| 1. | блокчейн (байқау 2026) | tizbekjazba, blokcheın (2021) | блокчейн (байқау 2026)tizbekjazba, blokcheın (2021)Baıqaý termınderi (2026)blok (aǵylsh. block) – bólik; chain – tizbek.Дефинициясы1. Tizbekjazba, blokcheın – tizbektelip baılanystyrylǵan bloktarda tranzaksıaá ne jazba derekterin krıptografıaályq tásilmen tirkeıtin taratylǵan tizilim tehnologıasy. 2. Etımologıasy: blok (aǵylsh. block) – bólik; chain – tizbek. 3. Ózbek: blokcheyn 4. Túrik: blokzincir 5. Aǵylshyn: blockchain 6. Nemis: Blockchain 7. Bekitilgen nusqasy: blokcheın (2021) 8. Qoldaný salasy: Informatıka jáne esepteýish tehnıka 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1. Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2023 jylǵy 6 aqpandaǵy № 193-VII QRZ. ... aqparattyq júıede blokcheındegi konsensýsty qoldaýǵa ...
2. Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2015 jylǵy 24 qarashadaǵy № 418-V QRZ. ... blokcheın - ózara baılanysty derekter bloktary ...
3. Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2022 jylǵy 12 shildedegi № 138-VII QRZ. ... jasandy ıntellekt, blokcheın ... 10. Usynystar: «blokcheın» termıni 2021 jyly Respýblıkalyq termınologıa komısıasynda bekitilgen. Bul ataý aqparattyq tehnologıalar salasynda keńinen qoldanylyp, belgili bir ǵylymı-tehnıkalyq uǵymdy bildiretin termın retinde ornyqqan. Al «tizbekjazba» nusqasy tehnologıanyń jekelegen erekshelikterin sıpattaǵanymen, onyń mazmunyn tolyq ashpaıdy. Osyǵan baılanysty buryn bekitilgen termındi ózgertýdiń qajettiligi joq dep sanaımyz. Termınologıalyq birizdilikti saqtaý jáne qalyptasqan salalyq qoldanysty eskerý maqsatynda «blokcheın» nusqasyn ózgerissiz qaldyrýdy usynamyz.
| +3 |
| 2. | варакушка | alabulbul | варакушкаalabulbulBaıqaý termınderi (2026)–Дефинициясы1. Alabulbul – kógildir óńesh mańyndaǵy ala-qula reńimen erekshelenetin Luscinia svecica túrine jatatyn usaq saıraýyq qus. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: ko‘kto‘sh 4. Túrik: mavigerdan 5. Aǵylshyn: bluethroat 6. Nemis: Blaukehlchen 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Bıologıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: – 10. Usynystar: «varakýshka» qus ataýyna usynylǵan «alabulbul» nusqasyn qoldaýdy usynamyz. Bul ataý qustyń syrtqy beınesi men tabıǵı erekshelikterine negizdelip jasalǵan. «Ala» syńary qustyń tamaq jáne tós tusyndaǵy túrli tústi qaýyrsyndaryna, al «bulbul» syńary onyń saıraǵyshtyq qasıetine baılanysty alynǵan. Osy eki sózdiń birigýi arqyly jasalǵan «alabulbul» ataýy qustyń ózine tán belgilerin tanytady ári qazaq tiliniń sózjasam zańdylyqtaryna sáıkes keledi. Ataýdyń maǵynasy túsinikti, aıtylýy jeńil jáne qazaq tilindegi qus ataýlarynyń jasalý úlgilerimen úılesedi. Sondyqtan «varakýshka» termıniniń qazaqsha balamasy retinde «alabulbul» nusqasyn bekitýge usynamyz.
| +1 |
| 3. | интеллектуальные возможности / интеллектуальный потенциал (smart capability /intelligence capacity) | oıqýat | интеллектуальные возможности / интеллектуальный потенциал (smart capability /intelligence capacity)oıqýatBaıqaý termınderi (2026)–Дефинициясы1. Oıqýat – adamnyń aqparatty qabyldaý, túsiný, taldaý, este saqtaý, logıkalyq oılaý, máselelerdi sheshý jáne alǵan bilimin jańa jaǵdaılarda qoldaný qabiletteriniń jıyntyǵy. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: intellektual imkoniyatlar 4. Túrik: entelektüel yetenekler 5. Aǵylshyn: intellectual abilities 6. Nemis: intellektuelle Fähigkeiten 7. Bekitilgen nusqasy: ıntellekt (2018), jazýshy zerdeliligi (2020), qaıta paıdalaný múmkindigi (2021) 8. Qoldaný salasy: Ádebıet jáne lıngvısıka, Bıologıa, Mádenıet jáne óner 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1. Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2025 jylǵy 17 qarashadaǵy № 230-VIII QRZ. ... Jasandy ıntellekt ...
2. Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary – Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstriniń 2026 jylǵy 1 sáýirdegi № 171/NQ buıryǵy. ... "Jasandy ıntellekt týraly" Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 13-babynyń 1-tarmaǵynyń 6) tarmaqshasyna sáıkes BUIYRAMYN ...
3. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2026 jylǵy 6 qańtardaǵy № 1151 Jarlyǵy. ... jasandy ıntellekt jylyn jarıalaý týraly ...
4. Qazaqstan Respýblıkasy Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstriniń m.a. 2026 jylǵy 14 shildedegi № 413/NQ buıryǵy ... Jasandy ıntellekt ...
5. Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary – Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstriniń 2025 jylǵy 22 qazandaǵy № 534/NQ buıryǵy ... 1) "Qazaqstan Respýblıkasynyń Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi Telekomýnıkasıalar komıtetiniń Qostanaı jáne Soltústik Qazaqstan oblystary boıynsha óńiraralyq baılanys ınspeksıasy" respýblıkalyq memlekettik mekemesi týraly Ereje ... 10. Usynystar: termın quramyndaǵy "ıntellekt" termıni 2018 jyly bekitilgen, alaıda termınniń beretin maǵynasyn basshylyqqa ala otyryp, "oıqýat" termınin bekitýdi usynamyz.
| 0 |
| 4. | когнитивные вычисления / когнитивная аналитика (сognitive сomputing /сognitive аnalytics) | oıtanym | когнитивные вычисления / когнитивная аналитика (сognitive сomputing /сognitive аnalytics)oıtanymBaıqaý termınderi (2026)kognıtıv (lat. cognitio) – "taný"; analıtıka (gr. analytikós) – "taldaýǵa qatysty".Дефинициясы1. Oıtanym – tabıǵı tildi óńdeý, mashınalyq oqytý, bilimdi usyný jáne qorytyndy jasaý sıaqty jasandy ıntellekt ádisterin biriktirip, qurylymdalǵan jáne qurylymdalmaǵan derekterdi óńdeýge, konteksti túsindirýge, tájirıbeden úırenýge jáne sheshim qabyldaýdy qoldaýǵa arnalǵan esepteý júıeleri men tehnologıalarynyń jıyntyǵy. 2. Etımologıasy: kognıtıv (lat. cognitio) – "taný"; analıtıka (gr. analytikós) – "taldaýǵa qatysty". 3. Ózbek: kognitiv hisoblash 4. Túrik: bilişsel hesaplama 5. Aǵylshyn: cognitive computing 6. Nemis: Cognitive Computing 7. Bekitilgen nusqasy: kognıtıvti-bıhevıorıstik teorıa (2022), kognıtıvıstıka (2021), evolúsıalyq algorıtmder kómegimen esepteý (2021) 8. Qoldaný salasy: Informatıka jáne esepteýish tehnıka, Matematıka, Statısıka, standarttaý jáne zıatkerlik menshik, Energetıka 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1. Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary – Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstriniń 2026 jylǵy 1 sáýirdegi № 171/NQ buıryǵy. ... kognıtıvti fýnksıalardy ...
2. Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary – Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstriniń 2026 jylǵy 15 sáýirdegi № 202/NQ buıryǵy. ... kognıtıvti fýnksıalardy ...
3. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Statısıka komıteti Tóraǵasynyń 2020 jylǵy 5 aqpandaǵy № 19 buıryǵy. ... kognıtıvti fýnksıalardy ...
4. Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary – Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstriniń 2026 jylǵy 10 sáýirdegi № 196/NQ buıryǵy. ... kognıtıvti fýnksıalardy ...
5. Qazaqstan Respýblıkasy Oqý-aǵartý mınıstriniń 2025 jylǵy 6 mamyrdaǵy № 104 buıryǵy. ... kognıtıvtik jáne oryndaýshylyq fýnksıalar ... 10. Usynystar: "oıtanym" termıni zańnamalyq qujattarda kezdespeıdi, alaıda termınniń maǵynasyn, uǵymdy dál berýdegi ýájdiligin basshylyqqa ala otyryp, "oıtanym" termınin bekitýdi usynamyz.
