Дефинициясыókshe sińirin basqan kezde aýyrǵandy sezinbeý, tabesdorsalis kezinde oryn alady.

Дефинициясыjartylaı aksıaldy (kasseta ıektiń astynda kóldeneńinen ornalasady, bet alǵa qaraı azdap eńkeıip turady, tik baǵytta qaraý kerek) jáne profıldi proeksıaálardaǵy kóz uıasyn rentgenografıaáǵa túsirý ádisi; kózdiń ishinde bóten deneniń ornalasýyn anyqtaý úshin qoldanylady.

Дефинициясыerinniń aqaýlyǵyn basqa erinniń tininen quralǵan aıaqshaǵa syna tárizdi qıyqpen aýystyratyn plasıkalyq ota.

Дефинициясыjumyr qurttar klasy Physalopteridae tobyna jatatyn gelmıntterdiń túri; túpkilikti qojaıyndary– maımyl, keıde adamdardan da kezdesedi, adamdardyń asqazan, óńesh, ash ishekterinde parazıttik tirshilik etedi; aralyq qojaıyndar – ártúrli omyrtqaly janýarlar.

Дефинициясыtuqymnyń damymaýyna nemese organdardyń redýksıasyna ákep soǵatyn ontogenezdiń jeke kezeńderiniń túsip qalýy esebinen organdardyń nemese olardyń bólikteriniń jeke damý sıkliniń qysqarýy.

Дефинициясыsozylmaly koronarly tapshylyq kezinde perıkard qýysy men qursaq qýysy arasyna saǵalar salatyn hırýrgıalyq ota.

Дефинициясыaıaq-qoldy nemese onyń bólikterin (mysaly, saýsaq) bólip turatyn bulshyq et.

Дефинициясыkózdiń qarqyndy alshaqtaýy kezinde qarashyqtyń tarylýy; ortalyq júıke júıesiniń keıbir zaqymdaýlary kezinde baıqalady.

ДефинициясыLıbermann-Býrhard reaksıasyn paıdalanýǵa negizdelgen, qan sarysýyndaǵy jalpy holesterındi sandyq jaǵynan anyqtaıtyn kolorımetrlik ádis.

Дефинициясыqalypty qurylystan, ornalasýdan nemese jaı-kúıden aýytqý (mysaly, aberrantty qantamyr, hromosomalardyń aberrantty ýchaskesi jáne t.b.).

Дефинициясы19 ǵasyrda fransýz psıhıatrıasyndaǵy psıhıkalyq aýrýlardyń jalpy ataýy, otandyq ádebıette de qoldanylǵan.

Дефинициясыkózdiń optıkalyq júıesiniń jetilmeýi saldarynan kózdiń ishki tor qabyǵynda beınelerdiń burmalanýy.

Дефинициясыbir hromatıdtiń boılyq jartysyn janap ótetin hromosomalyq aberasıa.

Дефинициясыbir hromatıdti ǵana janap ótetin, ıaǵnı hromosomalardyń jaqyn arada bolǵan redýplıkasıasynan keıin paıda bolǵan hromosomaly aberasıa.

Дефинициясыhromosomalardyń ajyraýy saldarynan onyń qaıta bólinýi, genetıkalyq materıalynyń joıylýy nemese jartylaı qosarlanýy sıaqty qurylymynyń ózgerýi.

Дефинициясыadamnyń aýylsharýashylyq qyzmeti (jer jyrtý, shóp shabý, jaıylym) nátıjesinde paıda bolatyn jasandy ekojúıeler

Дефинициясыorganızm qurylysyndaǵy ózgerister. Mysaly, shól dalada ósetin ósimdik japyraqtarynyń túrleriniń ózgerýi

Дефинициясыottegi bar ortada tirshilik ete almaıtyn organızmder (keıbir bakterıalar)

Дефинициясыottegi bar ortada da, ottegi joq jerde de tirshilik ete alatyn organızmder (keıbir bakterıalar men grıboktar)

Дефинициясыadamzat tirshilik etetin jáne ýaqytsha kiretin (jerserikter jáne t.b. arqyly) Jer sferasy. «Antroposfera» uǵymyn adamzattyń jáne onyń sharýashylyq qyzmetiniń keńistiktegi jaǵdaıyn sıpattaý úshin qoldanady.

