЗ. ... анонимді жолданымдар ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 2022 жылғы 5 қарашадағы № 158-VII ҚРЗ ... анонимдік үгіт ...
10. Ұсыныстар: лингвистикалық сараптама қорытындысы аудармаларды, заңнамадағы қолданысын, терминдік тіркес сыңарларының бекітілген нұсқасын қарастыра келе, "аноним қоғам" терминін бекітуді ұсынады.

Дефинициясы1. Табысты есептеу базасы – табысқа байланысты қандай да бір көрсеткішті есептеу жүргізілетін сома. Әдетте бұл термин салық және бухгалтерлік есепте кездеседі.
2. Этимологиясы: база (лат. basis, гр. βάσις) – "негіз", "іргетас".
3. Өзбек: daromadni hisoblash asosi
4. Түрік: gelir hesaplama temeli
5. Ағылшын: income calculation base
6. Неміс: basis für die Berechnung des Einkommens
7. Бекітілген нұсқасы: табыстық облигация (2017)
8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2023 жылғы 9 маусымдағы № 213 бұйрығы. ... орташа айлық табыстың мөлшері ...
2) Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығы. ... салық салынатын табысты 50 %-ға азайту ...
3) Қазақстан Республикасы Президентінің 2013 жылғы 4 маусымдағы № 579 Жарлығы. ... Рейтингті есептеу білім беру қызметтерін ұсынудан ...
4) Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы Басшысының 2024 жылғы 14 қарашадағы № 173 бұйрығы. ... табысты есептеу әдістемесі ...
5) Қазақстан Республикасының 2013 жылғы 3 желтоқсандағы № 149-V Заңы. ... бюджеттердің шығыстар базасына ...
10. Ұсыныстар: дефинициясын, заңнамалық құжаттардағы қолданысын қарастыра отырып, "табысты есептеу базасы" терминін бекіту ұсынылады.

Дефинициясы1. Банко – банк бағалы қағаздарды сатып алатын не сататын бағасы немесе бағамы.
2. Этимологиясы: банко (итал. banco) – "орындық, үстел".
3. Өзбек: banko
4. Түрік: banko
5. Ағылшын: banquo
6. Неміс: Geldkurs
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: –
10. Ұсыныстар: лингвистикалық сараптама қорытындысы аудармаларды қарастыра келе, "банко" терминін бекітуді ұсынады.

Дефинициясы1. Бланктегі жазба – вексель иесінің вексельдің сыртына жаңа иесінің аты-жөнін көрсетпей жазған жазуы. Ол вексельді көрсеткен кез келген адамға вексель берген адамнан вексельде көрсетілген ақшаның сомасын төлетуге құқық береді.
2. Этимологиясы: бланк (фр. blanc) - "ақ қағаз", "бос парақ".
3. Өзбек: blanka yozuvi
4. Түрік: blank yazısı
5. Ағылшын: blank inscription
6. Неміс: briefkopf
7. Бекітілген нұсқасы: бланк (2018)
8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2002 жылғы 4 ақпан N 292-ІІ. ... Бланкiсiне сәйкес келетiн бланкiде ұсынылған жағдайда ...
2) Қазақстан Республикасының 2005 жылғы 12 сәуірдегі N 37 Заңы. ... бланкiлерiнiң өзара келiсiлген санын бiр-бiрiне бередi ...
3) Қазақстан Республикасының 2012 жылғы 17 ақпандағы № 563-IV Заңы. ... дыбыстық жазбасын ғана білдіреді ...
10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, басқа тілдердегі аудармаларды, заңнамадағы қолданысын ескере отырып, "бланктегі жазба" терминін бекітуге ұсынамыз.

Дефинициясы1. Вексель бағамы – шетел векселінің жергілікті валютаға шаққандағы бағасы.
2. Этимологиясы: вексель (нем. Wechsel) - «айырбастау», «алмасу», «айырбас құжаты».
3. Өзбек: veksel kursi
4. Түрік: veksel kursu
5. Ағылшын: exchange rate
6. Неміс: wechselkurs
7. Бекітілген нұсқасы: ыңғайласпалы вексель (2018), споттық айырбас бағамы (2022)
8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 28 сәуiрдегі N 97 Заңы. ... Аударым және жай вексельдер ...
2) Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 16 шілдедегі N 436 Заңы. ... белгiленген ресми бағамы ...
3) Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 23 қарашадағы N 358 Заңы. ... валюта айырбастаудың нарықтық бағамы ...
10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, басқа тілдегі аудармаларды, заңнамадағы қолданысын ескере отырып, "вексель бағамы" терминін бекітуді ұсынамыз.

Дефинициясы1. Виремент – банкінің соманы бір тұлғаның ағымдағы есепшотынан екінші тұлғаның ағымдағы есепшотына аудару операциясы.
2. Этимологиясы: виремент (фр. virement) – "аудару", "айналдыру".
3. Өзбек: pul oʻtkazmasi
4. Түрік: para transferi
5. Ағылшын: bank transfer
6. Неміс: Überweisung
7. Бекітілген нұсқасы: кредиттік аударым (2017), аударым (қаржы.) (2010), трансферттік баға, аударым бағасы(сыртқы экон.қызмет) (2006), аударма, аударым (банк ісі) (2006), қаржы бөлу, аударым (мем. сатып алу) (1999)
8. Қолдану саласы: Іс жүргізу және мұрағат ісі, Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: –
10. Ұсыныстар: банк саласында қолданылатын бұл термин "банк аударымы" терминіне мағынасы жағынан ұқсас. Бұл термин түрік, өзбек, ағылшын және неміс тілдерінде "банк аудармасы" деп берген. Сол үшін "виремент" терминінің орнына "аударым" немесе "кредиттік аударым" деген тіркес ұсынылады. Бұл сөз термин ретінде заңнамада кездеспейді. Мамандардың талқылауы қажет.

Дефинициясы1. Қарымта сатып алу – экспорттың құны шегінде импорттаушыдан тауар массасын сатып алу бойынша экспорттаушының қарсы міндеттемелерін көздейтін қарсы сауда нысаны
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: muqobil xarid
4. Түрік: karşı satın alma
5. Ағылшын: turn-in buying
6. Неміс: Gegenkauf
7. Бекітілген нұсқасы: сатыпалым (2024), үстеме тексеру (2020)
8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Президентінің 2022 жылғы 20 мамырдағы № 898 Жарлығы. ... оператордан сатып алу;..
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2024 жылғы 1 шілдедегі № 106-VIII ҚРЗ. ... сатып алуға байланысты қатынастарға ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 2014 жылғы 14 қазандағы № 240-V ҚРЗ. ... Қарымта шаралар уақытша сипатқа ие ...
10. Ұсыныстар: дефинициясын, бекітілген термин нұсқаларын ескере отырып, "қарымта сатыпалым" терминін бекіту ұсынылады.

Дефинициясы1. Дамно – банкінің клиенттер вексельдерін инкассоға есепке қабылдағаны үшін олардан алатын айрықша ақысы (комиссиядан, пайыздардан және пошта шығындарынан тыс); бағалы қағаздарды нақты бағасынан төмен сатқанда олардың бағамынан келетін шығын.
2. Этимологиясы: дамно (лат. damnum) - «зиян, шығын, залал».
3. Өзбек: damno
4. Түрік: damno
5. Ағылшын: damno
6. Неміс: dam
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Заңтану, Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: –
10. Ұсыныстар: басқа тілдердегі аудармасын ескере отырып, "дамно" деп бекітуді ұсынамыз.

Дефинициясы1. Девиз саясаты – орталық банкілердің шетел валютасын сатып алу немесе сату (тратта, чек немесе төлем талап девизі түрлерінде) арқылы ұлттық валютаның бағамын реттеуге бағытталған саясаты.
2. Этимологиясы: девиз (лат. divisa) - «бөлінген нәрсе», «белгі», «таңба».
3. Өзбек: deviz siyosati
4. Түрік: deviz politikası
5. Ағылшын: сurrency policy
6. Неміс: motto-Politik
7. Бекітілген нұсқасы: олимпиялық ұран (2019), экосаясат (2022), девиз (сыртқы экон.қызмет) (2006)
8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 4 шілдедегі N 471-II Заңы. ... ұранын, туын, әнұранын ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2017 жылғы 11 мамырдағы № 65-VІ ҚРЗ. ... девизге, туға және өзге де ұлттық паралимпиадалық нышанға ...
10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, заңнамадағы қолданысын ескере отырып, "девиз" терминін қазақшалап, "ұран саясаты" деп бекітуді ұсынамыз.

Дефинициясы1. Сараланған кеден тарифі – бір түрлі тауарға немесе өнімге оның қай елден әкелінгендігіне, кеден шекарасына, кеменің қай ұлттікі екеніне және т.б. байланысты кеден алымының әр түрлі мөлшерлеме бойынша алынуы.
2. Этимологиясы: тариф - (фр. tarif; араб. та'риф) - түсіндірме, анықтама
3. Өзбек: differensial bojxona tarifi
4. Түрік: diferansiyel gümrük tarifі
5. Ағылшын: differential customs tariff
6. Неміс: Differenzzolltarif
7. Бекітілген нұсқасы: кеден (1992)
8. Қолдану саласы: Көлік және қатынас жолдары, Статистика, стандарттау және зияткерлік меншік, Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1. Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 5 сәуірдегі N 401 Кодексі: "... кеден ісі мәселелері ...";
2. Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2023 жылғы 1 шiлдедегi № 252 бұйрығы: "... сараланған график – сауда-саттыққа қатысушылардың өтінімдерінде мәлімделген бағалар бойынша өтінімдерінің бір тәртіпке келтірілген тізімі...";
3. Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің 2020 жылғы 29 шілдедегі № 103-ө өкімі: "... импорт кезінде кеден баждарының, салықтардың және өзге де алымдардың мөлшерлемелерін ...".
10. Ұсыныстар: линвистикалық сараптама көрсеткендей, дифференция сөзін түрік, өзбек жіне басқа тілдер материалдық кірме ретінде қабылдаған, бірақ ҚР заңнамаларында "сараланған" сөзі терминдік тіркестердің құрамында осы сөздің баламасы ретінде кездеседі. Сондықтан "сараланған кеден тарифі" деген нұсқаны бекіту ұсынылады.

Дефинициясы1. Еуропатент – бұл Еуропалық патенттік ведомство (EPO) арқылы берілетін патент; ол бір ғана өтінім беру арқылы бірнеше еуропалық мемлекеттерде өнертабысты қорғауға мүмкіндік беретін аймақтық патент түрі.
2. Этимологиясы: патент (лат. patens) – "ашық, айқын".
3. Өзбек: yevropa patenti
4. Түрік: аvrupa patentli
5. Ағылшын: european patent
6. Неміс: Europäisches Patent
7. Бекітілген нұсқасы: еуропалық асхана (2024), патенттік мәліметтер (2024)
8. Қолдану саласы: Заңтану, Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2001 жылғы 16 қараша N 257-ІІ ...Халықаралық патенттік жіктеме ...
2) Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 13 шілдедегі N 422 Заңы ... патент иесiнiң ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 2022 жылғы 20 маусымдағы № 128-VII ҚРЗ ... Патенттің қолданылу мерзімін ...
10. Ұсыныстар: лингвистикалық сараптама қорытындысы аудармаларды, заңнамадағы қолданысын, терминдік тіркес сыңарларының бекітілген нұсқасын қарастыра келе, "еуропатент" терминін бекітуді ұсынады.

