| 1. | абдукция | абдукция | абдукцияабдукцияастрономия және физикалат. ab – -ден және лат. ducere – жүргізу; лат. abductio – сыртқа серпу, алыстату; ұрлауДефинициясыпайымдауларды ортаға салудың танымдық процедурасы. Физика және астрономияда энергия, үдерістердің жұтылуы, таралып кетуі, өзге ғаламшарлықтар тарапынан ұрлану мағыналарын береді. 2. Әзербайжан: abdüksiyon 3. Қырғыз: абдукция 4. Өзбек: abduksiya 5. Түрік: abdüksiyon 6. Ағылшын: Abduction 7. Испан: Abducción 8. Неміс: Abduktion 9. Француз: Abduction 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. абдукция – абдукция | +5 |
| 2. | абсорбциометр | абсорбцияметр | абсорбциометрабсорбцияметрастрономия және физикаДефинициясы1. Абсорбцияметр – ХІХ ғ. неміс химигі Роберт Вильгельм Бунзен тарапынан ойлап табылған, газдардың сұйықтықтардағы еру коэффицентін анықтауға арналған өлшеу аспабы. 2. Әзербайжан: absorbsiyometre 3. Қырғыз: абсорбциометр 4. Өзбек: absorbsiyometre 5. Түрік: absorpiometre 6. Ағылшын: absorptiometer 7. Испан: absorciometría 8. Неміс: Absorptiometer 9. Француз: absorptiomètre 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: абсорбциометр – абсорбциометр 12. абсорбциометр – абсорбцияметр | +4 |
| 3. | авиаль | авиаль | авиальавиальастрономия және физикаДефинициясы1. Авиаль – құрамында 1,2%-ке дейін магний және 1,2%-ке дейін кремнийі бар деформацияланып ескіретін, тозатын, алюминді құймалар. Механикалық қасиеттері жоғары болғандыктан оларды самолет, кеме, автомобиль және машина жасау т.б. салаларда пайдаланады. 2. Әзербайжан: avial 3. Қырғыз: авиаль 4. Өзбек: avial 5. Түрік: avial 6. Ағылшын: avial 7. Испан: avial 8. Неміс: avial 9. Француз: avial 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. авиаль – авиаль | +4 |
| 4. | авиаэлектроника | авиаэлектроника | авиаэлектроникаавиаэлектроникаастрономия және физикаДефинициясы1. Автоэлектроника – автокөліктерде қолданылатын электроника. Берілген санаттағы электроника талаптарына жалпылама тән белгілеріне ие. 2. Әзербайжан: аvioniklər 3. Қырғыз: авиаэлектроника 4. Өзбек: avioniklar 5. Түрік: havacılık elektroniği 6. Ағылшын: avionics 7. Испан: aviónica 8. Неміс: Avionik9. Француз: avionique 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. авиаэлектроника – авиаэлектроника | +1 |
| 5. | авогадро число | авогадро саны | авогадро числоавогадро саныастрономия және физикаДефинициясы1. Авогадро саны (итальян физигі А. Авогадроның құрметіне аталған) – кез келген заттың грамм-молекуласындағы молекулалар не химиялық жай заттың грамм- атомындағы атомдар саны. А.с. N = 6,0225 х 10 23 моль – 1. Бұл – физика мен химиядағы тұрақты универсал шамалардың ең маңыздыларының бірі. 2. Әзербайжан: avogadro nömrəsi 3. Қырғыз: авогадро саны 4. Өзбек: avogadro raqami 5. Түрік: avogadro numarası 6. Ағылшын: avogadro number 7. Испан: numero de avogadro 8. Неміс: Avogadro-Nummer 9. Француз: numéro d'avogadro 10. Бекітілген нұсқасы: число – сан 11. Заңнамадағы қолданысы: число авогадро – авогадро саны 12. авогадро число – авогадро саны | +4 |
| 6. | авометр | авометр | авометравометрастрономия және физикаДефинициясы1. Авометр – тұрақты және ауыспалы электр ток тізбектерінің: ток күші, кернеу мен кедергі сияқты түрлі параметрлерді есептеуге арналған әмбебап аспап. 2. Әзербайжан: avtomat 3. Қырғыз: авометр 4. Өзбек: avometr 5. Түрік: avometr 6. Ағылшын: avometer 7. Испан: avómetro 8. Неміс: Avometer 9. Француз: avomètre 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: авометр – авометр 12. авометр – авометр | +4 |