Дефинициясыtushshysý jáne teńiz ekojúıeleri (estýarıı, qoınaý, ózenniń saǵasy, jaǵalaý mańyndaǵy múıis jáne t.b.) arasyndaǵy ekotondar túrinde bolyp keletin bıogendi elementterdi qurlyqtan jaǵalaý mańyndaǵy sý qoımalaryna qosý

ДефинициясыrN < 6,7 teń topyraqta ósetin ósimdikter

Дефинициясыártúrli jerlerdi mekendeıtin ártúrli formanyń kópshiliginiń bastapqy formaǵa jatatyn bireýiniń evolúsıasy. Beıimdeletin radıasıanyń klasıkalyq mysaly uryqjoldasty sútqorektilerdiń evolúsıasy bola alady. Termındi amerıkandyq ǵalym G. Osborn 1915 j. usynǵan bolatyn, alaıda beıimdeletin radıasıa týraly oıdy buryndary Ch. Darvın sóz etken bolatyn, bul prosesti ol dıvergensıa dep ataǵan.

Дефинициясыorganızmder tobyn, popýlásıaány turaqty túrde kóbeıtýge baılanysty aýmaqtyq, jasandy nemese tabıǵı túrde oryndaryn aýystyrǵannan keıin organızmderdiń jańa jaǵdaıǵa beıimdelýi; akklımatızasıaányń jeke jaǵdaıy reakklımatızasıaá bolyp tabylady, ıaǵnı, adamnyń sharýashylyq qyzmeti nátıjesinde derbes organızmderdiń jáne osy organızm túriniń bastapqy arealynyń ýaqytsha qysqarýynan (anaǵurlym uzaq merzimde) keıin olardyń sanyn qalpyna keltirý.

Дефинициясыqazirgi maǵynada mádenıetterdiń ózara áreket etý prosesi, onyń barysynda mádenıetter ózgeredi, olar jańa elementterdi ıgeredi, ártúrli mádenı salt-dástúrlerdiń aralasýy nátıjesinde túbegeıli jańa mádenı sıntezdiń túzilýi.

Дефинициясыevolúsıa barysynda paıda bolǵan jerlerden jańa jerlerge ornalasý (mıgrasıa) kezinde sol aımaqqa engen tiri organızmder. Osylaısha, soltústik amerıkalyq opossým — Soltústik Amerıka alohtony, óıtkeni ol munda Ońtústik Amerıkadan kelgen.

Дефинициясыqanda jáne basqa tinderde antıdenelerdiń qurylýyna áser etetin, organızm úshin bóten zattar

Дефинициясыadamzattyń qorshaǵan ortaǵa tikeleı (qyryp-joıý, tasyp ákelý jáne akklımatızasıaá) jáne janama (landshaftty jáne onyń jeke komponentterin ózgertý, jerdi jyrtý, ónerkásiptik ıgerý jáne t.b.) áser etýi

Дефинициясыantropogendi lastaýshy qaldyqtardyń saldarynan tabıǵı zattardyń quramy men konsentrasıaásyna tikeleı nemese janama áser etetin adamdardyń sharýashylyq qyzmeti saldarynan týyndaıtyn qorshaǵan ortany lastaý

Дефинициясыorganızmderdiń fızıologıasyndaǵy ózgerister. Mysaly, túıeniń maı qoryn qyshqyldaý arqyly organızmin sýmen qamtamasyz ete alý qabileti

Дефинициясыazamattyq quqyq ǵylymynda jaramdylyǵy mámile negizine – maqsatyna táýeldi bolmaıtyn mámile quqyǵy. Kaýzaldy mámileler abstraktili mámilelerge qarama-qarsy.

Дефинициясыsaqtandyrylǵan kemeler men júkter boıynsha zalaldyń sebepterin, sıpaty men kólemin anyqtaýmen aınalysatyn tulǵa nemese fırma. Apattyq komısardyń aty-jóni men koordınattary saqtandyrý sertıfıkatynda nemese polıste kórsetiledi. Saqtandyrý jaǵdaıy oryn alǵan kezde saqtanýshy apattyq komısarǵa júginýge mindetti. Apattyq komısardyń qyzmetteri óte aýqymdy jáne saqtandyrýshynyń nusqaýlarymen aıqyndalady. Apattyq komısar apattyq sertıfıkat jasaıdy, onda zalaldyń sıpaty, kólemi men sebebi rastalady, sonyń negizinde saqtandyrýshy saqtanýshynyń talap-tilekterin tóleý nemese odan bas tartý týraly sheshim qabyldaıdy.