Дефинициясы1. Капиталды шашырату – акционерлік компания (қоғам) капиталының жеке (жекеменшіктегі) кәсіпкерлердің капиталына айналуы: айналмалы қаражатты аз қозғалатын құндылықтарға (биржада онша бағаланбайтын пайызды қағаздар, т.б.) орналастыру.
2. Этимологиясы: капитал (лат. capitalis) – "негізгі".
3. Өзбек: kapitalni immobilizatsiya qilish
4. Түрік: sermaye immobilizasyonu
5. Ағылшын: immobilization of capital
6. Неміс: Brachliegen von Kapital
7. Бекітілген нұсқасы: иммобилизацияланған препараттар (2021), қаражатты иммобилизациялау (2017)
8. Қолдану саласы: Іс жүргізу және мұрағат ісі, Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2016 жылғы 24 ақпандағы № 461-V ҚРЗ ... шашыратуға немесе тозаңдатуға арналған ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 9 қаңтардағы № 152-VIII ҚРЗ ... шашырату қуаты ...
3) Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 3 ақпандағы N 525 Заңы ... шашыратуға немесе тозаңдатуға арналған ...
10. Ұсыныстар: заңнамадағы қолданысы, өзбек, түрік, ағылшын және неміс тілдеріндегі аудармалар ескеріліп, "капиталды шашырату" нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Жинақталған сатылымдар – бас компания кәсіпорындарының, олардың серіктес және ассоцияланған фирмаларының тауарлары мен қызметін олардан өзара алмасқан (топ ішіндегі) тауарларын шегеріп тастағаннан кейінгі сатылымдар.
2. Этимологиясы: консолид (лат. consolidare) – "бекіту, біріктіру".
3. Өзбек: konsolidatsiyalashgan savdo
4. Түрік: konsolide satışlar
5. Ағылшын: consolidated revenue
6. Неміс: konsolidierter Umsatz
7. Бекітілген нұсқасы: жинақталған су алымдары мен айдамдары картасы (2024), жинақталған жиілік (2023), үстеме ақымен сату (2022)
8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2024 жылғы 24 желтоқсандағы № 147-VIII ҚРЗ ... ішкі сатылымдарына ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2018 жылғы 28 ақпандағы № 141-VІ ҚРЗ ... бұйымдардың сатылымына ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы. 2002 жылғы 29 желтоқсан N 369-ІІ ... жинақталған қаражаттарымен ...
10. Ұсыныстар: терминнің өзбек, түрік, ағылшын және неміс тілдеріндегі аудармалары ескеріліп, дефинициясына мән бере "жинақталған сатылымдар" термині ұсынысылады.

Дефинициясы1. Жабу коэффициенті – ресурстардың, объектілердің немесе қызметтердің қажетті көлемге қатысты қандай үлесін өтейтінін көрсететін көрсеткіш.
2. Этимологиясы: коэффициент (лат. co(cum)+efficients ) – "бірге+өндіретін".
3. Өзбек: qoplash koeffitsiyenti
4. Түрік: karşılama oranı
5. Ағылшын: coverage ratio
6. Неміс: Deckungsgrad
7. Бекітілген нұсқасы: ылғал жабу (2022), жабу (2016), зейнеткерлік жүктеме коэффициенті (2025)
8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің м.а. 2024 жылғы 26 тамыздағы № 330 бұйрығы ... саны 0,4 коэффициентін ...
2) Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің міндетін атқарушының 2011 жылғы 12 мамырдағы № 273 бұйрығы ... Пiсiру жiктерi жабулы ...
3) Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2015 жылғы 19 желтоқсандағы № 240 қаулысы ... сипаттайтын коэффициенттерін ...
10. Ұсыныстар: заңнамадағы қолданысы, басқа тілдердегі аудармалары мен дефинициясына қарап, "жабу коэффициенті" термині ұсынылады.

Дефинициясы1. Патогномониялық симптом – тек бір нақты ауруға ғана тән және сол ауруды дәл көрсететін белгі. Спецификалық симптом – белгілі бір ауруға өте тән, бірақ басқа жағдайларда да кездесуі мүмкін симптом. Ол диагнозды 100% дәлелдемейді.
2. Этимологиясы: специфика (лат. species) – «түр, бейне, ерекшелік»; симптом (грек. σύμπτωμα (sýmptōma) – "белгі, көрініс".
3. Өзбек: patognomonik simptom
4. Түрік: patognomonik semptom, spesifik semptom
5. Ағылшын: pathognomonic symptom
6. Неміс: pathognomonisches Symptom, spezifisches Symptom
7. Бекітілген нұсқасы: симптом (2023), өзіндік белгі (лингв.) (2003)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2024 жылғы 19 желтоқсандағы № 108 бұйрығы. ... патогномоникалық симптомдардың сипаттамасы ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 24 ақпандағы № 15 бұйрығы. ... патогномоникалық симптомдардың сипаттамасы ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 12 қарашадағы № ҚР ДСМ - 188/2020 бұйрығы. ... патогномоникалық симптомдардың сипаттамасы ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 11 сәуірдегі № 35 бұйрығы. ... арнайы диагностикалық тест (специфический диагностический тест) ...
5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 11 ақпандағы № 7 бұйрығы. ... биспецификалық ойық жаралы колит (неспецифический язвенный колит) ...
10. Ұсыныстар: заңнама мәтіндерін, басқа тілдегі аудармаларды, берілген дефиницияларды саралай келе, " спецификалық, патогномимоникалық симптом" терминдерін беру ұсынылады.

Дефинициясы1. Ойламай аггравациялау – науқастардың шын мәнінде бар аурудың жеке белгілерін асыра көрсетуі. Мұның себебі мазасыздық, қорқыныш, өзін-өзі гипноздаудың жоғарылауы және/немесе күдіктену болуы мүмкін.
2. Этимологиясы: аггравация (лат. aggravatio) – "ауырлау", салмақтану".
3. Өзбек: beixtiyor aggravatsiya
4. Түрік: kasıtsız agravasyon/bilinçsiz agravasyon
5. Ағылшын: unintentional aggravation/unconscious aggravation.
6. Неміс: Unbeabsichtigte Aggravation немесе Unbewusste Aggravation.
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: –
10. Ұсыныстар: аталған терминнің бекітілген нұсқасы, заңнамадағы қолданысы ұшыраспады. Сараптама қорытындысы жан-жақты қарастыра келе, ұсынушы тараптың "ойламай аггравациялау" термині дефиницияны толық ашпайды. Бекітуге "бейсаналы аггравация" ұсынылады.

Дефинициясы1. Озбыр (пародонтит), агрессивті (парадонтит) – пародонт тіндерінің қабыну ауруы, ол жоғары агрессивтілікпен және жылдам прогрессивті ағыммен сипатталады.
2. Этимологиясы: агрессия (лат. agressio) – «шабуыл».
3. Өзбек: agressiv parodontit
4. Түрік: agresif periodontit
5. Ағылшын: aggressive periodontitis
6. Неміс: Aggressive parodontitis
7. Бекітілген нұсқасы: агрессивті заттектер (2021)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрінің м.а. 2026 жылғы 13 ақпандағы № 32 бұйрығы. ... агрессивті қысым, қарсы шабуылдар, позициялық ойын ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 22 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-313/2020 бұйрығы. ... созылмалы агрессивті гепатит ...
3) Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрінің 2025 жылғы 14 шiлдедегi № 129 бұйрығы. ... агрессивті шығуға жауап ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 9 қаңтардағы № 4 бұйрығы. ... Агрессивті науқастарды қадағалап-қараудың ...
10. Ұсыныстар: 1. ұсынылған "озбыр" сөзі - сын есім, терминдік сипатқа ие бола алмайды; 2. тілімізде "озбыр" сөзі адамның мінез-құлқына байланысты қолданылатын сөз (Озбыр адам - зорлық көрсетуші, жәбірлеуші (адам)). Медицина саласындағы терминдік тіркестерде "агрессивті" түрінде берілген. Сол себепті "озбыр" сөзін алып тастау немесе "парадонтит" терминімен тіркестіру арқылы "агрессивті парадонтит" деп бекіту ұсынылады.

Дефинициясы1. Артқы өтістің ұстамауы – тоқ ішектегі нәжісті ерікті ұстаудың ішінара немесе толық бұзылуы, науқастың дәрет алу әрекетін басқара алмауымен сипатталатын бұзылыс.
2. Этимологиясы: анус (лат. anus (annus) – «сақина, шеңбер, анус»; инконтиненция (лат. incontinentem) – "шектелмеген, ұстамайтын, өзін ұстамайтын".
3. Өзбек: anal inkontinentsiya/najas tutolmaslik
4. Түрік: anal inkontinans-gaita inkontinansı
5. Ағылшын: anal incontinence/fecal incontinence
6. Неміс: Anale Inkontinenz (Stuhlinkontinenz)
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 17 ақпандағы № 9 бұйрығы. ... Артқы өтіс арнасының қатерлі ісігі ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 7 маусымдағы № 106 бұйрығы. ... Тік ішектің, артқы өтістің жəне артқы өтіс өзегінің жоғарыда ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2025 жылғы 6 қарашадағы № 138 бұйрығы. ... Аналдық [артқы өтістің] іріңдік ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2024 жылғы 5 сәуірдегі № 12 бұйрығы. ... айналшықтың [анустың] және айналшық каналының жоғарыда көрсетілген ...
5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 20 наурыздағы № 41 бұйрығы. ... Артқы өтіс жолын кесудің басқа түрлері ...
10. Ұсыныстар: сараптама қорытындысы ұсынушы тараптың терминдерінің ішінен (анустың ұстай алмауы, артқы өтістің ұстамауы, анустың әлсіздігі, анал инконтиненциясы, аналды инконтиненция) дефиницияға сәйкес келетін "артқы өтістің ұстамауы" терминін бекітуге ұсынады.

Дефинициясы1. Антидот, уқайтарғы – ағзаға түскен уды немесе токсинді залалсыздандыруға қабілетті, оның зиянды әсерін болдырмайтын немесе айтарлықтай әлсірететін дәрі.
2. Этимологиясы: антидот (еж. грек. ἀντίδοτον) – "қарсы берілген".
3. Өзбек: antidot/ziddizahar)
4. Түрік: antidot/panzehir
5. Ағылшын: antidote
6. Неміс: Antidot/Gegengift
7. Бекітілген нұсқасы: уқайтарғы (2005), гомеопатиялық антидот (2021)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шiлдедегi № 360-VI ҚРЗ Кодексі. ... химиялық заттардың (вакциналардың, антидоттардың) әсерінің ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 1999 жылғы 24 маусым N 398-I. ... медициналық антидоттар мен емдеу құралдары ...
3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2019 жылғы 30 қыркүйектегі № 721 қаулысы. ... биологиялық және химиялық заттардың (вакциналар, антидоттар) әсерінің ...
4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 25 ақпандағы № 123 Қаулысы. ... Овсюген экстра, э.к. (феноксапропп-пэтил+антидот) ...
5) Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2019 жылғы 30 мамырдағы № 291 бұйрығы. ... бос ыдыстарды уқайтарғыштармен өңдеу ...
10. Ұсыныстар: заңнамалық құжаттарда "антидот" термині белсенді қолданылған. Бұрын бекітілген, дефиницияға толық сәйкес келіп тұрған "уқайтарғы" термині қолданысқа түспеген деуге болады. Сол себепті "антидот" терминін бекітуді немесе "уқайтарғы" терминін қалдыруды мамандармен талқылау ұсынылады.

Дефинициясы1. Коронарлық артерияны шунттау – жүрек бұлшықетіне қан жеткізетін тамырлар тарылған немесе бітелген кезде жасалатын операция.
2. Этимологиясы: коронарлық (лат. corona) – "тәж", "шеңбер"; артерия (грек. ἀρτηρία (artería) – "күре тамыр"; шунт (ағылш. shunt) – "айналма жолға бұру", "бұрып жіберу".
3. Өзбек: Koronar arteriyani shuntlash
4. Түрік: koroner arter baypas ameliyatı
5. Ағылшын: Coronary artery bypass grafting

6. Неміс: Koronare Bypass-Operation
7. Бекітілген нұсқасы: коронароангиопластика (2017)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 9 қаңтардағы № 152-VIII ҚРЗ. ... коронарлық стенттер ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 14 шiлдедегi № 206-VIII ҚРЗ. ... артериялық гипертонияны, жүректің ишемиялық ауруын ...
3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 983 Қаулысы. ... шунттаушы реактор салуға ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген дефиницияны, бекітілген терминдерді, басқа тілдегі аудармаларын ескере келе, "коронарлық артерияны шунттау" терминін бекітуді ұсынамыз.