| 7. | автогамма-радиометр | автогамма-радийметр | автогамма-радиометравтогамма-радийметрастрономия және физикаДефинициясы1. Автогамма-радиометр – радиоактивті элемент орындарын автомобиль көмегіне жүгіну арқылы әрі гамма-сәуле шығарудың жер бетіндегі интенсивтілігін өлшеу мен тіркеу жолымен жер беті іздестіруіне арналған аспап. 2. Әзербайжан: autogamma radiometr 3. Қырғыз: автогамма-радиометр 4. Өзбек: autogam radiometr 5. Түрік: otogamma radyometre 6. Ағылшын: autogamma radiometer 7. Испан: radiometro autogamma 8. Неміс: Autogamma-Radiometer 9. Француз: radiomètre autogame 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. автогамма-радиометр – автогамма-радийметр | +4 |
| 8. | автогезия | автогезия | автогезияавтогезияастрономия және физикагрек. autуs - өзім және лат. adhaesio - жабысу; * a. autoadhesion, н. Autohäsion; ф. autoadhäsion; и. autoadhesionДефинициясы1. Автогезия молекулалар әрекеттесуі мен диффузиясының бір көлемнен екінші көлемге өтуі нәтижесінде пайда болатын, түрлі заттардың көлемі беттерінің өзара жабысуы. 2. Әзербайжан: autogenez 3. Қырғыз: автогезия 4. Өзбек: avtogenez 5. Түрік: avtogeziya 6. Ағылшын: autogenesis 7. Испан: autogénesis 8. Неміс: Autogenese 9. Француз: autogenèse 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: 12. автогезия – автогезия | +4 |
| 9. | автоген | автоген | автогенавтогенастрономия және физикаДефинициясы1. Автоген – шамамен 3150⁰С жану температурасындағы жоғары температуралы от жалынын алуға арналған құрылғы. 2. Әзербайжан: autogen 3. Қырғыз: автоген 4. Өзбек: autogen 5. Түрік: autogen 6. Ағылшын: autogen 7. Испан: autogen 8. Неміс: autogen 9. Француз: autogène 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: автоген – автоген 12. автоген – автоген | +4 |
| 10. | автогенератор | автогенератор | автогенераторавтогенераторастрономия және физикаДефинициясы1. Автогенератор – бұл электромагнитті ауытқуларды алуға бағытталған генератор. Автогенератор ауытқуларды өз бетімен тудыра отырып, оларды энергия көздерінің энергиясынан түрлендіреді. 2. Әзербайжан: avtomatik generator 3. Қырғыз: автогенератор 4. Өзбек: avtomatik generator 5. Түрік: otomatik jeneratör 6. Ағылшын: auto generator 7. Испан: generador de auto 8. Неміс: Auto Generator | +4 |
| 11. | автодин | автодин | автодинавтодинастрономия және физикаАвто... және грекше dýnamis – күш, қабілетДефинициясы1. Автодин – генераторды үлгінің теңселмелі контурына орналастыру мен ядролық резонанстан өтуі барысындағы реакциға негізделген, ядролық магниттік резонансты бақылауға арналған автотеңселмелі құрылғы (әлсіз теңселулер генераторы). 2. Әзербайжан: autodyne 3. Қырғыз: автодин 4. Өзбек: autodyne 5. Түрік: аvtodina 6. Ағылшын: autodyne 7. Испан: autodino 8. Неміс: Autodyne 9. Француз: autodyne 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. автодин – автодин | +4 |
| 12. | автожир | автожир | автожиравтожирастрономия және физикагрек. αύτός – өзім и γύρος – шеңберДефинициясы1. Автожир ұшу барысында қозғалтқыш винттің авторотациясы режимінде еркін айналмалы негіз бетке сүйенетін винтқанатты ұшу құралы. 2. Әзербайжан: autogyro 3. Қырғыз: автожир 4. Өзбек: autogyro 5. Түрік: otojiro 6. Ағылшын: autogyro 7. Испан: autogiro 8. Неміс: Autogyro 9. Француз: autogyre 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: автожир – автожир 12. автожир – автожир | +4 |
| 13. | автоионизация | автоиондану | автоионизацияавтоиондануастрономия және физикаДефинициясы1. Автоиондау – газ атомдары мен молекулаларының күшті электр өрістеріндегі иондалуы үдерісі. 2. Әзербайжан: autoionizasiya 3. Қырғыз: автоиондануу 4. Өзбек: avtonomizatsiya 5. Түрік: öziyonlaşma 6. Ағылшын: autoionization 7. Испан: autoionización 8. Неміс: Autoionisierung 9. Француз: autoionisation 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. автоионизация – автоиондану | +4 |