Дефинициясыstıhıaályq apatpen kúresý úshin nemese qandaı da bir mańyzdy memlekettik tapsyrmalardy oryndaý úshin azamattyq nemese áskerı bılikterdiń qaraýyna tartý kúshin, avtomobıl nemese jegin kólik berý mindeti. Soǵys kezinde áskerı bılik engizýi múmkin.

Дефинициясыjoǵarǵy bılik bir adamǵa sheksiz tıesili bolatyn basqarý júıesi.

Дефинициясыádebı shyǵarmanyń kólemin ólsheıtin birlik, ol 40 myń baspa tańbaǵa nemese 700 jol óleń materıalyna nemese basylǵan 3 myń sm2 grafıkalyq materıalǵa teń.

ДефинициясыQR jáne basqa da birqatar elderdegi keshendi, mamandandyrylǵan quqyq salasy, aýylsharýashylyq qyzmeti salasynda paıda bolatyn agrarlyq (jer, múliktik, eńbek, uıymdastyrý-basqarý), qoǵamdyq qarym-qatynastardy retteıtin quqyqtyq normalar júıesi.

Дефинициясыhalyqaralyq quqyqta naqty bir jaǵdaıda agresıa aktisiniń bolýyn anyqtaý kezinde BUU Qaýipsizdik keńesi eskeretin krıterıılerdiń biri. Agresıa aktisin belgileı otyryp, Qaýipsizdik keńesi memlekettiń bastapqyda jasaǵan is-áreketterinde agresıashyl sıpattaǵy nıeti, mysaly, kúshti qoldaný arqyly aýmaqty aneksıalaýǵa umtylýy, basqa memlekettiń aýmaǵyn áskerı túrde basyp alýy jáne t.b. boldy ma degen suraqty anyqtaıdy.

Дефинициясыhalyqaralyq quqyqta qandaı da bir memlekettiń turaqty qarýly kúshteriniń quramyn enbeıtin nemese belgili bir memleket uıymdastyrsa ne onyń atynan nemese onyń tapsyrmasy boıynsha áreket etetin, biraq olarǵa tıisti ekendigin jasyratyn qarýly tonaýshylar toby, toptar, turaqty kúshter nemese jalshylar jasaıtyn agresıa.

Дефинициясыhalyqaralyq quqyqta memlekettiń turaqty qarýly kúshteri júzege asyratyn agresıa. BUU Bas Assambleıasynyń 1974 j. 14 jeltoqsanda qabyldanǵan «Agresıany anyqtaý» degen 3-bapqa sáıkes, soǵys jarıalaýǵa táýelsiz, agresıa aktileri retinde mynadaı tikeleı agresıalar qarastyrylady: a) memlekettiń qarýly kúshteriniń basqa memlekettiń aýmaǵyna basyp kirýi nemese shabýyl jasaýy ne bolmasa ýaqytsha sıpaty qandaı bolsa da, osyndaı basyp kirýdiń nemese shabýyl jasaýdyń nátıjesi bolyp tabylatyn kez kelgen áskerı basqynshylyq ne bolmasa kúsh qoldaný arqyly basqa memlekettiń aýmaǵyna nemese onyń bir bóligine aneksıa jasaý; b) memlekettiń qarýly kúshterimen ózge memlekettiń aýmaǵyn bombalaý nemese memlekettiń ózge memleket aýmaǵyna qarsy kez kelgen qarýdy qoldanýy; v) basqa memlekettiń qarýly kúshterimen memlekettiń aılaqtaryn nemese jaǵalaýlaryn qorshaý: g) memlekettiń qarýly kúshteriniń basqa memlekettiń qurlyqtaǵy, teńizdegi nemese áýedegi kúshterine ne teńiz jáne áýe flottaryna jasaǵan shabýyly; d) basqa memlekettiń aýmaǵynda ornalasqan bir memlekettiń kelisimde kózdelgen sharttardy buzyp, qabyldaıtyn memleketpen jasalǵan kelisim boıynsha qarýly kúshterdi qoldanýy Keltirilgen tizim tolyq emes. BUU Qaýipsizdik keńesi BUU Jarǵysynyń qaǵıdalaryna sáıkes, basqa aktiler de tikeleı agresıa dep anyqtalýy múmkin.

Дефинициясыhalyqaralyq quqyqta agresıa jasaǵan memleket. Memleket toptarynyń árqaısysy agresıaǵa naqty qatyssa, olardyń bári agresıa retinde áreket ete alady (mysaly, áskerı kómek týraly shartqa baılanysty).