Дефинициясы1. Ассоцирленген клиникалық жағдайлар, аралас клиникалық жағдайлар – белгілі бір негізгі аурумен патогенетикалық, этиологиялық немесе статистикалық тұрғыдан байланысты, сол аурудың ағымында немесе нәтижесінде дамитын қатар жүретін патологиялық жағдай.
2. Этимологиясы: ассоцирленген (лат. associatio) – "біріктіру", "қосу", "байланыстыру"; клиникалық (грек. klinikē (τέχνη) – "науқастың төсегі жанындағы (емдеу өнері)".
3. Өзбек: assotsiatsiyalangan klinik holatlar
4. Түрік: ilişkili klinik durumlar
5. Ағылшын: аssociated clinical conditions
6. Неміс: Assoziierte klinische Zustände
7. Бекітілген нұсқасы: клиникалық өлім (2023)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 24 наурыздағы № ҚР- ДСМ-27 бұйрығы. ... Ересектердің Т-жасушалы лейкозы/лейкемиясы (HTLV-1-ассоцирленген) ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2018 жылғы 28 желтоқсандағы № 208-VІ ҚРЗ ... клиникалық мамандыққа және оларды клиникалық практикаға ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 2020 жылғы 7 шiлдедегi № 361-VI ҚРЗ ... клиникалық зерттеулер жүргiзу ...
10. Ұсыныстар: басқа тілдегі аудармаларына назар аудара отырып, "ассоцирленген клиникалық жағдайлар" терминін бекітуді ұсынамыз.

Дефинициясы1. Салдарлық биоқарымдар, салдарлық биопотенциялар, фондық биопотенциалдар – ағзаның тыныштық күйінде немесе айқын сыртқы тітіркендіргішсіз тіркелетін, тұрақты не баяу өзгеретін базалық биоэлектрлік белсенділік.
2. Этимологиясы: биопотенциа (грек. bios (βίος) – "өмір", (латын. potentia) – "күш", "қуат", "мүмкіндік", "қабілет".
3. Өзбек: fon biopotensiallari
4. Түрік: arka plan biyopotansiyeller

5. Ағылшын: background biopotentials
6. Неміс: Biopotenziale im Hintergrund
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2002 жылғы 3 қаңтар N 1 ... себеп-салдарлық байланысты ...
2) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 1 шілдедегі № 409 қаулысы ... Мемлекеттік Елтаңбасының фондық бейнесі салынған ...
3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 3 сәуірдегі № 196 қаулысы ... фондық экологиялық зерттеулерді ұйымдастыру ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген дефиниция мен басқа тілдердегі аудармаларын ескере отырып, "фондық биопотенциалдар" терминін бекітуді ұсынамыз.

Дефинициясы1. Қуқылдану, бозғылт, бозару, қуаңқылық – тері немесе шырышты қабат түсінің қалыптыдан ашық, сарғыш немесе сұрғылт реңкке ауысуы; қан айналымының немесе гемоглобин деңгейінің төмендігінен пайда болуы мүмкін.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: oqarish
4. Түрік: solgunlaşma
5. Ағылшын: paleness
6. Неміс: Rötung, Blässe
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 3 ақпандағы N 525 Заңы ... бозғылт-қызыл сүректi ...
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 19 қарашадағы N 1219 Қаулысы ... терінің түссізденуі/бозаруы ...
Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2020 жылғы 4 қыркүйектегі № 67 шешімі ... терінің бозаруына биоанализ ...
Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2022 жылғы 18 мамырдағы № 355 бұйрығы ... бозаруы ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтаманы негізге ала отырып, "бозару" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.

Дефинициясы1. Тежегіш, бөгегіш, тоқтатқыш, бөгеме – белгілі бір жүйке импульсінің, физиологиялық өткізгіштіктің немесе рецепторлық әсердің уақытша не тұрақты түрде бөгелуі немесе тежелуі.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: tormoz, to‘siq, to‘xtatgich
4. Түрік: fren, engelleyici, duraklatıcı
5. Ағылшын: brake, stop, obstacle
6. Неміс: Hemmer, Blocker, Stopper
7. Бекітілген нұсқасы: гидратқа қарсы тежегіштер (2024), дірілтоқтатқыш (2019), Блокада, қоршау (тарих) (1971)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің м.а. 2026 жылғы 14 қаңтардағы № 10 бұйрығы ... Жоғары жиілікті бөгегіш ...
2) Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2026 жылғы 6 сәуірдегі № 148 бұйрығы ... Жоғары жиілікті бөгегіш ...
3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 30 мамырдағы № 582 қаулысы. ... тежегіш жүйені, гидротіркеуді салу және айдау ...
4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 21 қыркүйектегі № 821 қаулысы. ... от бөгегішпен жабдықталған ...
5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2001 жылғы 26 желтоқсан N 1707. ... Тоқтатқыш бөлшектерінің Р4-080 ж-м 50 жинақтауышы ...
10. Ұсыныстар: заңнамадағы қолданысын, басқа тілдердегі аудармасын, анықтамасын ескере келіп, "бөгегіш" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.

Дефинициясы1. Бляшка, түйінше, түймедақ, түйіндақ, түйіртпек, түйін – шырышты қабатта, теріде немесе қан тамырлары қабырғасында шектелген, көтеріңкі орналасқан, тығыз немесе инфильтративті түзіліс түрінде байқалатын патологиялық өзгеріс.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: blyashka, tuguncha, tuganak, tuguncha, tuguncha
4. Түрік: plak, düğüm, papatya, düğüm, düğüm, düğüm
5. Ағылшын: plaque, nodule, chamomile, nodule, knot
6. Неміс: Plaque, Knoten, Kamille, Knoten, Knoten, Knoten, Knoten
7. Бекітілген нұсқасы: түйіртпек (2005)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2024 жылғы 24 шілдедегі № 257 бұйрығы. ... Бляшка-құраушы ...
2) Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы Басшысының 2026 жылғы 22 қаңтардағы № 5 бұйрығы ... түйіншектеу құралдарының ...
3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 14 мамырдағы № 339 қаулысы. ... түйіртпектелуімен жүреді ...
4) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2026 жылғы 30 наурыздағы № 106 бұйрығы ... Дәрілік түймедақ ...

10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтамаға, заң мәтіндеріндегі қолданысына сүйене отырып, "түйіртпек" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.

Дефинициясы1. Бронхты астма, бронхылық демікпе, бронхтық демікпе, бронх демікпесі – иммундық-қабынулық механизмдерге негізделген, бронх қабырғасының ісінуі, тегіс бұлшықеттерінің түйілуі және шырыштың артық бөлінуі нәтижесінде тыныс жолдарының уақытша тарылуымен өтетін созылмалы ауру.
2. Этимологиясы: бронхы (грек. βρόγχος (brónkhos) – "кеңірдек", "тыныс жолы"; астма (грек. ἆσθμα (ásthma) – "ентігу", "тыныстың тарылуы", "тұншығу".
3. Өзбек: bronxial astma
4. Түрік: bronşiyal astım
5. Ағылшын: bronchial asthma
6. Неміс: Asthma bronchiale
7. Бекітілген нұсқасы: балалар бронх демікпесі (2019)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2026 жылғы 3 сәуірдегі № 120 бұйрығы ... кәсіптік астма және басқа да аурулар ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 6 қарашадағы № ҚР ДСМ-185/2020 бұйрығы ... демікпесі - ауыр нысан; бронхоэктатикалық ауру ...
3) Астана қаласы мәслихатының 2025 жылғы 26 желтоқсандағы № 373/48 шешімі ... Бронх демікпесі Диспансерлік есепте тұрған азаматтардың барлық санаттары Жеке көтералмау ...
4) Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының 2020 жылғы 14 қаңтардағы № 1 ұсынымы ... бронх демікпесін және ересектерде өкпенің созылмалы обструкциялық ауруын емдеу ...
10. Ұсыныстар: басқа тілдердегі аудармаларын, заңнама мәтіндеріндегі қолданысын, бекітілген терминдерді ескере отырып, бекітілген "бронх демікпесі" нұсқасын қалдыруды ұсынамыз.

Дефинициясы1. Бронхоэктаздық ауру, бронх кеңеюі, бронхэктазиялық ауру, бронхэктаздық ауру – бронх қабырғасының қабыну-деструктивтік өзгерістері салдарынан олардың тұрақты, қайтымсыз кеңеюімен сипатталатын, іріңді қақырықтың бөлінуі, созылмалы жөтел және тыныс жеткіліксіздігімен өтетін өкпенің созылмалы ауруы.
2. Этимологиясы: бронх (грек. βρόγχος (brónkhos) – "кеңірдек", "тамақ", "тыныс жолы"; эктаз (гр. ἔκτασις (éktasis) – "кеңею", "созылу".
3. Өзбек: bronxoektatik kasallik
4. Түрік: bronşektatik hastalık
5. Ағылшын: bronchiectatic disease
6. Неміс: Bronchiektasen
7. Бекітілген нұсқасы: бронхтар (2023)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 23 ақпандағы № ҚР ДСМ-17 бұйрығы. ... Бронхоэктатикалық ауру ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 6 қарашадағы № ҚР ДСМ-185/2020 бұйрығы. ... бронхоэктатикалық ауру - ауыр, гормонға тәуелді нысан ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 17 ақпандағы № 9 бұйрығы. ... бронхылар туберкулезі ...
4) Қазақстан Республикасы Көлік министрінің м.а. 2026 жылғы 4 ақпандағы № 35 бұйрығы ... бронх демікпесінің ұстамаларын басу үшін ...
5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 6 қаңтардағы № 2 бұйрығы ... бронхоскопия кабинеттері ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтаманы, басқа тілдегі аудармаларын, заңнама мәтініндегі қолданысын ескере отырып, "бронхоэктатикалық ауру" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.

Дефинициясы1. Өсінді, өсіп өну, вегетация – организмнің (көбінесе өсімдіктің) өсуі мен дамуын қамтамасыз ететін тіршілік әрекеттерінің жиынтығы.
2. Этимологиясы: вегетация (латын. vegetare) – "жандандыру", "тірілту", "күш беру".
3. Өзбек: o‘sish, vegetatsiya
4. Түрік: bitkileşme
5. Ағылшын: growth, vegetation
6. Неміс: Vegetation
7. Бекітілген нұсқасы: вегетация (2017)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2026 жылғы 27 қаңтардағы № 34 бұйрығы ... вегетациялық кезең ...
2) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2025 жылғы 15 сәуірдегі № 108 бұйрығы ... вегетация кезеңінде ...
3) Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрінің м.а. 2025 жылғы 26 желтоқсандағы № 334-НҚ бұйрығы ... осы вегетациялық кезең ішінде ...
4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 23 желтоқсандағы № 923 қаулысы. ... кадрлардың өсіп-өнуіне қол жеткізіледі ...
5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 17 шілдедегі N 1087 Қаулысы. ... жасыл желектердің өсіп-өнуіне әсер ететін топырақтың құрамы қатты бұзылған ...
6) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 25 наурыздағы N 267 Қаулысы. ... бірқалыпты өсіп-өну деңгейіне дейiн қалпына келтіру ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтаманы негізге ала отырып, қазақ тіліндегі "өсіп өну" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.