| 14. | автокатод | автокатод | автокатодавтокатодастрономия және физикаДефинициясы1. Автокатод – автоэлектрлі эмиссия құбылысы негізінде жұмыс істейтін электрондардың еркін эмиттері. 2. Әзербайжан: avtomobil katotu 3. Қырғыз: автокатод 4. Өзбек: avtomobil katodi 5. Түрік: araba katodu 6. Ағылшын: car cathode 7. Испан: cátodo del coche 8. Неміс: Autokathode 9. Француз: cathode de voiture 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. автокатод – автокатод | +4 |
| 15. | автокоагуляция | автокоагуляция | автокоагуляцияавтокоагуляцияастрономия және физикаДефинициясы1. Автокоагуляция – сыртқы әсерсіз өздігінен өтетін коагуляция. 2. Әзербайжан: otokoagulyasiya 3. Қырғыз: автокоагуляция 4. Өзбек: avtokoagulyatsiya 5. Түрік: avtokoagulyatsiya 6. Ағылшын: autocoagulation 7. Испан: autocoagulación 8. Неміс: Autokoagulation 9. Француз: autocoagulation 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. автокоагуляция – автокоагуляция | +4 |
| 16. | автоколебания | автотербелістер | автоколебанияавтотербелістерастрономия және физикаДефинициясы1. Автотербелістер – тұрақты, яғни үдемесіз сыртқы әсерсіз энергия есебінен қамтамасыз етілетін, тізбексіз кері байланыссыз диссипативті динамикалық жүйедегі өшпейтін ауытқулар. 2. Әзербайжан : özünü salmaq 3. Қырғыз: автотермелүүлөр 4. Өзбек: o'z-o'zidan titraydi 5. Түрік: salınımları 6. Ағылшын: self-oscillations 7. Испан: auto-oscilaciones 8. Неміс: Eigenschwingungen 9. Француз : auto-oscillations 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: автоколебание – автотербеліс 12. автоколебания – автотербелістер | +3 |
| 17. | автоколлиматор | автоколлиматор | автоколлиматоравтоколлиматорастрономия және физикаДефинициясы1. Автоколлиматор – нысанда орнатылған сетканың жарықтандырылуы мен айна шағылысуын бақылауға арналған автоколлимациялық окуляры қосылған коллиматор түріндегі юстировкалық аспап. 2. Әзербайжан: autocollimator 3. Қырғыз: автоколлиматор 4. Өзбек: autocollimator 5. Түрік: autocollimator 6. Ағылшын: autocollimator 7. Испан: autocolimador 8. Неміс: Autokollimator 9. Француз: autocollimateur 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: автоколлиматор – автоколлиматор 12. автоколлиматор – автоколлиматор | +3 |
| 18. | автоколлимация | автоколлимация | автоколлимацияавтоколлимацияастрономия және физикаДефинициясы1. Автоколлимация оптикалық жүйенің (коллиматордың) кей бөлігінен параллель шоқпен шыға отырып, тегіс айнадан шағылып, жүйені кері бағытта жүріп өтетін жарық сәйулелерінің қозғалысы. 2. Әзербайжан: autocollimation 3. Қырғыз: автоколлимация 4. Өзбек: autocollimation 5. Түрік: autocollimation 6. Ағылшын: autocollimation 7. Испан: autocolimación 8. Неміс: Autokollimation 9. Француз: autocollimation 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. автоколлимация – автоколлимация (зат есім); автоколлимациялау (етістік) | +3 |
| 19. | автокомпенсатор | автокомпенсатор | автокомпенсаторавтокомпенсаторастрономия және физикаДефинициясы1. Автокомпенсатор – өлшеу аспабының құрамдас бөлігі; өлшенетін шаманы алмастырушы шамамен автоматты теңдестіруге арналған құрылғы. 2. Әзербайжан: avtomatik kompensator 3. Қырғыз: автокомпенсатор 4. Өзбек: avtomatik kompanator 5. Түрік: otomatik dengeleyici 6. Ағылшын: auto compensator 7. Испан: compensador automático 8. Неміс: Autokompensator 9. Француз: compensateur automatique 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. автокомпенсатор – автокомпенсатор | +1 |
| 20. | автоконвекция | автоконвекция | автоконвекцияавтоконвекцияастрономия және физикаДефинициясы1. Автоконвекция – бұлттағы тамшылардың булануы немесе жерге түсетін жауынның есебінен ауаның суытылатын құрғақ ауалы қабатының болуы; бұнда суытылған ауа шөгіле отырып жылы да ылғалды ауаны ысырады, бұл конвективті ағынның күшеюіне, құрғақ ауадағы одан бетер тамшының түзілуіне және т.б. әкеліп соғады, яғни конвекция өзін-өзі күшейте түседі. 2. Әзербайжан: autoconvection 3. Қырғыз: автоконвекция 4. Өзбек: autokonvektsiya 5. Түрік: autoconvection 6. Ағылшын: autoconvection 7. Испан: autoconvección 8. Неміс: Autokonvektion 9. Француз: autoconvection 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. автоконвекция – автоконвекция | +2 |