Дефинициясыhalyqaralyq quqyqta memleket ókiliniń halyqaralyq shartqa shartty túrde qol qoıýy, bul memlekettiń ózi úshin mindetti shartpen aldyn ala kelisý nemese onyń mátinimen kelisý tásilin bildiredi. Eger ony memleket rastasa, oǵan túbegeıli qol qoıyldy degen sóz.

Дефинициясы1) taraptar kelisken jańa sharttar men oǵan engizilgen túzetýler qamtylatyn charterge qosymsha; 2) saqtandyrý nemese qaıta saqtandyrý sharttaryna qosymsha, onda taraptardyń kelisken shart talaptaryna engizilgen ózgeristeri bar.

Дефинициясыpatshalyq Reseıde patshanyń jarlyǵy boıynsha keıbir gýbernatorlardy (1850 j. bastap), İİD organdaryn (1860 jj.) sotsyz, qashyqtaǵy gýbernıaálarǵa jiberý. Keńestik zańnamada ákimshilik silteme qarastyrylmaǵan, alaıda zańdy buza otyryp qoldanylǵan.

Дефинициясы1) ákimshilik mekemeler júrgizetin ister sheńberi (sottyń nemese tórelik sottyń quzyretine kiretinnen ózgeshe); 2) memlekettik basqarý organdary men laýazymdy tulǵalardyń ákimshilik isterdi talqylaý jáne ákimshilik tártippen tıisti zań sanksıalaryn (sotqa júginbeı-aq) qoldaný boıynsha qyzmeti.

Дефинициясыmemlekettik basqarý organdarynyń uıymdastyrý jáne atqarý-uıǵarý qyzmetiniń barysynda týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy retteıtin quqyq salasy.

Дефинициясыjeli boıymen júktemege qaraı energıaá tasymaldaıtyn tolqyn. Fıderdiń tolqyndyq kedergisi antenanyń kiris kedergisimen úılesken jaǵdaıda radıotaratqysh fıderge beretin energıaá qýma tolqyn arqyly antenaǵa tolyǵymen beriledi.

Дефинициясыjalpy salystyrmalylyq teorıasynda jaryq ne materıa ishine syrttan ene almaıtyn, biraq ishinen syrtqa shyǵa alatyn keńistik-ýaqyttyń gıpotezalyq aýmaǵy.

ДефинициясыHalyqaralyq birlikter júıesindegi jylý jumystaryn, energıaásyn jáne mólsherin ólsheý birligi.

Дефинициясыqandaı da bir prosesti qarqyndatatyn zat.

Дефинициясы1) ań, qus, balyq jáne t.b. aýlaýǵa arnalǵan qurylǵy nemese ımarat; 2) qaıta shyǵar esigi bolmaıtyn, ólimnen qashyp qutyla almaıtyn qaýipti jer.

Дефинициясы1) Atýǵa arnalǵan qalqan; 2) Qandaı da bir dushpandyq áreket baǵyttalǵan nárse; 3) fız. Sáýlelenýge jáne bólshektermen bombalaýǵa arnalǵan obekt.

Дефинициясыbir nárseni, qandaı da bir qyzmetti qalypqa túsiretin nárse.

Дефинициясыqandaı da bir fızıkalyq júıedegi tepe-teńdikti belgileý prosesi.

ДефинициясыKúnge uqsas nemese Kúnnen birneshe ese úlken, ıadrosynda sýtekti otyn taýsylǵan, burynǵy negizgi juldyz.

ДефинициясыIerk klassıfıkasıaásyna sáıkes jaryqtaný klasy VI juldyz.

Дефинициясыádep-ǵuryptyń, tártiptiń quldyraýy, azǵyndaýshylyq, irip-shirý.

Дефинициясыsondaı-aq kalandar nemese kalender — musylmandardaǵy taqýa, askettiń analogy; sopylyqty ustanýshy. Sopy ýaǵyzshynyń-dárýishtiń qurmetti ataýy — ata (túrk. ata — «áke»).

Дефинициясыındıvıdtiń qandaı da bir sebeptermen ómirinen, áleýmettik ortada ózin ózi júzege asyrý múmkindikterinen kórinis tabatyn áleýmettik tájirıbesinen aıyrylýy.