Дефинициясы1. Венозды қысым, веналық қысым – көктамырлардағы қанның тамыр қабырғасына түсіретін қысымы. Бұл қысым жүрекке қайтып келетін веналық қан ағысының деңгейін және жүректің оң жүрекшесіне қанның толуын сипаттайды.
2. Этимологиясы: вена (латын. vena) – "көктамыр", "қан тамыры".
3. Өзбек: venoz bosim
4. Түрік: venik basınç
5. Ағылшын: venous pressure
6. Неміс: Venöser Druck
7. Бекітілген нұсқасы: ұңғытүп қысымы (2025), веналық жетіспеушілік (2024)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 24 ақпандағы № 18 бұйрығы ... Венозды қанды, қан плазмасын алу ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 9 қыркүйектегі № 90 бұйрығы ... веноздық қанды ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 21 шiлдедегi № 476 бұйрығы ... Педиатриялық орталық веноздық катетер ...
4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 25 желтоқсандағы N 1283 Қаулысы. ... Қысымды деңгейлестірушілер ...
5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 26 тамыздағы N 884 Қаулысы. ... Iшкi валюта рыногына көрсетiлген қысым ...
10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, басқа тілдегі аудармаларды, анықтаманы ескере отырып, "веналық қысым" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.

Дефинициясы1. Автоемік – спорттық техникалар мен жабдықтардың (велосипед, автокөлік шинасы, кейбір спорттық доптар) камераларына ауа жіберуге арналған әмбебап, қысымды жақсы ұстайтын клапан түрі.
2. Этимологиясы: авто (көне грек. αὐτός) – "өзі".
3. Өзбек: avtomobil shinalari nipeli
4. Түрік: araba lastik supabı
5. Ағылшын: car tire valve
6. Неміс: Autoreifenventil
7. Бекітілген нұсқасы: автотартқыш (2024)
8. Қолдану саласы: Жеңіл және тоқыма өнеркәсібі, Дене тәрбиесі және спорт, Электроника, радиотехника және байланыс
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2020 жылғы 26 маусымдағы № 348-VI ҚРЗ ... халықаралық автомобиль ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2016 жылғы 24 ақпандағы № 461-V ҚРЗ ... ниппельді қосынды нақышты ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 2016 жылғы 24 ақпандағы № 461-V ҚРЗ ... сым мен ниппельдер ...
10. Ұсыныстар: жоғарыда берілген деректер (аударма, түсіндірме, заңнамадағы қолданысы) басшылыққа алынып, «автоемік» нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Аргинин – азот оксидінің түзілуін стимуляциялау арқылы қан айналымын және бұлшықет жұмысын қолдауға бағытталған спорттық қоспаларда қолданылатын амин қышқылы.
2. Этимологиясы: аргинин (гр. ἀργός) – "жылтыр", "ақ".
3. Өзбек: arginin
4. Түрік: arjinin
5. Ағылшын: arginine
6. Неміс: Arginin
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің 2020 жылғы 9 қарашадағы № 612 бұйрығы ... Триптофан, Валин, Аргинин, Аланин ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2019 жылғы 15 шілдедегі № ҚР ДСМ-104 бұйрығы ... Глутаргин, Аргинин ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2022 жылғы 1 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-150 бұйрығы ... Аргинин ...
10. Ұсыныстар: терминнің қолданысы, заңнамада берілуі, басқа тілдердегіа аудармалары басшылыққа алынып, «аргинин» нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Конькилік жүріске арналған бәтеңке – скейтинг техникасындағы итеріліс пен тұрақтылықты арттыру үшін жасалған қатты табанды және жоғары бүйірлік қолдауы бар арнайы шаңғы аяқ киімі.
2. Этимологиясы: коньки (көне слав. конёк) – "ат".
3. Өзбек: konki uchish etiklari
4. Түрік: kayak pateni botları
5. Ағылшын: skate ski boots
6. Неміс: Schlittschuhe
7. Бекітілген нұсқасы: жүрісжолының аяқталуы (2022), шаңғы бәтеңкесi (2019), гравитациялық бәтеңкелер (2019)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт, Әскери іс, Ауыл шаруашылығы
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 3 ақпандағы N 525 Заңы ... доңғалақты конькилер ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2016 жылғы 24 ақпандағы № 461-V ҚРЗ ... бекiтiлген конькилерi бар ...
3) Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 3 қарашадағы № 346-IV Заңы ... конькилер ...
10. Ұсыныстар: жоғарыда берілген деректер басшылыққа алынып, «конькилік жүріске арналған бәтеңке» нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Өткел бәтеңкесі – су айдындарының таяз бөліктерінде жүруге арналған, су өткізбейтін не тез құрғайтын материалдан жасалған, табаны таймайтын, арнайы забродтық костюммен бірге қолданылатын берік аяқ киім.
2. Этимологиясы: ботинка (фр. botte) – "етік".
3. Өзбек: suvga kirish etiklari
4. Түрік: su geçiş botu
5. Ағылшын: wading boots
6. Неміс: Watstiefel
7. Бекітілген нұсқасы: шаңғы бәтеңкесi (2019), өткел (2021)
8. Қолдану саласы: Көлік және қатынас жолдары, Дене тәрбиесі және спорт, Әскери іс
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Атырау облысы Атырау қалалық мәслихатының 2011 жылғы 12 мамырдағы N 281 және Атырау қалалық әкімдігінің 2011 жылғы 10 мамырдағы N 708 бірлескен шешімі мен қаулысы ... № 1 өткелге ...
2) Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 4 шілдедегі N 55-IV Заңы ... Теміржол өткелдерінен ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 2016 жылғы 24 ақпандағы № 461-V ҚРЗ ... шаңғы бәтеңкелері ...
10. Ұсыныстар: жоғарыда берілген деректерді (қолданысын, аудармаларын) басшылыққа ала отырып, «өткел бәтеңкесі» нұсқасын ұсынамыз.

Дефинициясы1. Бриджи – спортта тізеге дейін немесе сәл төмен түсетін, қозғалыс еркіндігін қамтамасыз ететін, жеңіл әрі созылмалы матадан тігілген қысқа спорттық шалбар түрі.
2. Этимологиясы: бриджи (ағыл. breeches) – "тізеге дейінгі шалбар".
3. Өзбек: bridjilar
4. Түрік: briç
5. Ағылшын: breeches
6. Неміс: Reithosen
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Жеңіл және тоқыма өнеркәсібі, Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2018 жылғы 21 шілдедегі № 441 қаулысы ... бриджилер және шолақ шалбарлар ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2016 жылғы 24 ақпандағы № 461-V ҚРЗ ... бриджилер және шолақ шалбарлар ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 9 қаңтардағы № 152-VIII ҚРЗ ... шалбарлар және бриджи ...
10. Ұсыныстар: сөздің өзбек, түрік, ағылшын және неміс тілдеріндегі аудармаларын ескере отырып, қазақ тілінде «бриджи» нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Қақпашы шалбары – қақпашыларға арналған, соққылардан, құлаудан және сырғанаудан қорғау үшін арнайы жұмсартылған төсемдері бар, серпімді әрі берік материалдан жасалған спорттық шалбар.
2. Этимологиясы: брюки (фр, "bragues", көне герм."brōka") – "шалбар", "аяққа киілетін киім".
3. Өзбек: darvozabon shimlari
4. Түрік: kaleci pantolonu
5. Ағылшын: goalkeeper pants
6. Неміс: Torwart-Hose
7. Бекітілген нұсқасы: голкипер;қақпашы (2019), кеңбалақ шалбар (индустрия) (2015)
8. Қолдану саласы: Жеңіл және тоқыма өнеркәсібі, Дене тәрбиесі және спорт, Әскери іс
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрінің 2025 жылғы 9 маусымдағы № 82 бұйрығы ... Қақпашыға арналған свитер ...
2) Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2025 жылғы 16 шiлдедегi № 524 қбпү бұйрығы ... Қақпашы киім нысаны ...
3) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2015 жылғы 19 наурыздағы № 7-1/247 бұйрығы. ... Шалбары бар парадтық китель ...
4) Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 3 ақпандағы N 525 Заңы ... төменгi бөлiгiне арналған және шалбар ...
10. Ұсыныстар: өзбек, түрік, ағылшын және неміс тілдеріндегі аудармалары мен заңнамадағы қолданысы ескеріліп, «қақпашы шалбары» нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Шорт-шалбар – спортта қолданылатын, тізеден жоғары немесе тізе деңгейінде аяқты еркін қозғалтуға мүмкіндік беретін қысқа шалбар, көбінесе жеңіл және серпімді матадан тігілген, жаттығу немесе жарыс кезінде қозғалысқа икемділік беретін спорттық киім.
2. Этимологиясы: брюки (фр. "bragues", көне герм. "brōka") – "шалбар"; шорт (ескі ағылш. sceort) – "қысқа".
3. Өзбек: short-shim
4. Түрік: şort-pantolon
5. Ағылшын: shorts-pants
6. Неміс: Shorts-Hose
7. Бекітілген нұсқасы: кеңбалақ шалбар (индустрия) (2015)
8. Қолдану саласы: Жеңіл және тоқыма өнеркәсібі, Дене тәрбиесі және спорт, Әскери іс
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 3 ақпандағы N 525 Заңы ... юбка-шалбар ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2016 жылғы 24 ақпандағы № 461-V ҚРЗ ... пиджактар, блайзерлер, шалбарлар, көкірекшесі ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 9 қаңтардағы № 152-VIII ҚРЗ ... шалбарлар және бриджи ...
10. Ұсыныстар: жоғарыда берілген деректерді басшылыққа ала отырып, тура аударманың орнына жеңіл және тоқыма өнеркәсібінде қолданысқа ие "келтекей" сөзі ұсынылады.

Дефинициясы1. Гимнастикалық ұршық– көркем гимнастикада жұппен орындалатын техникалық және көрсетілімдік элементтерге арналған арнайы спорттық снаряд.
2. Этимологиясы: гимнастика (гр. γυμναστική) – "жаттығу өнері", "денені жаттықтыру".
3. Өзбек: gimnastik tayoqcha (bułava)
4. Түрік: ritmik jimnastik topuzu
5. Ағылшын: rhythmic gymnastics club
6. Неміс: Gymnastikkeule
7. Бекітілген нұсқасы: гимнастика (2019), ат үстіндегі гимнастика (2022), ұршық тәрізді (2017)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт, Мәдениет және өнер
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 21 шілдедегі N 306 Заңы ... гимнастикалық снарядтарды ...
2) Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 3 қарашадағы № 346-IV Заңы ... гимнастика жабдықтары ...
3) Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 7 желтоқсандағы N 220-IV Заңы ... Гимнастика (FIG) ...
10. Ұсыныстар: өзбек, түрік, ағылшын және неміс тілдеріндегі аудармалары ескеріліп, "гимнастикалық ұршық" нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Пима – қой, сиыр, ешкі, қоян, түйе жүнінің қоспасынан және басқа жануарлардың жүнінен немесе жасанды жүннен басылған жылы киіз етік. Құрғақ қармен жүру үшін пайдаланылады. Пима мен валенкидің айырмашылығы: (валенки) қой жүнін (көбіне табиғи жүн) бу, қысым және ысқылау арқылы біртұтас етіп жасайтын, тігіссіз, киізден дайындалатын дәстүрлі қысқы аяқкиім; пима – жүннен (қой жүні немесе аралас талшықтар) өндірістік киізден тігілетін немесе қалыпқа келтірілетін, табаны бөлек жасалатын, валенкіге ұқсас, бірақ конструкциялық тұрғыда күрделірек қысқы аяқкиім.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: kiyiz etiklar
4. Түрік: keçe çizmeler
5. Ағылшын: felt boots
6. Неміс: filzstiefel
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Жеңіл және тоқыма өнеркәсібі, Дене тәрбиесі және спорт, Әскери іс
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2025 жылғы 16 шiлдедегi № 524 қбпү бұйрығы ... Табаны резеңке пима ...
2) Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің 2025 жылғы 14 мамырдағы № 188 бұйрығы ... Пима ...
3) Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2025 жылғы 12 наурыздағы № 118 бұйрығы. ... пима, кроссовкалар ...
10. Ұсыныстар: "пима" мен "валенки" бірдей емес, олар ұқсас болады, бірақ технологиясы, материалы және қолданылу аймағы жағынан айырмашылығы бар екі түрлі аяқкиім түрі. Сондықтан берілген дефиницияға сәйкес салалық сөздіктерде берілген "киіз байпақ" нұсқасын бекітуді қолдаймыз. Комиссия мен сала мамандарының пікірі қажет.