| 21. | автокорреляция | автотүзету | автокорреляцияавтотүзетуастрономия және физикаДефинициясы1. Автотүзету – ауытқумен қоса алынған бір қатарлы ретті шамалардың өзара статистикалық ара-қатынасы, мысалға ерікті үдеріс үшін – уақыт ауытқуымен.2. Әзербайжан: autocorrelation 3. Қырғыз: автокорреляция 4. Өзбек: otokorelasyon 5. Түрік: otokorelasyon 6. Ағылшын: autocorrelation 7. Испан: autocorrelación 8. Неміс: Autokorrelation 9. Француз: autocorrélation 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: автокорреляция – автокорреляция 12. автокорреляция – автотүзету | +3 |
| 22. | автопневматолиз | автопневматолиз | автопневматолизавтопневматолизастрономия және физикаДефинициясы1. Автопневматолиз – магманың құрамында бар минерализаторлардың әсерінен алдын-ала бөлінген минералдардың есебінен жаңа минералдардың кристаллданудың соңғы деңгейіне пневматологиялық түрде өтуінің үдерісі. 2. Әзербайжан: avtomatik pnevmoliz 3. Қырғыз: автопневматолиз 4. Өзбек: avtomatik pnevmoniya 5. Түрік: otomatik pnömoliz 6. Ағылшын: auto pneumolysis 7. Испан: auto neumolisis 8. Неміс: Autopneumolyse 9. Француз: pneumolyse automatique 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. автопневматолиз – автопневматолиз | +2 |
| 23. | авторадиограмма | авторадиограмма | авторадиограммаавторадиограммаастрономия және физикаДефинициясы1. Авторадийграфия – ауторадиография, радиоавтография, зерттеліп жатқан нысандағы радиактивті заттардың таралуын радоактивті сәуле шығаруларға сезімтал фотоэмульсияны нысанға қою арқылы зерттеуің әдісі. 2. Әзербайжан: autoradiogram 3. Қырғыз: авторадиограмма 4. Өзбек: autoradiogram 5. Түрік : otoradyogram 6. Ағылшын: autoradiogram 7. Испан: autorradiograma 8. Неміс: Autoradiogramm 9. Француз: autoradiogramme 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. авторадиограмма – авторадийграмма | +2 |
| 24. | авторадиография | авторадиография | авторадиографияавторадиографияастрономия және физикаДефинициясы1. Авторадийграфия (радийавтография) – зерттеліп жатқан нысандағы радийактивті заттардың таралуын зерделеуге бағытталған әдіс. 2. Әзербайжан: autoradioqrafiya 3. Қырғыз: авторадиография 4. Өзбек: autoradiografiya 5. Түрік: otoradyografi 6. Ағылшын: autoradiography 7. Испан: autorradiografía 8. Неміс: Autoradiographie 9. Француз: autoradiographie 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. авторадиография – авторадийграфия | +1 |
| 25. | авторегуляция | автореттеу | авторегуляцияавтореттеуастрономия және физикаДефинициясы1. Автореттеу – тікелей және кері функционалды қатынастарына негізделген әрі сыртқы тітіркендіргіштерге қатысты динамикалық тепе-теңдікке әкелетін жүйенің құрамдас бөліктерінің әрекеттесу шоғыры. 2. Әзербайжан: autoregulation 3. Қырғыз: авто жөнгө салуу 4. Өзбек: autoregulyatsiya 5. Түрік: otoregulasyon 6. Ағылшын : autoregulation 7. Испан: autorregulación 8. Неміс: Autoregulation 9. Француз: autorégulation 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: авторегуляция – автореттеу 12. авторегуляция – автореттеу | +1 |
| 26. | авторотация | авторотация | авторотацияавторотацияастрономия және физикагрек. αὐτός – өзім; лат. rotatio – айналуДефинициясы1. Авторотация айналуға қажетті энергия винтқа келіп түскен ағыннан алынған күйдегі, ұшу құрылғысының әуе винтінің немесе қозғалтқыш турбинасының айналу режимі. 2. Әзербайжан: autorotation 3. Қырғыз: авторотация 4. Өзбек: autorotatsiya 5. Түрік: yel değirmeni 6. Ағылшын: autorotation 7. Испан: autorrotación 8. Неміс: Autorotation 9. Француз: autorotation 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: авторотация – авторотация 12. авторотация – авторотация (зат есім); авторотациялану (етістік) | +2 |
