Jaratylystaný-matematıka baǵyty boıynsha Respýblıkalyq termınologıa komısıasynyń 2024 jylǵy 3-otyrysynda bekitiletin keıbir termınderge sholý
«Vetromer, anemometr» termıni
Alańda qazaq tilinde «jelólsheýish» degen termınniń orys tilinde «vetromer» jáne «anemometr» degen eki balamasy usynylǵan. Tolyǵyraq ... Bul rette «anemometr» termınin Respýblıkalyq termınologıa komısıasy 2019 jyly osy nusqasynda maquldaǵan. Sonymen birge etımologıasy grekshe «ánemos» – jel jáne «metréo» – ólsheý bolatyn anemometrmen túbirles keıbir sózderdiń, máselen 2018 jyly «anemometrıaá» – «anemometrıaá», «anemorýmbograf» – «anemorýmbograf», «anemograf» – «anemograf», 2019 jyly «termoanemometr» – «termoanemometr» dep bekitilgenin de atap ótken oryndy.
Anemometr – jeldiń jyldamdyǵyn ólsheýge arnalǵan qural [Vetromer // Tolkovyı slovar rýsskogo ıazyka: V 4 t / Pod red. D. N. Ýshakova. – M.: Gos. ın-t «Sov. ensıklopedıa»; OGIZ, 1935. – T. 1.]. Al «vetromer» termıniniń mynadaı sınonımderi bar:
- anemometr;
- barosanem;
- radıovetromer [Slovar sınonımov ASIS. V.N. Trıshın. 2013.].
Eger «anemometr» termıni «jelólsheýish» dep maquldansa, onda «termoanemometr» termıniniń de, «radıovetromer» termıniniń de aýdarmasynda «jelólsheýish» degen bir termın alynatyn bolady. Sonymen qatar «anemometrıaá» termıniniń aınalasynda úlken másele týyndaýy ábden múmkin. Buǵan qosa osy termınmen baılanysty «anemorýmbograf», «anemograf» termınderin de qaıta bekitýge týra keledi.
Tujyrymdaı kele, «anemometr» termıni 2019 jyly osy nusqasynda bekitilgenin eskerip, kún tártibinen alyp tastap, «jelólsheýish» – «vetromer» dep bekitý usynylady.
Eskertý! Habarlama qaldyrý úshin saıtqa kirý kerek.
Sarapshy mamandar
| # | Oryssha nusqasy | Qazaqsha nusqasy | Reıtıń |
|---|---|---|---|
| 1. | Ветромер | Jelólsheýish | |
| 2. | Анемометр | Alyp tastaý |
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Jaratylystaný-matematıka baǵyty boıynsha Respýblıkalyq termınologıa komısıasynyń 2024 jylǵy 3-otyrysynda bekitiletin keıbir termınderge sholý
«Balneoterapıaá» termıni
Alańda 2017 jyly «balneoterapıaá» dep bekitilgen termınniń «balshyqpen emdeý» degen balamasy usynylǵan. Alaıda balshyqpen emdeýdiń «grázelechenıe» Tolyǵyraq ...ekenin eskergen jón. Buǵan qosa latynsha «balneum» (monsha, vana, shomylý) jáne grekshe «therapia» (emdeý) degen sózderden shyqqan «balneoterapıaá» – mıneraldy sýlarmen, sondaı-aq emdik balshyqpen (peloıdoterapıaá) emdeýden turatyn fızıoterapıalyq prosedýra. «Balneoterapıaáǵa» balshyqpen emdeý ǵana emes, oǵan basqa da em-dom sharalary kiredi. Sonymen qatar ol ózbek tilinde «balneoterapiya», al túrikshe «balneoterapi» dep jazylady. Balneoterapıaány mıneraldy sýlardyń, mıneraldy balshyqtyń jáne shomylýdyń adam organızmine áserin zertteıtin bálneologıa bólimi zertteıdi. Ol óz kezeginde jalpy balneoterapıaá jáne jeke nemese klınıkalyq balneoterapıaá bolyp bólinedi [Ensıklopedıcheskıı slovar F.A. Brokgaýza ı I.A. Efrona. – S.Pb.: Brokgaýz-Efron. 1890-1907.].
Tujyrymdaı kele, «balneoterapıaá» termıni 2017 jyly osy nusqasynda bekitilgenin eskerip, kún tártibinen alyp tastaý usynylady. Eger latyn grafıkasy negizindegi álipbıge sáıkes keıbir erejeler ózgergen jaǵdaıda «balneoterapıaá» – «balneoterapıaá» dep jińishkelik belgisin alyp tastap bekitý qajet.