Дефинициясы1. Уэйвборд – екі дөңгелекті, буындалған платформадан тұратын, толқын тәрізді қозғалыс арқылы жүретін спорттық тақтай.
2. Этимологиясы: вейвборд (ағылш. wave+board) – "толқын+тақта".
3. Өзбек: veýbord
4. Түрік: wakeboard
5. Ағылшын: wakeboard
6. Неміс: wakeboard
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: –
10. Ұсыныстар: жоғарыда берілген деректер басшылыққа алынып, «уэйвборд» нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Уэйдерс – суға кіріп орындалатын балық аулау және су спорты әрекеттерінде денені судан қорғауға арналған су өткізбейтін етік-комбинезон.
2. Этимологиясы: вейдерсы (ағыл. waders) – "су кешу".
3. Өзбек: veyderlar (suv shimlari)
4. Түрік: tulum çizme
5. Ағылшын: waders
6. Неміс: Wathosen
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрінің 2023 жылғы 18 сәуірдегі № 126 бұйрығы ... жартылай комбинезоннан тұрады ...
2) Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрінің 2025 жылғы 9 маусымдағы № 82 бұйрығы ... резеңке етік жұп ...
10. Ұсыныстар: жоғарыда берілген деректерді басшылыққа алынып, «уэйдерс» нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Уэйксерф – қайық тудырған толқында арқансыз серфинг жасауға негізделген су спорты.
2. Этимологиясы: вейксерф (ағыл. wake+surf) – "кеменің артынан қалған толқын ізі+толқында жүру".
3. Өзбек: veytsörf
4. Түрік: wakesurf
5. Ағылшын: wakesurf
6. Неміс: wakesurf
7. Бекітілген нұсқасы: кайт серфинг (2019)
8. Қолдану саласы: Су шаруашылығы, Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 3 қарашадағы № 346-IV Заңы ... серфингке арналған тақтайлар ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2016 жылғы 24 ақпандағы № 461-V ҚРЗ ... серфингке және виндсерфингке ...
3) Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 3 ақпандағы N 525 Заңы ... виндсерфингтерге арналған ...
10. Ұсыныстар: терминнің басқа тілдердегі аудармалары, заңнамадағы қолданысы мен қолданылу саласы ескеріле отырып, «уэйксерф» нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Велобәтеңке – велосипедшіге арналған, педальмен тиімді күш беруді және аяқтың тұрақты бекітілуін қамтамасыз ететін, қатты табанды, арнайы құлып-механизмі (шип) бар спорттық аяқ киім.
2. Этимологиясы: вело (лат. velox) – "жылдам".

3. Өзбек: velobutin / velosiped etiklari
4. Түрік: bisiklet ayakkabısı
5. Ағылшын: cycling shoes
6. Неміс: Fahrradschuhe
7. Бекітілген нұсқасы: шаңғы бәтеңкесi (2019)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт, Әскери іс
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2019 жылғы 19 сәуірдегі № 248-VІ ҚРЗ. ... былғары бәтеңке жұп ...
2) Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 3 ақпандағы N 525 Заңы ... конькилер бекiтiлген бәтеңкелер ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 7 наурыздағы № 168-VIII ҚРЗ. ... Бәтеңке, құмға арналған ...
10. Ұсыныстар: жоғарыда берілген деректер басшылыққа алынып, «велобәтеңке» нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Велобриджи – велосипед тебуге арналған, тізеге дейін немесе сәл төмен түсетін, созылмалы және демалатын матадан тігілген, кейде жөргекше жастықшасы (памперсі) бар, ыңғай мен қозғалыс еркіндігін қамтамасыз ететін спорттық қысқа шалбар.
2. Этимологиясы: вело (лат. velox) – "жылдам"; бриджи (ағыл. breeches) – "тізеге дейінгі шалбар".
3. Өзбек: velobridjilar
4. Түрік: bisiklet briçi
5. Ағылшын: cycling breeches
6. Неміс: Rad-Breeches
7. Бекітілген нұсқасы: велотриал (2019)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт, Әскери іс
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 3 ақпандағы N 525 Заңы. ... бриджи немесе шорты (сулық денежабымдардан басқа) ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2016 жылғы 24 ақпандағы № 461-V ҚРЗ ... шалбарлар бриджилер және шолақ шалбарлар ...
3) Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 3 ақпандағы N 525 Заңы ... көкірекшесі және бауы бар шалбарлар бриджилер ...
10. Ұсыныстар: жоғарыда берілген деректер басшылыққа алынып, «велобриджи» нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Велокеудеше – велосипедшіге арналған, жеңіл әрі жел өткізбейтін немесе жылы ұстайтын материалдан тігілген, денені қорғап, аэродинамиканы жақсартатын спорттық жеңсіз сырт киім.
2. Этимологиясы: вело (лат. velox) – "жылдам"; жилетка (фр. gilet) – "жеңсіз көйлек".

3. Өзбек: velo jilet
4. Түрік: bisiklet yeleği
5. Ағылшын: cycling vest
6. Неміс: Fahrradweste
7. Бекітілген нұсқасы: велокросс (2019), жарық-сигналды кеудеше (2021)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт, Әскери іс
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрінің 2025 жылғы 9 маусымдағы № 82 бұйрығы ... Велокеудеше, дана, адам ...
2) Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2018 жылғы 12 ақпандағы № 168 бұйрығы. ... сигналдық кеудеше ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 2019 жылғы 19 сәуірдегі № 248-VІ ҚРЗ ... броньды кеудеше ...
10. Ұсыныстар: терминнің аудармасы, дефинициясы мен заңнамадағы қолданысы ескеріліп, «велокеудеше» нұсқасы ұсынылады.

Дефинициясы1. Атипті қырғыш, қалыпсыз қырғыш, қалыптан тыс қырғыш – әдеттегі қырғыштардан өзгеше, кез келген түріне ұқсамайтын археологиялық нысан. Шеткі жартастың сынығындай 52+22 мм өлшемді құрал.
2. Этимологиясы: атипті (гр. а+typos) - "жоққа шығару, терістеу" + "бейне, үлгі".
3. Өзбек: atipik qirg'ich
4. Түрік: atipik kazıyıcı
5. Ағылшын: an atypical scraper
6. Неміс: atypischer Schaber
7. Бекітілген нұсқасы: атиптік тергеу жағдайы (2016), қырғыш (2021)
8. Қолдану саласы: Тарих, Іс жүргізу және мұрағат ісі
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 9 қаңтардағы № 4 бұйрығы. ... атиптік гемолитикалық-уремиялық синдром ...
Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2023 жылғы 26 желтоқсандағы № 163 бұйрығы... Беттерді тазалау үшін металл шпательдерді, қырғыштарды, щеткаларды қолдану ...
10. Ұсыныстар: "атипті" термині медицина саласында жиі қолданыста. Заңнамалық құжатта да аталған салада қолданысын көрсетіп тұр. Дефинициясына қарай отырып, "қалыпсыз қырғыш" терминін бекіту ұсынылады. Мамандардың пікірі керек.

Дефинициясы1. Диск тәрізді шүйделі бифас, табаны диск тәрізді бифас, дөңгелек табанды бифас – төменгі палеолит дәуіріндегі археологиялық ескерткіш (ашель). Бұл – Үндістанда, Құддап орнында табылған ұзындығы 4,5 см құрал.
2. Этимологиясы: диск (гр. δίσκος (дискос) – «дөңгелек табақ»; бифас (фр. biface) – "екі жақты".
3. Өзбек: disk shaklidagi tovonli bifas?
4. Түрік: disk şeklindeki topuk ile çift yüz
5. Ағылшын: biface with a disc-shaped heel
6. Неміс: bifas mit Scheibenfuß
7. Бекітілген нұсқасы: иілгіш диск (2023), желек тәрізді жатыс (2024)
8. Қолдану саласы: Тарих, Іс жүргізу және мұрағат ісі
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 24 мамырдағы № 302 қаулысы. ... жинақтаушы бөлшектер (металл дөңгелекті дискілер, серіппелер) ...
Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2022 жылғы 18 мамырдағы № 355 бұйрығы. ... омыртқааралық дискілердің ауруларын ...
10. Ұсыныстар: заңнамалық құжаттарда "диск" термині кездескенмен, оның ұсынылып отырған терминге еш қатысы жоқ. Мамандардың пікірі қажет. Дегенмен де "дөңгелек табанды бифас" дефиницияға жақын келеді.

Дефинициясы1. Борт (қазба) – стратиграфия (қабатты шөгінді және вулканогендік жыныстардың салыстырмалы геологиялық жасын анықтау, тау жыныстарының қалыңдығын бөлшектеу және т.б. туралы геология бөлімі) мен зерттелетін аумақтың шекараларын бекіту үшін қолданылатын қазба жиегіндегі тік қабырға.
2. Этимологиясы: борт (франц. bord)-"шет, шеті".
3. Өзбек: bort (qazish)
4. Түрік: yan (kazma)
5. Ағылшын: board (excavation)
6. Неміс: bord (Ausgrabung)
7. Бекітілген нұсқасы: жиек, борт (2018)
8. Қолдану саласы: Тарих, Іс жүргізу және мұрағат ісі
9. Заңнамадағы қолданысы: Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің 2017 жылғы 4 шілдеде № 269 қаулысы. ... жол жиектеріндегі, иірімді учаскелердегі кептіргіш ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2018 жылғы 8 желтоқсандағы № 198-VІ ҚРЗ. ... Әуе кемелерінің бортында ...
10. Ұсыныстар: дефиницияны қарай отырып, "жиек" терминін бекіту ұсынылады.

Дефинициясы1. Жал, жарқабақ – археологиялық ескерткіштің стратиграфиясын жақсырақ бақылау үшін қалдырылған квадраттар немесе үлкен қазба учаскелері арасындағы таза жер жолағы.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: chekka?
4. Түрік: kenar?
5. Ағылшын: edge?
6. Неміс: Rand?
7. Бекітілген нұсқасы: жарқабақ (1998), атжарыс жолжиегі (2022), қайраң қабақшасы (2024)
8. Қолдану саласы: Тарих, Геология, геодезия және география, Іс жүргізу және мұрағат ісі
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің Құрылыс және тұрғын үй коммуналдық шаруашылық істері комитеті төрағасының 2018 жылғы 20 сәуірдегі № 88-нқ бұйрығы. ... құлама жарқабақтың тұрақсыз үйінділері ...
10. Ұсыныстар: дефинициясын басшылыққа алсақ, археологиялық ескерткіштің стратиграфиясын жақсырақ бақылау үшін топырақты жал қылып үйген. Олай болса, осы сала бойынша "жал" (археология) деп бекіту ұсынылады. Мамандардың пікірі артық болмайды.