| 0 |
| 5. | крапивник | úńgirek, tarǵyltaı | крапивникúńgirek, tarǵyltaıBaıqaý termınderi (2026)–Дефинициясы1. Úńgirek, tarǵyltaı – torǵaıtárizdiler otrádyna jatatyn, kóbine qońyr tústi qaýyrsyndy, denesi shaǵyn, quıryǵyn joǵary kóterip ustaıtyn jáne qalyń butalar men ormandy jerlerdi mekendeıtin qus. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: bigiztumshuq 4. Túrik: bayağı çıt kuşu 5. Aǵylshyn: Eurasian Wren 6. Nemis: Zaunkönig 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Bıologıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: – 10. Usynystar: termın zańnamalyq qujattarda kezdespeıdi; alaıda tutynýshyǵa túsinikti termın bolsa, bekitýge usynamyz.
| +3 |
| 6. | лазурит | kókmıaá, kóktas, kók jyltyrtas | лазуритkókmıaá, kóktas, kók jyltyrtasBaıqaý termınderi (2026)lazýrıt (parsy lažvard arqyly) – "kók tas ataýy".Дефинициясы1. Kókmıaá – qanyq kók tústi, quramynda kúkirt bar alúmosılıkattar tobyna jatatyn mıneral, áshekeı tastardyń jáne kók boıaýdyń shıkizaty. 2. Etımologıasy: lazýrıt (parsy lažvard arqyly) – "kók tas ataýy". 3. Ózbek: lazurit 4. Túrik: lazurit 5. Aǵylshyn: lazurite 6. Nemis: Lasurit 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Jeńil jáne toqyma ónerkásibi, Ken isi jáne metalýrgıa, Sáýlet jáne qurylys 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1. Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2024 jylǵy 1 shildedegi № 105-VIII QRZ. ... Nefrıt, ıashma, jadeıt, lazýrıt, radonıt, malahıt ...
2. Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2024 jylǵy 1 shildedegi № 105-VIII QRZ. ... Nefrıt, ıashma, jadeıt, lazýrıt, radonıt, malahıt ... 10. Usynystar: «lazýrıt» termınine usynylǵan «kókmıaá» nusqasyn qoldamaımyz. Qazaq tilinde bul mıneraldyń «kóktas», «kók jyltyrtas» balamalary burynnan qoldanylyp keledi. Atalǵan ataýlar mıneraldyń ózine tán kók túsin bildiredi ári uǵymdy túsinikti jetkizedi. Al «kókmıaá» nusqasyndaǵy «mıa» syńary mıneraldyń tabıǵı ereksheligin naqty ashpaıdy jáne basqa mıneral ataýlarymen shatastyrýy múmkin. Sondyqtan qoldanysta bar balamalardy eskere otyryp, jańa ataý engizýdiń qajettiligi joq dep sanaımyz. «Lazýrıt» termıniniń qazaqsha balamasy retinde «kóktas» nusqasyn bekitýge usynamyz.
| -1 |
| 7. | макадамия | makadamıaá aǵashy; maıjańǵaq | макадамияmakadamıaá aǵashy; maıjańǵaqBaıqaý termınderi (2026)makadamıaá (Macadamia) – ǵalym Dj. Makdam esimimen atalǵan botanıkalyq ataý.Дефинициясы1. Makadamıaá – jeýge jaramdy ıadrosy úshin ósiriletin ósimdik jáne onyń maılylyǵy joǵary jańǵaǵy. 2. Etımologıasy: makadamıaá (Macadamia) – ǵalym Dj. Makdam esimimen atalǵan botanıkalyq ataý. 3. Ózbek: makadamiya yong‘og‘i 4. Túrik: makademya cevizi 5. Aǵylshyn: macadamia; macadamia nut 6. Nemis: Macadamianuss 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Tamaq ónerkásibi jáne turmystyq qyzmet 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: – 10. Usynystar: bul termın 1. Makadamıaá (Macadamia) Avstralıaádan shyqqan, tasjarǵandar tuqymdasyna jatatyn máńgi jasyl aǵashtardyń bir túri; 2. sol aǵashtyń jeýge jaramdy tuqymy, ıaǵnı jańǵaǵy, sondyqtan 1. "makadamıaá aǵashy"; 2. onyń jemisin "maıjańǵaq" dep bekitýdi usynamyz. Bul jańǵaqtyń quramyndaǵy maı mólsheri 75.8 g., odan keıin pekan jańǵaǵy 72 g., sonymen qatar "jerjańǵaq" degen de ataý bar ekeni belgili.
