Қазақстан Республикасының Жер кодексында
«рациональное использование земель" деген сөз тіркесі бар.
Оны "жердi ұтымды пайдалану" деп аударған.
Бірақ көптеген кодекстен төмен орналасқан нормативтік құқықтық актілерде "рационалды" деп қолданады.
Ұтымды сөзі мағынаны ашпайды.
Егер Толығырақ ...Ресей Жайық өзенін жауып тастаса, олардың шаруашылығына ол ұтымды болатын шығар. Суды көп пайдалана алады. Ал "рационалды» деген сізге де, бізге де, табиғатқа да жеткізу деген сөз.
Рационал, иррационал сандармен шатастырмаймыз.
Әртүрлі тар салалық терминдер.
| # | Oryssha nusqasy | Qazaqsha nusqasy | Reıtıń |
|---|---|---|---|
| 1. | рациональный | rasıonaldy |
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Bul sózderdiń sózjasamdyq tulǵasy birdeı (utymdy, rasıonaldy), jerdi utymdy paıdalaný úshin de aqylmen oılastyrý qajet bolar? "Eger Reseı Jaıyq ózenin jaýyp tastasa, olardyń sharýashylyǵyna ol utymdy bolatyn shyǵar" - Tolyǵyraq ... onda ol urlyq nemese zańsyz paıdalaný bolmaı ma? Másele munda ekonomıkaǵa tıimdilik týrasynda emes, paıdalanýdyń amaly jóninde bolyp otyr; "utymdy" sózi sondyqtan is-áreketti bildiretin tuıyq etistikke baǵyna baılanysqan, eger tıimdilik jaıynda bolatyn bolsa, onda ol "utymdy ekonomıka" túrinde esim sózge qabysa baılanysar edi. Sonymen qatar bul sózdiń antonımi "rasıonalsyz" emes, "utymsyz" bolsa, qulaqqa jaǵymdy ári halyqtyń dúnıetanymyna jaqyn. Termındi jasaý nemese shetel tilinen aýdarǵan kezde maǵynanyń tolyq ashylýy shart emes, qazaq tiliniń ishki zańdylyǵyna, semantıkalyq órisine sáıkestigi t.b. faktorlary eskerilýi tıis. Mysaly, A. Baıtursynuly septik ataýlaryn qalyptastyrdy, aıtalyq, "ilik septigi" degendi qazaq zıalylary "ne, qaı jerde ilinip tur, maǵynasyn múldem ashpaıdy" demegen bolar? Onda ilik septigi men táýeldik jalǵaýly sózdiń bir-birimen baılanysyndaǵy iliktesik zańdylyǵy eskerildi. Endeshe uǵym men termınniń arasyna teńdik belgisin qoıýǵa bolmaıdy, termınjasam rasıonaldy bilimdi ("rasıonaldy bilý" degen qoldanystyń joqtyǵy joǵaryda aıtqan sózimizge dálel bola alady) ǵana emes, shyǵarmashylyq qabiletti, til zańdylyqtaryn tereń bilýdi qajet etedi.
Jerdi utymdy paıdalaný - rasıonalnoe ıspolzovanıe zemel, tabıǵatty utymdy paıdalaný - prırodopolzovanıe rasıonalnoe, resýrstardy utymdy paıdalaný - rasıonalnoe ıspolzovanıe resýrsov
Rasıonalnoe pıtanıe - utymdy tamaqtaný dep júrmiz.
Басқа пікірлерді көрсету