Дефинициясы1. Ғұрыптық балта – құрбандық заты, әртүрлі дәуірлерде жерлеу құралдарының маңызды бөлігі болған нағыз балтаның кішірейтілген көшірмесі. Ол ақыретте қайтыс болған адамды нақты тұрмыстық заттармен, мылтықтармен немесе қарулармен алмастыруға арналған.
Мысалы, Адыгея Республикасының Ұлттық мұражайында скифтік аң стилінде жасалған ғұрыптық балта бар.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: votiv bolta
4. Түрік: adak baltası
5. Ағылшын: the votive axe
6. Неміс: votiv-axt
7. Бекітілген нұсқасы: ғұрыптық-мифтік сын (2021), балта (2021)
8. Қолдану саласы: Тарих, Іс жүргізу және мұрағат ісі
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 20 қыркүйектегі № 469 бұйрығы. ... ғұрыптық-тұрмыстық әндері мен заманауи ...
Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің 2023 жылғы 1 шiлдедегi № 357 бұйрығы. ... ағаш ұстасының балтасы, көлденең ара ...
10. Ұсыныстар: сараптама қорытындысы "ғұрыптық балта" терминін бекітуді ұсынылады.

Дефинициясы1. Ұңғылы жебе ұшы, жебенің ұңғылы ұшы – жебенің ағаш білігіне саптамаға арналған түбінде қуыс ұңғысы бар ұш түрі.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: vtulkali o'q uchi
4. Түрік: darbeli ok ucu
5. Ағылшын: tubular arrowhead
6. Неміс: Pfeilspitze mit Buchse
7. Бекітілген нұсқасы: жебелі кран (2016), иілу ұшы (2017)
8. Қолдану саласы: Тарих, Іс жүргізу және мұрағат ісі
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің м.а. 2022 жылғы 30 қарашадағы № 919 бұйрығы. ... жебенің ұшы – жебе денесінің бас ...
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 2015 жылғы 19 мамырдағы № 55 шешімі. ... Ұңғылық шығырлар ...
10. Ұсыныстар: дефинициясын қарастыра келе, "ұңғылы жебе ұшы" терминін бекіту ұсынылады.

Дефинициясы1. Морылған қабат – жел, жаңбыр, күн, аяз және т.б. сияқты табиғи факторлардың ұзақ уақыт әсеріне ұшыраған топырақтың жоғары қабаты. Бұл қабатта көбінесе артефактілер болады, бірақ оларды жылжытуға, жоюға немесе кейінгі шөгінділермен араластыруға болады, бұл олардың кездесуі мен анықтауды қиындатады.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: ajinlangan qatlam?
4. Түрік: aşınmış tabaka / hava etkili tabaka
5. Ағылшын: weathered layer
6. Неміс: verwitterte Schicht
7. Бекітілген нұсқасы: мәдени қабат (2019)
8. Қолдану саласы: Тарих, Геология, геодезия және география
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының Заңы 2016 жылғы 28 желтоқсандағы № 35-VІ ҚРЗ. ... Бұзылған гликоль ...
Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі Автомобиль жолдары комитеті Төрағасының 2018 жылғы 21 желтоқсандағы № 121 бұйрығы. ... тоқтататын қабаттарды салу үшін әзірленді ...
10. Ұсыныстар: сараптама қорытындысы сәулет және құрылыс саласында қолданыстағы (морылған битум) терминді ескере отырып, "морылған қабат" терминін бекітуді ұсынады.

Дефинициясы1. Малта тас индустриясы – ерте палеолит дәуіріне тән тас өнеркәсібінің ежелгі түрлерінің бірін білдіретін археологиялық термин (Олдувай дәуірі). Ол малтатастарды құрал-саймандар жасау үшін дайындама ретінде пайдалануға негізделген.
2. Этимологиясы: индустрия (лат. industrial) - "еңбекқорлық, ынталану, ықыластылық".
3. Өзбек: tosh sanoati
4. Түрік: çakıl endüstrisi
5. Ағылшын: pebble industry
6. Неміс: kies-Industrie
7. Бекітілген нұсқасы: мәдениет индустриясы (2018)
8. Қолдану саласы: Тарих
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2017 жылғы 22 желтоқсандағы № 890 бұйрығы. ... Қиыршықтасқа, малтатасқа, құмға жасанды және табиғи кеуекті ...
Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрінің 2023 жылғы 28 сәуірдегі № 306 бұйрығы. ... экономикалық немесе индустриялық аймақтың басқарушы ...
10. Ұсыныстар: археология термині ретінде заңнамалық құжатта кездеспеді. Дефинициясын негізге ала отырып, "малта тас өнеркәсібі" терминін бекіту ұсынылады.

Дефинициясы1. Қалашық, көне қала, ескі қала орны – бұрын болған бекіністі қоныс немесе аумақ. Ол әдетте қорғанысқа қызмет ететін дуалдармен, топырақ жалдарымен қоршалған. Қалашықтар қалалармен, құлыптармен, қасиетті орындармен немесе феодалдық үйлермен байланысты болуы мүмкін.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: shaharcha
4. Түрік: kalıntı
5. Ағылшын: hillfort
6. Неміс: Fundplatz
7. Бекітілген нұсқасы: қалашық (тарих) (1971), танк атыс қалашығы (2021)
8. Қолдану саласы: Тарих, Мәдениет және өнер
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2001 жылғы 25 тамыз N 1103. ... көне қала Отырарды сақтау ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2019 жылғы 26 желтоқсандағы № 288-VІ ҚРЗ. ... тұрақтар, қалашықтар, көне кесендердің, қоныстардың, бекіністердің ...
Қазақстан Республикасы Президентінің 2011 жылғы 10 мамырдағы № 76 Жарлығы. ... мәдени игілік болып табылатын сирек қолжазбалардың, көне кітаптардың ...
Қазақстан Республикасы Президентiнiң 1995 жылғы 21 желтоқсандағы N 2708 заң күші бар Жарлығы. ... күзет үй-жайларын, әскери қалашықтар салып ...
10. Ұсыныстар: аудармаларды, бекітілген терминдерді, заңнамалық құжаттардағы қолданысты қарастыра келе, "городище - көне қала" немесе "городище - көне қалашық" терминін бекіту ұсынылады.

Дефинициясы1. Тонаушылар ізі, тонау тесігі, тонауға қазылған тесік, қазылған жасырын жол – бағалы заттарды алып қою үшін жерлеу орнына, қорғанға немесе өзге де археологиялық құрылысқа заңсыз ену мақсатында қазылған рұқсатсыз қазба.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: yirtqich qazishmalar
4. Түрік: yağmacı tüneli / izinsiz kazı girişi
5. Ағылшын: looter’s tunnel / illegal excavation hole
6. Неміс: Raubgräbertunnel / illegales Grabungsloch
7. Бекітілген нұсқасы: тонаушы (2016)
8. Қолдану саласы: Тарих, Мәдениет және өнер
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының Кодексі 2014 жылғы 3 шiлдедегі № 226-V ҚРЗ. ... ұлттық мүлiктi жою немесе тонау ...
Ақтөбе облысы әкімдігінің 2024 жылғы 19 наурыздағы № 66 қаулысы. ... диаметрі 4 метр болатын тонау шұңқыры ...
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 30 қыркүйектегі № 1009 қаулысы. ... Шайқас даласында өлгендер мен жараланғандардың заттарын ұрлау (тонау) ...
10. Ұсыныстар: ұсынушы тарап бірнеше термин нұсқаларын берген. Ал заңнамалық құжатта "тонау шұңқыры" деген термин қолданылған. Термин дефинициясын зерделей келе, "тонаушылық қазба" деп бекіту ұсынылады. Мамандардың талқылап, пікір айтуы артық болмайды.

Дефинициясы1. Үңгір – табиғи немесе жасанды түрде пайда болған шағын үңгір, қуыс, көбіне жартастың ішінде орналасқан. Үңгірді адамдар пана ретінде қолданған, ежелгі мәдени қабаттар табылған.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: g'or
4. Түрік: mağara
5. Ағылшын: cave
6. Неміс: Höhle
7. Бекітілген нұсқасы: үңгір туризмі (2019), үңгірлі гемангиома (2017)
8. Қолдану саласы: Тарих, Геология, геодезия және география, Мәдениет және өнер
9. Заңнамадағы қолданысы: Жамбыл облысы әкімдігінің 2020 жылғы 1 шілдедегі № 148 қаулысы. ... Ынталы үңгірі ...
Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 15 наурыздағы N 349-I Заңы. ... мүмкін кен қазу орындары, табиғи үңгірлер, басқа да ғимараттар ...
Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрінің 2025 жылғы 28 наурыздағы № 41 бұйрығы. ... Түркістан облысының "Ақмешіт" үңгірі ...
10. Ұсыныстар: ұсынылған терминді жан-жақты қарастыра келе, сараптама қорытындысы "үңгір" терминін бекітуді ұсынады.

Дефинициясы1. Топырақ қорымы – қорғанды үйінділерсіз топыраққа орналастырылған жерлеу орындарынан тұратын зират. Жерлеу әдетте қарапайым қабір шұңқырларында болған.
2. Этимологиясы: қорым (нем. Grund) – "топырақ, негіз".
3. Өзбек: er osti qabristoni
4. Түрік: toprak mezar alanı
5. Ағылшын: an underground burial ground
6. Неміс: Erdfriedhof
7. Бекітілген нұсқасы: ашық топырақ (2022)
8. Қолдану саласы: Тарих, Геология, геодезия және география, Мәдениет және өнер
9. Заңнамадағы қолданысы: Қарағанды облысының әкімдігінің 2025 жылғы 8 сәуірдегі № 21/05 қаулысы. ... Шерубай қорымы, ерте темір дәуірі ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2014 жылғы 17 қаңтардағы № 165-V ҚРЗ. ... «мал қорымдарын» деген сөздер ...
Ақмола облысы әкімдігінің 2020 жылғы 28 шілдедегі № А-8/377 қаулысы. ... Амангелді II қорымы ...
10. Ұсыныстар: егер қорымның бірнеше түрі бар болса, онда "топырақ қорым" деп бекітуге болады. Олай болмаған жағдайда сараптама қорытындысы заңнамалық құжаттарды негізге алып, "қорым" деп қана алып бекітуді ұсынады. Мамандардың талқылауы керек.

Дефинициясы1. Күндізгі жер беті – археологиялық жұмыстарды жүргізу кезінде бекітілген жер бетінің қазіргі (немесе қазба басталғанға дейінгі соңғы) көкжиегі. Археологиялық нысандар мен стратиграфиялық қабаттардың пайда болу тереңдігін өлшеу үшін бастапқы нүкте ретінде қолданылады.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: kunduzgi sirt
4. Түрік: gündüz yüzeyi
5. Ағылшын: daytime surface
6. Неміс: Tagesoberfläche
7. Бекітілген нұсқасы: алты күндік жұмыс аптасы (еңбек ж/е хал. әлеум. қорғ.) (2005), беткі; үсті; бет (2021)
8. Қолдану саласы: Тарих, Геология, геодезия және география, Сәулет және құрылыс
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 10 желтоқсандағы N 1930 Қаулысы. ... Жерасты және ашық кен жұмыстарында ...
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 17 ақпандағы N 172 Қаулысы. ... жер бетінде қатты күйде болатын табиғи минералдық түзілімдер ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2022 жылғы 30 маусымдағы № 130-VII ҚРЗ. ... жер пайдаланушыларға беру туралы шарт ...
10. Ұсыныстар: ұсынушы тараптан берілген нұсқалар орыс тілінде берілген "дневная поверхность" терминіне балама ретінде алынған. Дефинициясына назар аударсақ, археологиялық қазба жұмыстарындағы қазіргі жер беті жайында сөз болып тұр. Сол себепті "қазіргі жер беті" терминін бекітуге ұсынған болар едік. Мамандармен талқылау керек.