| 27. | автотипия | автотипия | автотипияавтотипияастрономия және физикагрек. αὐτός – өзім + τύπος – бедерлеуДефинициясы1. Автотипия жартылай тонды тікелей бейнелеуге қауқарсыз, полиграфиялық бейнелеу әдістерінде қолданылатын, жартылай тонды кескіндерді оптикалық растрлардың көмегімен штрихтік кескіндерге түрлендірудің технологиясы. 2. Әзербайжан: autotype 3. Қырғыз: автотипия 4. Өзбек: ototopi 5. Түрік: ototopi 6. Ағылшын: autotype 7. Испан: autotipo 8. Неміс: Autotyp 9. Француз: autotype 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. автотипия – автотипия | +2 |
| 28. | автотрансфоматор | автотрансфоматор | автотрансфоматоравтотрансфоматорастрономия және физикаДефинициясы1. Автотрансформатор – біріншілей және екіншілей орамалар тікелей қосылып, осы арқылы тек магниттік емес, электрлік байланысқа ие трансформаторлардың нұсқасы. 2. Әзербайжан: avtotransformer 3. Қырғыз: автотрансфоматор 4. Өзбек: avtotransformator 5. Түрік: avtotransfomator 6. Ағылшын: autotransformer 7. Испан: autotransformador 8. Неміс: Autotransformator 9. Француз: autotransformateur 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: автотрансфоматор – автотрансфоматор 12. автотрансфоматор – автотрансфоматор | +3 |
| 29. | автофазировка | автофазалау | автофазировкаавтофазалауастрономия және физикаДефинициясы1. Автофазалау – зарядталған бөлшектер тездетгіштерінің көбісіндегі электрондардың, протондардың, альфа-бөлшектердің, көпзарядты иондардың жоғарғы энергияларға (бірнеше Мэв жүздеген Гэв дейін) дейінгі жылдамталуды қамтамасыз ететін құбылыс. 2. Әзербайжан : autofasing 3. Қырғыз: автофазалау 4. Өзбек: ekofizatsiya 5. Түрік: otomatik fazlama 6. Ағылшын: autophasing 7. Испан: autofases 8. Неміс: autophasing 9. Француз: autophasing 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. автофазировка – автофазалау | +3 |
| 30. | автоэлектронная эмиссия | автоэлектронды эмиссия | автоэлектронная эмиссия автоэлектронды эмиссия астрономия және физикаДефинициясы1. Автоэлектронды эмиссия – өткізгіш қатты және сұйық денелердің сыртқы электр өрісі әсерінен алдын-ала қозуынсыз электрондарын шашуы, яғни бұл электронды эмиссияның басқа түрлеріне тән, энергияның қосымша шығындарынсыз жүзеге асады. 2. Әзербайжан: sahə emissiyası 3. Қырғыз: автоэлектронная эмиссия 4. Өзбек: maydon emissiyasi 5. Түрік: alan emisyonu 6. Ағылшын: field emission 7. Испан: emisión de campo 8. Неміс: Feldemission 9. Француз: émission de champ 10. Бекітілген нұсқасы: - 11. Заңнамадағы қолданысы: - 12. автоэлектронная эмиссия – автоэлектронды эмиссия | +2 |
"Автотербелістер" сөзіндегі көптік мағына тудыратын -тер жалғауы артық. Өйткені "тербеліс" лексемасының "тербеліп қимылға түсу, қозғалыс, шайқалыс" деген мағынаны білдіретінін ескерсек, "тербеліс" сөзінің ішкі семасында бір емес, бірнеше рет жүзеге асырылатын Толығырақ ... іс-әрекет бар. Осы секілді қозғалыс (қозғалыстар емес) лексемасын мысалға келтіруімізге болады. Келесі, бекітуге ұсынылған "фазалық ауысулар" терминінің заңнамадағы қолданысы "фазовый – фазалық"; "переход – өту, ауысу" түрінде тілдің заңдылығына сәйкес дұрыс қолданылған, олай болса, осы термин құрамындағы -лар көптік жалғауының қандай қажеттілігі бар?
"Заттың агрегаттық күйі" дегенді "заттың агрегат күйі" деп өзгертуді ұсынамын. Сын есім тудырушы -тық жұрнағынсыз-ақ осы тіркесте заттың күйін анықтап тұр. "Кванттық сандар" орнына "квант сандарын" қолдансақ қалай болады?
аддивтілік емес, аддивтік десе қалай?