Дефинициясы1.                  Memlekettik qurylym júıesi, baǵynýshylardyń quqy joq, bılikti shekten tys qoldanatyn, sheksiz monarhıa. Despotızm klasıkalyq túri Ejelgi Shyǵys memleketterine tán (Assırıaá, Vavılon, Qytaı ımperıasy). 2.                  Aýyspaly maǵynasynda erkindik, bostandyqty qaıyrymsyz janshý, qaramaǵyndaǵylarǵa kúsh kórsetip, ezip-janshý.

Дефинициясыantıkalyq atomısterde «álemniń qurylysy», «álemniń tártibi» degen uǵymdy bildiretin termın; "Uly dıaǵarysh" (ὁ μέγας Διάκοσμος) jáne "Kishi dıaǵarysh" (ὁ μικρός Διάκοσμος) – birinshi Levkıpp, ekinshi Demokrıt jazǵan, bizdiń zamanymyzǵa deıin saqtalmaǵan eki negizgi shyǵarmanyń taqyryby. Levkıpp pen Demokrıttiń fragmentterine jasalǵan zertteý jáne edáýir keıingi avtorlardyń aıǵaqtarynyń nátıjesinde "Uly dıaǵaryshta" atomıstik materıalızm turǵysynan álemniń jalpy máseleleri baıandalǵan, al «Kishi dıaǵaryshta» alǵash ret tabıǵat pen adamnyń tabıǵı damýynyń jalpy teorıasy berilgen dep boljalǵan.

Дефинициясыsózge poetıkalyq sıpat beretin stılısıkalyq formalardyń (fıgýra, trop) jıyntyǵyn bildiretin ejelgi úndi poetıkasynyń termıni.

Дефинициясыtrýbadýrlardyń poezıasynda – tań mezgilindegi án.

Дефинициясыorystardyń sıllabo-tonıkalyq óleń qurylysynda ekpin ekinshi býynǵa túsetin úsh býyndy býnaqtar.

Дефинициясыeki sozylyńqy, eki qysqa jáne bir sozylyńqy býyndardan quralǵan segiz moraly býnaq.

Дефинициясыkompozısıalyq paralelızm tásili, onyń máni – taqpaqtyń eki músheli sıpaty bolady: eki, birge damıtyn qatarǵa bólinedi, bul qatarǵa enetin kezeńder ádette, jupty bolady; halyqtyq poezıada keńinen taralǵan.

Дефинициясыantıkalyq metrıkede: qarapaıym, úsh býyndy, tórt moraly býnaq; qysqa + sozylyńqy + qysqa býyndar.

Дефинициясыantıkalyq metrıkede, qarapaıym, úsh býyndy, bes moraly býnaq; sozylyńqy + qysqa + sozylyńqy býnaqtar, ŪUŪ.

Дефинициясыuly joryqtar týraly mynadaı eki ejelgi grek shyǵarmalarynyń ataýy: a) kishi Kırdiń joryǵyn sıpattaý (avtory Ksenofont); b) Aleksandr Makedonskııdiń Azıaáǵa jasaǵan joryǵynyń tarıhy (avtoryArrıan).

Дефинициясыsóılenistiń (óleńniń, sózdiń) bir bóligi aldyńǵy sóılenistegi sózden bastalatyn stılısıkalyq fıgýra.

Дефинициясыantıkalyq óleń shyǵarýdaǵy keıbir metrlerde qysqa jáne sozylyńqy býyndardyń oryndary aýysatyn, ásirese, mundaı qubylysy ıonıkalarda oryn alatyn tásil, ŪU tobynyń ornyna UŪ qoldanylady.

Дефинициясыsóılenistiń gramatıkalyq nemese logıkalyq durystylyǵyn buzýdan turatyn stılısıkalyq fıgýra.

Дефинициясыantıkalyq lırıkalyq poezıa túri: kóńildi, qamsyz ómir dáripteletin óleń.

Дефинициясыkirispesin Anakreont jazǵan antıkalyq metrıke óleńi; horıaámb tárizdi, ŪUUŪ

Дефинициясыantıkalyq metrıkede óleńniń basyndaǵy jeke sozylyńqy nemese qysqa býyn; birinshi rıtmıkalyq ekpinniń (ıkttiń) aldynda turady jáne jeke býnaq emes; mysaly, Alkeevtiń on bir býyndy óleńindegi birinshi sozylyńqy ekpinsiz býyn.

Дефинициясыbir nemese birneshe jazýshylardyń tańdamaly shyǵarmalary.