Дефинициясы1. Ежелгі жер беті – ежелгі кезеңге жататын жердің бастапқы беткі қабаты, ежелгі геологиялық кезеңдерде пайда болған жер қыртысының тұрақты континентальды бөлігін білдіретін геологиялық түсінік. Ол артефактілер орналасқан стратиграфиялық контексті анықтауда маңызды.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: yerning qadimgi yuzasi
4. Түрік: dünyanın antik yüzeyi
5. Ағылшын: ancient Earth surface
6. Неміс: die alte Oberfläche der Erde
7. Бекітілген нұсқасы: ежелгі (тар.) (1971), жер бетінің радиактивті ластануы (2022)
8. Қолдану саласы: Тарих, Геология, геодезия және география, Мәдениет және өнер
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының Заңы 2019 жылғы 26 желтоқсандағы № 288-VІ ҚРЗ. ... ежелгі елді мекендердің тарихи ...
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2023 жылғы 22 ақпандағы № 75 бұйрығы. ... жер бетінде пайда болған, минералдық ...
Қазақстан Республикасы Президентінің 2018 жылғы 29 қыркүйектегі № 762 Жарлығы. ... ежелгі ескерткіштері мен Бекет Ата мазарының ...
10. Ұсыныстар: аудармаларды, бекітілген термин тіркесінің сыңарларын қарастыра келе, "ежелгі жер беті" терминін бекіту ұсынылады.

Дефинициясы1. Дарт, найза, найзаша – ұзын біліктен (көбінесе ағаштан) және көбінесе тастан немесе металдан жасалған ұштан тұратын қару түрі.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: dart
4. Түрік: cirit
5. Ағылшын: dart
6. Неміс: Speer
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Тарих
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Президентінің 2024 жылғы 24 маусымдағы № 583 Жарлығы. ... Саптың ұшы найза пішінінде болады ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2014 жылғы 19 қыркүйектегі 237-V ҚРЗ. ... алдаспандар, найзалар, сүңгілер ...
10. Ұсыныстар: дефинициясын, заңнамадағы қолданысын қарай отырып, "найза" деп бекіткен дұрыс болар. Найзадан кішілеу, қысқалау қару түрі екен. Бірақ оны "найзаша" деп бекіту жөнінде мамандармен кеңесу керек.

Дефинициясы1. Бейнеқайталау – ойын кезінде айрықша күмән туғызатын, төрешілер екі ойлы болатын аса маңызды сәтте көмекке келетін видеоқайталау жүйесі. Бұл төрешілерге видео көмек жүйесі, олар даулы жағдайларда шешім қабылдауға көмектеседі, видео қайталауды қолданады және ойын сәтін әртүрлі қырынан талдайды.
2. Этимологиясы: бейнеқайталау (ағыл. video assistant referee)
3. Өзбек: video yordamchi hakam
4. Түрік: video yardımcı hakem
5. Ағылшын: video assistant referee
6. Неміс: video-assistent
7. Бекітілген нұсқасы: қайталау (пед.) (1971), видеотизер (2024), цифрлық видео (2023)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының Заңы 2019 жылғы 8 қаңтардағы № 215-VІ ҚРЗ. ... кино және бейне қызмет көрсетуде ...
Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 11 желтоқсандағы N 204 Заңы ... ол функцияларын қайталауға жол бермейтiн бiрыңғай мемлекеттiк жүйе ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2024 жылғы 19 маусымдағы № 93-VIII ҚРЗ. ... бейнеөнім – моральдық құндылықтарға сәйкес келмейтін ...
10. Ұсыныстар: берілген терминнің анықтамасына қарай және басқа тілдердегі аудармасын ескере келе, "ТБК (төрешінің бейне/видео көмекшісі)" деп қысқартылған нұсқасын немесе ашып жазылған нұсқасын алу керек деп ойлаймыз. Бірақ соңғы жылдары Терминком "видеоны" - "бейне" емес, "видео" нұсқасында бекіткенін ескеру керек.

Дефинициясы1. Акробатикалық жолақ – акробатика, гимнастика және күрделі секіріс элементтерін орындауды қажет ететін басқа да спорт түрлерінде жаттығу мен жарыс өткізуге арналған арнайы спорттық жабын. Ол жұмсақ қонуға мүмкіндік беріп, спортшылардың қимыл үйлесімділігі мен тепе-теңдігін дамытуына көмектеседі.
2. Этимологиясы: акробат (грек. akrobateo) - "аяқтың ұшымен жүру"
3. Өзбек: akrobatik yo‘lka
4. Түрік: akrobatik yol
5. Ағылшын: acrobatic track
6. Неміс: Sprungbahn
7. Бекітілген нұсқасы: акробатикалық этюд (2019), жүгіру жолы (2019), атжарыс жолы (2019), жолақ (2020)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің м.а. 2023 жылғы 13 қаңтардағы № 5 бұйрығы. ... акробатикалық жолақта секіру ...
Жамбыл облысы әкімдігінің 2017 жылғы 27 қарашадағы № 261 қаулысы. ... акробатикалық жолда секіру ...
Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің 2017 жылғы 30 қазандағы № 290 бұйрығы. ... Акробатикалық жолда секіру ...
10. Ұсыныстар: басқа тілдердегі аудармасын қарай келе, бектіліген терминдерді ескере отыра "акробатикалық жол" нұсқасын бекітуді ұсынамыз. "Жолақ" деген "полоса" сөзінің қазақша нұсқасы ретінде бекітілген. Заңнамада да екі нұсқасы қатар қолданылып жүр. Сондықтан "жолақ" тіркесімен алу дұрыс емес.

Дефинициясы1. Жылдамдату, акселерация – бұл спортшының жылдамдығын қысқа мерзімде, көбінесе стартта немесе соңғы үдеу кезінде күрт арттыру процесі. Стартта: акселерация оңтайлы жарыс жылдамдығына тез жету үшін бастапқы позициядан максималды үдеумен шығуды білдіреді. Жүгіру кезінде: мысалы, қарсыласын айналып өту немесе қарқынын арттыру үшін спортшы серпіліс үшін акселерацияны қолдана алады.
2. Этимологиясы: акселерация (лат. acceleratio) - "жеделдету"
3. Өзбек: tezlash
4. Түрік: hızlanma, ivmelenme
5. Ағылшын: acceleration (human development)
6. Неміс: Beschleunigung
7. Бекітілген нұсқасы: акселерация (2017)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының Заңы 2021 жылғы 24 маусымдағы № 52-VII ҚРЗ. ... акселерациялық бағдарламалар арқылы дамыту ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2018 жылғы 4 шiлдедегi № 174-VІ ҚРЗ. ... "Астана Хаб" халықаралық технологиялық паркіне қатысушыларды акселерациялау ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2021 жылғы 1 сәуірде № 27-VII ҚРЗ. ... өсу қарқынын жылдамдату ...
10. Ұсыныстар: анықтамасын, басқа тілдердегі аудармасын қарай келе, "жылдамдату" нұсқасын бекітуді ұсынамыз. "Акселерация" сөзі биология саласына қатысты мағынасы мен спорт саласына қатысты анықтамасы әртүрлі. Аражігін ажырату үшін спорт саласы деп жақша ішінде көрсеткен дұрыс болады.

Дефинициясы1. Белсенді күрес – бұл шабуылға баса назар аудара отырып, әртүрлі әдістерді қамтитын жекпе-жектегі спортшылардың іс-қимыл кешені. Күрестің бұл түрінде қатысушылар белсенді шабуыл әрекеттерін қолдана отырып, қарсыласқа үстемдік етуге тырысады. Белсенді күрес жоғары техника мен тактикалық дайындықты қажет етеді.
2. Этимологиясы: белсенді (лат. activus, actus) - "белсенді, қозғалысқа келтіру"
3. Өзбек: aktiv kurash, faol kurash
4. Түрік: aktif mücadele
5. Ағылшын: active struggle
6. Неміс: aktiver Kampf
7. Бекітілген нұсқасы: биологиялық белсенді қоспа (2021), белсенді газ (2021), белсенді орталық (2024), радиоактивті индикаторлар (2024), күрес (2019)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының Заңы 2020 жылғы 21 желтоқсандағы № 388-VI ҚРЗ. ... күрес жөніндегі белсенді шаралар ...
Қазақстан Республикасының 2009 жылғы 7 желтоқсандағы N 220-IV Заңы ... Спорттағы допингке қарсы күрес туралы халықаралық конвенциян ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2015 жылғы 6 сәуірдегі № 299-V ҚРЗ ... Биологиялық активті заттарды ...
10. Ұсыныстар: "актив" сөзі соңғы жылдары бекітілген терминдерде екі нұсқада да алынған. Бекітілген терминдерді ескере келе, спорт саласына қатысты "белсенді күрес" нұсқасын қалдыруды ұсынамыз.

Дефинициясы1. Ширақ ұрыс, белсенді ұрыс, белсенді жекпе-жек/сайыс – бұл спорттық жекпе-жектің (бокс, кикбоксинг, ММА, дзюдо және т.б.) бір түрі, онда спортшы үнемі бастамашылдық танытып, қарсыласқа қысым көрсетіп, жоғары қарқынмен шабуыл жасап, жекпе-жектің ырғағы мен темпін бақылауда ұстайды.
2. Этимологиясы: белсенді (лат. activus, actus) - "белсенді, қозғалысқа келтіру"
3. Өзбек: faol jang
4. Түрік: aktif dövüş
5. Ағылшын: active fight
6. Неміс: aktiver Kampf
7. Бекітілген нұсқасы: жануарлар төбелесі (2022), атысты ұрыс (2020), қоян-қолтық ұрыс (әскери іс) (1998)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің 2023 жылғы 14 шiлдедегi № 182 бұйрығы. ... Ұйымдастырушы - жекпе-жек бойынша халықаралық федерациялар ...
Түркістан облысы әкiмдiгiнiң 2020 жылғы 20 қаңтардағы № 6 қаулысы. ... Жекпе-жек сайысы Ауыр атлетика ...
Павлодар облысы әкімдігінің 2023 жылғы 21 желтоқсандағы № 347/4 қаулысы. ... Жауынгерлік жекпе-жектің аралас түрлері (ММА) ...
10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, заңнамадағы қолданысын ескере келе, "белсенді жекпе-жек" нұсқасын бекітуді қолдаймыз.

Дефинициясы1. Шарық пас – баскетболдағы шабуылдаушы ойынның бір элементі. Бұл әдіс кезінде шабуылдаушы команданың бір ойыншысы қарсылас себетінің бағытына қарай жоғарыға қарай пас береді, ал оның командаласы сол сәтте секіріп, әуеде допты қағып алып, жерге түспей тұрып, көбіне данк (жоғарыдан салу) арқылы допты себетке салады. Бұл тәсіл ерекше дәлдік пен үйлесімділікті талап етеді және көрермендер үшін әсерлі сәттердің бірі.
2. Этимологиясы: пас (фр. passer) - "бару"
3. Өзбек: аlley-oop, havoga uzatma, osma pas
4. Түрік: аlley-oop, avadan pas, alçaktan smaç
5. Ағылшын: аlley-oop
6. Неміс: аlley-oop, Anspiel zum Dunking
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2021 жылғы 1 маусымдағы № 314 бұйрығы. ... Шарықты, екi жылдамдықта және доғал ерiндi, қабырғасынан иiлген ...
10. Ұсыныстар: бұл халықаралық спорттық термин, көбінесе сол күйінде пайдаланылады. Көп жағдайда бұл термин аударылмай, транслитерация түрінде қолданылады. "Шарық" сөзінің түсіндірме сөздіктерде "көк, аспан" деген мағыналары бар. Мысалы: Ол сонау шырқау шарыққа шығып алды да, парашютін жерге жүз саржан қалғанда ашты (Ж.Молдағалиев, Айналайын.), Ителгі әлден уақытта ұшып шарыққа шықты (С.Бегалин, Уақыт.). Анықтамасына қарай отыра, берілген қазақша баламаны қолдануға болады деп санаймыз. Допты жоғарыға көтере пас беруге "шарық пас" келеді. Заңнамада қолданысы кездеспеді.

