ҚОР ТОЛЫҚТЫРУ
#ОрысшаҚазақша
1.АГРОЭКОСИСТЕМЫАГРОЭКОЖҮЙЕЛЕР
Саласыэкология
Этимологиясыеж.грек. ἀγρός «егістік, жыртылған жер; ауыл», әрі қарай еж. үнді-еур. *aǵro- «егістік» + (еж. грек. οἶκος — «мекен, баспана, үй, мүлік» + еж. грек. σύστημα «бөлшектерден құралған бүтін; бірігу») (ауылшаруашылық экожүйелер, мәдени бірлестіктер
Дефинициясыадамның ауылшаруашылық қызметі (жер жырту, шөп шабу, жайылым) нәтижесінде пайда болатын жасанды экожүйелер
Рейтинг
2.АДАПТАЦИИ МОРФОЛОГИЧЕСКИЕМОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЙІМДЕЛУ
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясыорганизм құрылысындағы өзгерістер. Мысалы, шөл далада өсетін өсімдік жапырақтарының түрлерінің өзгеруі
Рейтинг
3.АНАЭРОБЫ ОБЛИГАТНЫЕОБЛИГАТТЫ АНАЭРОБТАР
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясыоттегі бар ортада тіршілік ете алмайтын организмдер (кейбір бактериялар)
Рейтинг
4.АНАЭРОБЫ ФАКУЛЬТАТИВНЫЕФАКУЛЬТАТИВТІ АНАЭРОБТАР
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясыоттегі бар ортада да, оттегі жоқ жерде де тіршілік ете алатын организмдер (кейбір бактериялар мен грибоктар)
Рейтинг
5.АНТРОПОСФЕРААНТРОПОСФЕРА
Саласыэкология
Этимологиясыгрек. anthropos — «адам» + sphaira — «шар»
Дефинициясыадамзат тіршілік ететін және уақытша кіретін (жерсеріктер және т.б. арқылы) Жер сферасы. «Антропосфера» ұғымын адамзаттың және оның шаруашылық қызметінің кеңістіктегі жағдайын сипаттау үшін қолданады.
Рейтинг
6.АУТВЕЛЛИНГАУТВЕЛЛИНГ
Саласыэкология
Этимологиясыағылш. out — «тыс» + well — «сау ете түсу»
Дефинициясытұщысу және теңіз экожүйелері (эстуарий, қойнау, өзеннің сағасы, жағалау маңындағы мүйіс және т.б.) арасындағы экотондар түрінде болып келетін биогенді элементтерді құрлықтан жағалау маңындағы су қоймаларына қосу
Рейтинг
7.АЦИДОФИЛЫАЦИДОФИЛДЕР
Саласыэкология
Этимологиясылат. acidus – "қышқыл" + грек. fileo «жақсы көру»
ДефинициясырН < 6,7 тең топырақта өсетін өсімдіктер
Рейтинг
8.АДАПТИВНАЯ РАДИАЦИЯБЕЙІМДЕЛЕТІН РАДИАЦИЯ
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясыәртүрлі жерлерді мекендейтін әртүрлі форманың көпшілігінің бастапқы формаға жататын біреуінің эволюциясы. Бейімделетін радиацияның классикалық мысалы ұрықжолдасты сүтқоректілердің эволюциясы бола алады. Терминді американдық ғалым Г. Осборн 1915 ж. ұсынған болатын, алайда бейімделетін радиация туралы ойды бұрындары Ч. Дарвин сөз еткен болатын, бұл процесті ол дивергенция деп атаған.
Рейтинг
9.АККЛИМАТИЗАЦИЯАККЛИМАТИЗАЦИЯ
Саласыэкология
Этимологиясылат. ac (ad) – «арналған» және еж. грек. κλίμα «полюс бағыты бойынша экватордан көлбеу, төмендеу (Жерден)», κλίνω «еңкейтемін»
Дефинициясыорганизмдер тобын, популяцияны тұрақты түрде көбейтуге байланысты аумақтық, жасанды немесе табиғи түрде орындарын ауыстырғаннан кейін организмдердің жаңа жағдайға бейімделуі; акклиматизацияның жеке жағдайы реакклиматизация болып табылады, яғни, адамның шаруашылық қызметі нәтижесінде дербес организмдердің және осы организм түрінің бастапқы ареалының уақытша қысқаруынан (анағұрлым ұзақ мерзімде) кейін олардың санын қалпына келтіру.
Рейтинг
10.АККУЛЬТУРАЦИЯҚҰРЫЛУ
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясықазіргі мағынада мәдениеттердің өзара әрекет ету процесі, оның барысында мәдениеттер өзгереді, олар жаңа элементтерді игереді, әртүрлі мәдени салт-дәстүрлердің араласуы нәтижесінде түбегейлі жаңа мәдени синтездің түзілуі.
Рейтинг
11.АЛЛОХТОНЫАЛЛОХТОНДАР
Саласыэкология
Этимологиясыгрек. ἀλλος — «басқа» + χθον — «жер», яғни басқа жерде пайда болған
Дефинициясыэволюция барысында пайда болған жерлерден жаңа жерлерге орналасу (миграция) кезінде сол аймаққа енген тірі организмдер. Осылайша, солтүстік америкалық опоссум — Солтүстік Америка аллохтоны, өйткені ол мұнда Оңтүстік Америкадан келген.
