Eskertý! Habarlama qaldyrý úshin saıtqa kirý kerek.
Sarapshy mamandar
aǵylshynnyń «tion» (shn / situation), orystyń «sıaá» (sıtýasıaá) dep bitetin 50 myńdaı sózi bar eken. bizdiń qazaq tiline de osyndaı ámbebap jurnaq tabylmaı ma eken? dál tabyla qoımas, biraq qısynǵa keletin bireýin tańdap, bekitse...
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Pán sózderin jasaýda A. Baıtursynulynyń myna bir sózin qaperde ustaǵanymyz durys shyǵar dep oılaımyn:
Til tazalyǵy deıtinimiz - ana tildiń sózin basqa tildiń sózimen shubarlamaý. Basqa tilden sóz tutyný qajet bolsa, Tolyǵyraq ...jurtqa sińip, qulaqtaryna úıir bolǵan, maǵynasy halyqqa túsinikti sózderdi alý.
Orystyń jaqsy jazýshylaryn alsaq, olar kóbinese mynaý túrli sózderden qashqan:
a. Eskirgen sózderge jolamaǵan.
á. Jańadan shyqqan sózderden qashqan.
b. Óz tilinde bar sózdiń ornyna basqa jurttan sóz alýdan qashqan.
v. Jergilikti sózderge, ıaǵnı bir jerde aıtylyp, bir jerde aıtylmaıtyn sózderge jolamaǵan.
Qazaq ádebıeti qatyp - pisip jetpegen ýaqytta biz qazaq sózin eski, jańa dep talǵamaımyz, jergilikti sóz eken dep, ol jaǵynan
qatal qarap, qashyp turmaımyz. Jalǵyz-aq bizdiń myqtap qashatynymyz jatshyldyq (jat sózshildik).
Biz sıaqty mádenıet jemisine jańa aýzy tıgen jurt óz tilinde joq dep mádenı jurttardyń tilindegi daıar sózderdi alǵyshtap, ana tili men jat tildiń sózderin aralastyra-aralastyra aqyrynda ana tiliniń qaıda ketkenin bilmeı aırylyp qalýy yqtımal. Sondyqtan mádenı jurttardyń tilindegi ádebıetterin, ǵylym kitaptaryn qazaq tiline aýdarǵanda PÁN SÓZDERİNİŃ daıarlyǵyna qyzyqpaı, ana tilimizden qarastyryp sóz tabýymyz kerek. Sonda bizdiń ádebıetimizdiń tili taza bolyp, joǵaryda aıtylǵan talǵaý saltynyń sharty oryndalǵan bolady.
(Ádebıet tanytqyshtan alyndy)
Til tazalyǵy deıtinimiz - ana tildiń sózin basqa tildiń sózimen shubarlamaý. Basqa tilden sóz tutyný qajet bolsa, Tolyǵyraq ...jurtqa sińip, qulaqtaryna úıir bolǵan, maǵynasy halyqqa túsinikti sózderdi alý.
Orystyń jaqsy jazýshylaryn alsaq, olar kóbinese mynaý túrli sózderden qashqan:
a. Eskirgen sózderge jolamaǵan.
á. Jańadan shyqqan sózderden qashqan.
b. Óz tilinde bar sózdiń ornyna basqa jurttan sóz alýdan qashqan.
v. Jergilikti sózderge, ıaǵnı bir jerde aıtylyp, bir jerde aıtylmaıtyn sózderge jolamaǵan.
Qazaq ádebıeti qatyp - pisip jetpegen ýaqytta biz qazaq sózin eski, jańa dep talǵamaımyz, jergilikti sóz eken dep, ol jaǵynan
qatal qarap, qashyp turmaımyz. Jalǵyz-aq bizdiń myqtap qashatynymyz jatshyldyq (jat sózshildik).
Biz sıaqty mádenıet jemisine jańa aýzy tıgen jurt óz tilinde joq dep mádenı jurttardyń tilindegi daıar sózderdi alǵyshtap, ana tili men jat tildiń sózderin aralastyra-aralastyra aqyrynda ana tiliniń qaıda ketkenin bilmeı aırylyp qalýy yqtımal. Sondyqtan mádenı jurttardyń tilindegi ádebıetterin, ǵylym kitaptaryn qazaq tiline aýdarǵanda PÁN SÓZDERİNİŃ daıarlyǵyna qyzyqpaı, ana tilimizden qarastyryp sóz tabýymyz kerek. Sonda bizdiń ádebıetimizdiń tili taza bolyp, joǵaryda aıtylǵan talǵaý saltynyń sharty oryndalǵan bolady.
(Ádebıet tanytqyshtan alyndy)
Qazaqtyń uly lıngvıs ǵalymy A.Baıtursynulynyń tamasha ǵylymı eńbekteri men pikirleri tilin qasterlegen ár qazaqqa úlgi, ónege ekeni daýsyz. Ókinishke qaraı, túrli tarıhı oqıǵalardyń, saıası jaǵdaılardyń tilge yqpaly kóp Tolyǵyraq ...jaılarǵa múmkindik bermeı otyrǵany jasyryn emes. Onyń ústine álemdegi tehnologıanyń, ǵylymnyń úzdiksiz damýymen kelgen shettildik termınderdiń bárine qazaq tilinde balama tabý múmkin emes. Sondyqtan jat sózderdi barynsha óz tilimizge ıkemdeý - kezek kúttirmeıtin is bolmaq.
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Sálemetsiz be! Pikirińizge raqmet! Aıtqan oıyńyzdy da qoldaımyz. Osy máselgen baılanysty týystas túrki tilderinde -sıaá jurnaǵynyń qoldanysyna nazar aýdardyq. Mysaly, túrik tilinde stansıaá-istation, deformasıa-deformasyon túrinde qoldanylsa, kórshiles ózbek, qyrǵyz tilderinde Tolyǵyraq ... orys tiliniń jurnaǵyna basymdyq berilgen. Siz aıtqandaı, qısynǵa keletin bireýin bekitý úshin negizge alatyn qujat bolýy kerek. Qazirgi kezde shettildik termınderdi qazaq tiline beıimdeý erejesin ázirleý qolǵa alynyp jatyr. Sonda bárimizdi mazalap júrgen biraz másele sheshimin tabady degen úmittemiz. Qazaq tilinde stansıaá-stansa dep bekitildi jáne qoldanysta bar. Sol sıaqty -sıaá jurnaǵymen aıaqtalatyn aýdarylmaıtyn shettildik termınderdi osy úlgimen beıimdese bolatyn shyǵar. Bul ábden talqylaýdy qajet etetin mańyzdy másele bolǵandyqtan, asayǵys pikir aıtýǵa bolmaıdy.
Tabylmasa da, bastysy – sózderdi qazaq tiliniń dybystyq jáne gramatıkalyq zańdylyqtaryna saı beıimdeý. Burynǵy tájirıbege súıensek, kirme sózderdi qazaqshaǵa tabıǵı túrde ıkemdeýge bolady. Mysaly, stansıaá – ystansa, ındýksıa – úndikse, ınspeksıa – inispekse dep ózgertilgen.
Durys aıtasyz, aǵylshynnyń «tion» (shn / situation), orystyń «sıaá» (sıtýasıaá) sózderin, jer ataýynan basqa, sózdiń jýan jińishkesine qaraı -sa/-se jurnaǵyn alyp qoldaný kerek dep esepteımin. Mysaly: Apelásıa- apeláse, Gravıtasıa - gravıtasa, ındýksıa -ındúkse, ınovasıa- ınovasa