Дефинициясы1. Андердог – матчта немесе турнирде жеңіске жету мүмкіндігі төмен саналатын спортшы не команда. Көбіне қарсыласынан әлсіздеу деп есептелетін тарап, бірақ күтпеген нәтижелер көрсетуі де мүмкін.
2. Этимологиясы: андердог (ағыл. under+dog) - "төмендегі ит"
3. Өзбек: underdog
4. Түрік: underdog
5. Ағылшын: underdog
6. Неміс: Underdog
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2022 жылғы 12 желтоқсандағы № 122 бұйрығы. ... елеусіз бұзушылықтар – табиғи монополиялар және қоғамдық маңызы бар ...
Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2009 жылғы 28 желтоқсандағы N 502 және Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрінің 2010 жылғы 17 ақпандағы N 69 Бірлескен бұйрықтары. ... елеусіз дәрежедегі тәуекел тобы ...
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 25 маусымдағы № 834 Қаулысы. ... елеусіз сипаттағы өзгерістер енгізу құқығымен ...
10. Ұсыныстар: басқа тілдердегі аудармасын, дефинициясын ескере келе, "андердог" сөзінің өзін қалдыру керек деп санаймыз. "Елеусіз" сөзі терминнің мағынасын аша алмайды. Заңнамада қолданысы жоқ.

Дефинициясы1. Қайта қарау, шағымдану, апелляция – жарыстың нәтижесі туралы төрешілер алқасының шешімін немесе спорттық іс бойынша қабылданған басқа органның шешіміне жоғары төрешілер ұжымына қайта қарату үшін шағымдану.
2. Этимологиясы: апелляция (лат. appellatio) - "үндеу"
3. Өзбек: apellyatsiya
4. Түрік: itiraz
5. Ағылшын: appeal
6. Неміс: Berufung (Recht)
7. Бекітілген нұсқасы: апелляция (2018), қайта қарау (заң) (2010)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 16 шілдедегі N 427 Заңы. ... апелляциялық кеңестің қарсылықтарды қарау қағидаларын ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2020 жылғы 3 шiлдедегi № 358-VI ҚРЗ. ... апелляциялық комиссиясы қызметін жүзеге асыру ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2021 жылғы 20 наурыздағы № 20-VII ҚРЗ. ... Апелляциялық шағым берілген ...
10. Ұсыныстар: берілген терминнің дефинициясын, басқа тілдердегі аудармасын, заңнамада қолданысын қарай келе, "апелляция" термині қалуы керек деп санаймыз, берілген қазақша екі балама "шағымдану" - "обжалование", "қайта қарау (заң)" - "пересмотр" (2010) сөздеріне қолданылады.

Дефинициясы1. Түре соққы, апперкот – бокста төменнен ұру, яғни қарсыластың иек тұсына төменнен жоғары қарай бағытталған соққыны білдіреді. Көбінесе жақын арақашықтықта ұрыс салғанда қолданылады.
2. Этимологиясы: апперкот (ағыл. upper+cut) - "жоғарғы+кесу"
3. Өзбек: upperkut, yuqoriga zarba
4. Түрік: aparkat
5. Ағылшын: uppercut
6. Неміс: Aufwärtshaken
7. Бекітілген нұсқасы: апперкот (2019)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 31 желтоқсандағы N 1351 Қаулысы. ... соққы толқынының қосарлы зақымдау факторлары ...
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 2020 жылғы 26 ақпандағы № 28 шешімі. ... соққы капсюлалары ...
10. Ұсыныстар: терминнің заңнамада қолданысы кездеспейді. Басқа тілдердегі аудармалары өзгеріссіз алынған. "Түре соққы" деген ұсыныс терминнің мағынасын толық аша алса, алуға болады. Сала мамандарымен қарау керек деп санаймыз.

Дефинициясы1. Жалға алу / жалға беру, ойыншыны жалға алу / ойыншыны жалға беру – бұл спортшының (мысалы, футболшының) келісімшартына ие клубынан кейбір мерзімге басқа клубқа уақытша ауысуын білдіретін келісім. Ол трансферлік терезе кезінде де, одан тыс уақытта да жүзеге асырылуы мүмкін. Келісім мерзімі – алдын ала белгіленеді, және әртүрлі болуы мүмкін: бір матчтан бірнеше жылға дейін.
2. Этимологиясы: жалға алу (лат. arrendare) - "жалға беру"
3. Өзбек: ijara (sport)
4. Түрік: kiralama (spor)
5. Ағылшын: loan, player loan
6. Неміс: spieler mieten
7. Бекітілген нұсқасы: жалдау (жалға алу/беру) (2020), қосымшаларды жалға алу/беру (2023), қосалқы ойыншы (2019)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының 2013 жылғы 4 шілдедегі № 131-V Заңы ... «Мүліктік», «жалға алу», «мүліктік жалдау ...
Жетісу облысы Кербұлақ ауданы әкімдігінің 2024 жылғы 5 шілдедегі № 202 шешімі ... Табиғи өлшеулер жүргізу үшін арендаторлары ...
Алматы облысы әкімдігінің 2008 жылғы 8 қазандағы N 187 қаулысы. ... мүлікті жалға (арендаға) беру ...
10. Ұсыныстар: берілген анықтаманы, заңнамада қолданысын, басқа тілдердегі аудармаларын, бекітілген терминдерді ескере отыра, "ойыншыны жалға алу / беру" нұсқасын бекіткен дұрыс деп санаймыз.

Дефинициясы1. Ту сыртынан шабуылдау, сыртынан шабуылдау – бұл ойыншы осал күйдегі қарсыласын артқы жағынан ұрып-соғу немесе соққыға жығу ережелерін бұзу. Бұл спортқа тән емес мінез-құлық және айып добымен жазаланады, ал кейбір жағдайларда ойыннан шығарылады.
2. Этимологиясы: шабуыл (ескі фр. attaquer) - "бекіту"
3. Өзбек: orqadan hujum
4. Түрік: arkadan hücum
5. Ағылшын: rear attack
6. Неміс: angriff von hinten
7. Бекітілген нұсқасы: шабуыл (2020), арттан іліну (2019)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының Заңы 2019 жылғы 13 мамырдағы № 256-VІ ҚРЗ. ... шабуылдауды имитациялауды ...
Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 9 қарашадағы 490-IV Заңы ... сондай-ақ тұтқиылдан шабуылдау салдарынан ...
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылғы 23 қыркүйектегі № 734 қаулысы ... Десанттық-шабуылдау ...
10. Ұсыныстар: заңнамада қолданысын, бекітілген терминдерді ескере келе, терминнің ықшамдылығын сақтау үшін "сыртынан шабуылдау" нұсқасын қолдаймыз.

Дефинициясы1. Қайырма талас – бұл команда шабуыл жасап жатқанда доп себетке түспей кері қайтса (яғни, мүлт кетсе), сол допты қайта қағып алып, шабуылды жалғастыру. Мұны қарсылас емес, шабуылдап жатқан команда жасайды. Шабуыл кезіндегі допты қайта алу.
2. Этимологиясы: атака (фр. attaque) - "шабуыл"
3. Өзбек: hujumiy ribaund
4. Түрік: hücum ribaundu
5. Ағылшын: offensive rebound
6. Неміс: Offensiv-Rebound
7. Бекітілген нұсқасы: шабуыл (2020)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2012 жылғы 14 қыркүйектегі № 25-02/457 Бұйрығы. ... қайырма қаракөл жағалы, әрбір қатарда ...
Қазақстан Республикасы Президентінің 2011 жылғы 20 қазандағы № 166 Жарлығы. ... Қондырмалы қайырма жағалы ...

10. Ұсыныстар: спорт саласының сөздіктерінде "атакующий" тіркесімен келген сөздерді "шабуылдаушы" деп береді. Терминнің анықтамасына үңілсек, "қайырма талас" баламасын алуға болады, сала мамандарымен талқылап қабылдау керек.

Дефинициясы1. Төлсипат – бір нәрсені ерекшелейтін белгі. Бұл ойыншыға немесе ойынға тән ерекше сипаттама, қасиет немесе құрал дегенді білдіреді. Футбол ойынында доптан бастап, соғылған голға дейін ойын атрибуттары болып саналады.
2. Этимологиясы: атрибут (лат. attributio) - "беру"
3. Өзбек: atribut
4. Түрік: öznitelik
5. Ағылшын: Attribute
6. Неміс: Attribut
7. Бекітілген нұсқасы: атрибут (2018), төлсипат (ақпараттық технология) (2006)
8. Қолдану саласы: Статистика, стандарттау және зияткерлік меншік, Дене тәрбиесі және спорт, Философия және саясаттану, Педагогика және психология, Информатика және есептеуіш техника, Іс жүргізу және мұрағат ісі
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының Заңы 2024 жылғы 2 ақпандағы № 58-VIII ҚРЗ ... меншіктің негізгі атрибуттарынан айтарлықтай айырады ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2024 жылғы 4 желтоқсандағы № 141-VIII ҚРЗ ... ауыл шаруашылығы жануарларын сәйкестендіруді жүргізуге арналған құралдарды (бұйымдарды) және атрибуттарды сатып алуға ...
Қазақстан Республикасының 2012 жылғы 20 сәуірдегі № 11-V Заңы ... белгілері мен атрибуттар ...
10. Ұсыныстар: берілген терминнің дефинициясына қарасақ, "төлсипат" ұғымы мағынасын ашпайды. Іс жүргізу саласында ғана "төлсипат" деп 2006 жылы бекітілген екен. Заңнама құжаттарында да "атрибут" деп қолданылады. Сондықтан 2018 жылы бекітілген нұсқасында қалдырып, терминді қараудан алып тастаған дұрыс деп санаймыз.

Дефинициясы1. Сырт, аут – доптың, шайбаның ойын алаңынан тыс шығып кетуі; бокс алаңында реферидің ұрысты нокаутпен аяқтауды тоқтатуы туралы берген командасы.
2. Этимологиясы: аут (ағыл. out) - "тыс"
3. Өзбек: chiqish, aut
4. Түрік: hariç, mola, çıkış
5. Ағылшын: оut
6. Неміс: Out
7. Бекітілген нұсқасы: аут (2019)
8. Қолдану саласы: Дене тәрбиесі және спорт
9. Заңнамадағы қолданысы: Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 2016 жылғы 7 маусымдағы № 64 шешімі. ... "стэмпинг аут" жүргізілген ел аумағында ...
10. Ұсыныстар: басқа тілдердегі аудармасын ескере келе, 2019 жылы бекітілген "аут" нұсқасы қалуы керек деп санаймыз.

Дефинициясы1. Жұмсауыт, бандаж – дененің жеке бөліктерін қажетті қалыпта сақтауға арналған, мықтап киіліп тұратын таңғыш.
2. Этимологиясы: бандаж (фр. bandage) - "таңғыш, бинт"
3. Өзбек: bandaj
4. Түрік: bandaj
5. Ағылшын: bandage
6. Неміс: Verband
7. Бекітілген нұсқасы: бандаж (2021), бандаж, белтартпа (2019), белтартпа (мед.) (2005)
8. Қолдану саласы: Көлік және қатынас жолдары, Дене тәрбиесі және спорт, Энергетика, Медицина, Механика және машинатану, Машинажасау, Сәулет және құрылыс
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 9 қаңтардағы № 152-VIII ҚРЗ. ... Балдақтарды, хирургиялық белдіктерді және бандаждарды қоса алғанда ...
Қазақстан Республикасының Заңы 2018 жылғы 2 шiлдедегi № 166-VІ ҚРЗ. ... бекіту құралдарына (гипс, бандаж) жұмсалатын шығыстарды қоса алғанда ...
Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрінің м.а. 2022 жылғы 21 қыркүйектегі № 273 бұйрығы. ... Жаттығу бандажы ...
10. Ұсыныстар: берілген термин осы уақытқа дейін бірнеше рет бекітілген. Заңнамадағы қолданысы – "бандаж". "Жұмсауыт" баламасын алу туралы сала мамандарымен талқылау керек.