Рейтинг
12.АНТИГЕНЫАНТИГЕНДЕР
Саласыэкология
Этимологиясыағылш. antigen antibody-generator — «антидене өндіру»
Дефинициясықанда және басқа тіндерде антиденелердің құрылуына әсер ететін, организм үшін бөтен заттар
Рейтинг
13.АНТРОПОГЕННОЕ ВОЗДЕЙСТВИЕАНТРОПОГЕНДІ ӘСЕР
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясыадамзаттың қоршаған ортаға тікелей (қырып-жою, тасып әкелу және акклиматизация) және жанама (ландшафтты және оның жеке компоненттерін өзгерту, жерді жырту, өнеркәсіптік игеру және т.б.) әсер етуі
Рейтинг
14.АНТРОПОГЕННОЕ ЗАГРЯЗНЕНИЕАНТРОПОГЕНДІ ЛАСТАУ
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясыантропогенді ластаушы қалдықтардың салдарынан табиғи заттардың құрамы мен концентрациясына тікелей немесе жанама әсер ететін адамдардың шаруашылық қызметі салдарынан туындайтын қоршаған ортаны ластау
Рейтинг
15.АДАПТАЦИИ ФИЗИОЛОГИЧЕСКИЕФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ БЕЙІМДЕЛУ
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясыорганизмдердің физиологиясындағы өзгерістер. Мысалы, түйенің май қорын қышқылдау арқылы организмін сумен қамтамасыз ете алу қабілеті
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясыорганизмдердің жүріс-тұрыстарындағы өзгерістер. Мысалы, сүтқоректілер мен құстардың маусымдық миграциялары, қысқы мезгілде ұйқыға кетуі.
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясыеж. грек. ἄλλος «басқа өзге» + ἔργον «іс, жұмыс»
Дефинициясыаллергияны тудыратын факторлар. Ауру тудыратын және ауру тудырмайтын микробтар, үйдегі шаң-тозаң, жануарлардың жүні, өсімдіктердің тозаңы, дәрілік препараттар, бензин, хлорамин, ет, көкөніс, жемістер, жидектер және т.б. аллерген бола алады
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясыағылш. up – «жоғары» + well – «сау ете түсу» 
Дефинициясыжел суды құламалы материк бөктерінен жылжытқан кезде салқын судың мұхиттың терең жерінен көтерілуі, ал оның орнына судың терең жерінен биогенді элементтермен байытылған су көтеріледі.
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясы
ДефинициясырН>7,0 тең топырақта өсетін өсімдіктер.
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясынем. Benthal, еж. грек. βένθος – «тереңдік»
Дефинициясысу түбіндегі организмнің, яғни бентостың мекендейтін ортасы болып табылатын мұхиттың немесе теңіздің түбі
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясытірі организмдердің тіршілігі нәтижесінде түзілетін жансыз денелер (кейбір шөкпе жыныстар: әктас, бор және т.б., сондай-ақ мұнай, газ, тас көмір, атмосфера оттегісі және т.б.)
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясыгрек. βίος — «өмір» + γη — «жер» + κοινός — «жалпы»
Дефинициясызат алмасуы және күш-қуаты жағынан бірыңғай табиғи кешенге біріктірілген тірі (биоценоз) және жанама (биотоп) компоненттердің белгілі бір құрамы бар жер бетіндегі біртекті жер телімі
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясыеж. грек. βίος — «өмір» + лат. indicare - «анықтау»)
Дефинициясытіршілік етуі, жағдайы және тәртібіне қарап, қоршаған ортаға тигізетін өзгерістері туралы талқылауға болатын тірі организмдер
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясыеж. грек. βίος — «өмір» + лат. indicare - «анықтау»
Дефинициясытірі организмдердің және олардың қауымдастығының реакциясы негізінде биологиялық және экологиялық маңызды антропогенді жүктемелерді анықтау және айқындау
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясытірі организмдер мен геологиялық процестердің (топырақ, балшық, мүжілу қыртысы және т.б.) бірлескен қызмет нәтижесі болып табылатын биологиялық енжар денелер.
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясыуақыт бірлігі ішінде құрылған экожүйедегі биомассаның өсуі. Ол бірінші және екінші өнімге бөлінеді
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясыорганизмнің уақыт жағынан бағдарлануына және ортаның алдағы уақыттағы өзгерістеріне алдын ала дайындалуға мүмкіндік беретін эндогенді биологиялық ырғақтар
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясықозғаушы күші – тірі организмдердің қызметі болып табылатын заттардың шеңбер айналымы. Шеңбер айналымындағы негізгі күш-қуат көзі күн радиациясы болып табылады, ол фотосинтез тудырады
Рейтинг
Саласыэкология
Этимологиясы
Дефинициясыбиосфералық процестерге аялық мониторинг жасау үшін қолданылатын бірқатар мемлекеттік табиғи қорықтардың құрамдас бөліктері.
Рейтинг
Айгул Досмаилова, Бауыржан Жонкешов, Анар Сағынтаева және 2
  • Бақытгүл Ысқақова 3 күн бұрын

    "Акклиматизация" сөзінің дефинициясында "организмдер тобын, популяцияны тұрақты түрде көбейтуге байланысты аумақтық, жасанды немесе табиғи түрде орындарын ауыстырғаннан кейін организмдердің жаңа жағдайға бейімделуі" деген анықтама берілген. Ал көшпелі қазақ мұны ежелден Толығырақ ...жерсіну, егер адамдардың қатысымен бейімдеу болса, жерсіндіру деп атайды. Қазақ әдеби тілінің сөздігінде: "Жерсін -ет. Өсімдіктің, жануарлардың жаңа орта табиғатына бейімделуі. Бір жерден екінші жерге аударғанда қой жылдам жерсінеді (М. Ермеков, Қазақст.)" 2014 жылы шыққан "Қазақша-орысша ауылшаруашылығы сөздігінде: "Акклиматизация-жерсіндіру, жерсіну" делінген. Олай болса, терминнің дефинициясын толық аша алатын, сөздікте берілген қазақша атау тұрғанда, оның басқа тілдегі нұсқасы неге ұсынылғаны түсініксіз.

Барлық қатысушылар