«Balneoterapıaá» termıni
Alańda 2017 jyly «balneoterapıaá» dep bekitilgen termınniń «balshyqpen emdeý» degen balamasy usynylǵan. Alaıda balshyqpen emdeýdiń «grázelechenıe» Tolyǵyraq ...ekenin eskergen jón. Buǵan qosa latynsha «balneum» (monsha, vana, shomylý) jáne grekshe «therapia» (emdeý) degen sózderden shyqqan «balneoterapıaá» – mıneraldy sýlarmen, sondaı-aq emdik balshyqpen (peloıdoterapıaá) emdeýden turatyn fızıoterapıalyq prosedýra. «Balneoterapıaáǵa» balshyqpen emdeý ǵana emes, oǵan basqa da em-dom sharalary kiredi. Sonymen qatar ol ózbek tilinde «balneoterapiya», al túrikshe «balneoterapi» dep jazylady. Balneoterapıaány mıneraldy sýlardyń, mıneraldy balshyqtyń jáne shomylýdyń adam organızmine áserin zertteıtin bálneologıa bólimi zertteıdi. Ol óz kezeginde jalpy balneoterapıaá jáne jeke nemese klınıkalyq balneoterapıaá bolyp bólinedi [Ensıklopedıcheskıı slovar F.A. Brokgaýza ı I.A. Efrona. – S.Pb.: Brokgaýz-Efron. 1890-1907.].
Tujyrymdaı kele, «balneoterapıaá» termıni 2017 jyly osy nusqasynda bekitilgenin eskerip, kún tártibinen alyp tastaý usynylady. Eger latyn grafıkasy negizindegi álipbıge sáıkes keıbir erejeler ózgergen jaǵdaıda «balneoterapıaá» – «balneoterapıaá» dep jińishkelik belgisin alyp tastap bekitý qajet.
| # | Oryssha nusqasy | Qazaqsha nusqasy | Reıtıń |
|---|---|---|---|
| 1. | Бальнеотерапия | Balneoterapıaá | |
| 2. | Бальнеотерапия | alyp tastaý |
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Sáýlet jáne qurylys salasyna usynylatyn túzetýler:
1) keıbir sózder men termınder 2021 jyly ózgerissiz qaıta bekitilgen. Máselen, «aǵash óńdeý sheberústeli" (verstak stolárnyı), "avtoaǵashtasyǵysh" (avtolesovoz), "tolqyntosqy» (volnolom), somyn (gaıka) jáne keıbiri esh Tolyǵyraq ...ózgerissiz qaıta bekitilgen. Ózgeris engizý qajettiligi bolmasa, qoldanystaǵy termınderdi ózgerissiz bekitý máselesin naqtylaý qajet dep paıymdaımyn.
1) keıbir sózder men termınder 2021 jyly ózgerissiz qaıta bekitilgen. Máselen, «aǵash óńdeý sheberústeli" (verstak stolárnyı), "avtoaǵashtasyǵysh" (avtolesovoz), "tolqyntosqy» (volnolom), somyn (gaıka) jáne keıbiri esh Tolyǵyraq ...ózgerissiz qaıta bekitilgen. Ózgeris engizý qajettiligi bolmasa, qoldanystaǵy termınderdi ózgerissiz bekitý máselesin naqtylaý qajet dep paıymdaımyn.
| # | Oryssha nusqasy | Qazaqsha nusqasy | Reıtıń |
|---|---|---|---|
| 1. | верстак столярный | aǵash óńdeý sheberústeli |
Termın: 1. resmı túrde buryn bekitilmegen bolsa; 2. salalyq termın retinde onyń defınısıaásynda (bekitilgen nusqadan) ózgesheligi bolsa qaıtadan bekitilýi múmkin.
Qaıyrly kún! Eshqandaı ózgeris engizilmegen. Resmı túrde buryn bekitilgen.
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
«Anemometr» termınin 2019 jyly bekitilgen nusqasynda qaldyrýdy qoldaımyn.
«Jelólsheýish – vetromer» dep aýa aǵynyn ólsheýge arnalǵan quraldardyń jalpy ataýy retinde qoldanýǵa bolady. Mysaly, jelólsheýish quraldar men kestelerge mynalar jatady: flúger, anemometr, Tolyǵyraq ...jel órnegi, Bofort shkalasy.
Flúger – jeldiń baǵytyn anyqtaýǵa arnalǵan qural.
Anemometr – jeldiń naqty jyldamdyǵyn ólsheý úshin qoldanylady.
Jel órnegi (Roza vetrov) – belgili bir merzim ishinde jeldiń basym baǵyttaryn taldaýǵa arnalǵan arnaıy syzba.
Bofort shkalasy – jeldiń kúshin baǵalaıdy. Munda jeldiń jyldamdyǵy men onyń jerdegi nysandarǵa áseri kórsetiledi.
«Anemometr» termınin 2019 jyly bekitilgen nusqasynda qaldyrýdy qoldaımyn.
«Jelólsheýish – vetromer» dep aýa aǵynyn ólsheýge arnalǵan quraldardyń jalpy ataýy retinde qoldanýǵa bolady.