| -1 |
| 8. | портативное зарядное устройство | qýatqor; tasymal qýatqor; yqsham qýatqor; portatıv qýatqor | портативное зарядное устройствоqýatqor; tasymal qýatqor; yqsham qýatqor; portatıv qýatqorBaıqaý termınderi (2026)portatıvti (lat. portare) – alyp júrý; zarád (fr. charge) – júk, elektrlik zarád.Дефинициясы1. Qýatqor – elektr qýatyn saqtap, mobıldi qurylǵyny qozǵalys ústinde zarádtaýǵa arnalǵan tasymaldanatyn akýmýlátorlyq qurylǵy nemese portatıvti zarádtaý qurylǵysy. 2. Etımologıasy: portatıvti (lat. portare) – alyp júrý; zarád (fr. charge) – júk, elektrlik zarád. 3. Ózbek: ko‘chma quvvatlagich; powerbank 4. Túrik: taşınabilir şarj cihazı; güç bankası 5. Aǵylshyn: portable charger; power bank 6. Nemis: tragbares Ladegerät; Powerbank 7. Bekitilgen nusqasy: tabletkalardyń yqshamdylyǵy (2022), tasymaldy kompúter (ındýstr.) (2015), zarádtaý qurylǵysy (2017), ústeme zarádtaý (2017) 8. Qoldaný salasy: Informatıka jáne esepteýish tehnıka, Elektronıka, radıotehnıka jáne baılanys, Energetıka 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1. Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń 2026 jylǵy 20 aqpandaǵy № 69 buıryǵy: "... jazý qurylǵysy (beıne jáne aýdıo) ...";
2. Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2018 jylǵy 15 tamyzdaǵy № 504 qaýlysy: "... kameralarǵa arnalǵan portatıvti obektıvter ...";
3. Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń 2025 jylǵy 23 sáýirdegi № 151 buıryǵy: "... Zarádtaý qurylǵysy bar taktıkalyq sham ...";
4. Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstriniń 2025 jylǵy 20 qarashadaǵy № 934 buıryǵy: "... zarádtaý qurylǵysymen dana 1 3 3 5 jaryq berý jumystaryn júrgizý úshin ...";
5. Qazaqstan Respýblıkasy Tótenshe jaǵdaılar mınıstriniń 2025 jylǵy 22 tamyzdaǵy № 355 buıryǵy: "... júrgizýshi (prezentasıaány basqarý qurylǵysy ...". 10. Usynystar: termın quramyndaǵy sózde portatıvnyı - tasymaldy (2015), portatıvnost- yqshamdylyǵy (2022); zarádnoe ýstroıstvo - zarádtaý qurylǵysy (2017) retinde bekitilgen. Bekitilgen nusqalarǵa súıene otyryp, usylynǵan nusqany "tasymal qýatqor" nemese "yqsham qýatqor" retinde bekitý usynylady. Ne bolmasa "portatıv qýatqor" degen nusqany da talqylaýǵa bolady. Burynǵy bekitilgen nusqalardaǵydaı -ti jurnaǵynyń qajettiligi joq, óıtkeni fransýz tilindegi "portatıv" sóziniń ózi port- (lat. portare - «tasý»); -able - «isteýge bolatyn, qabiletti» degen maǵyna beretin sózjasamdyq element.
| +2 |
| 9. | птицы-мыши | obyrqustar; tyshqanqustar | птицы-мышиobyrqustar; tyshqanqustarBaıqaý termınderi (2026)ptısy-myshı (orys.) – aǵash boıymen tyshqansha qozǵalǵanyn teńeýden qalyptasqan termın.Дефинициясы1. Obyrqustar – Afrıkada taralǵan, Coliiformes otrádyna jatatyn, quıryǵy uzyn, aǵashtarda toptasyp tirshilik etetin qustar toby. 2. Etımologıasy: ptısy-myshı (orys.) – aǵash boıymen tyshqansha qozǵalǵanyn teńeýden qalyptasqan termın. 3. Ózbek: sichqonqushlar 4. Túrik: fare kuşları 5. Aǵylshyn: mousebirds 6. Nemis: Mausvögel 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Bıologıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: – 10. Usynystar: usynylǵan termın quramyndaǵy "obyr" sóziniń bir maǵynasy "kózi toımaıtyn ashqaraq, qomaǵaı, jebir" degendi bildiredi. Al "ptısy-myshı" termınine saı keletin qustardyń mundaı qasıetiniń bar-joǵy belgisiz, sondyqtan sala mamandarynyń pikiri qajet. Sonymen qatar halyqaralyq termın retinde "tyshqanqustar" nusqasy qoldanylady, mundaǵy kóptik jalǵaýy "tárizdiler, tárizdester" degen sıpattaǵy jalpylaýyshtyń qyzmetin atqara alady.
| +3 |
| 10. | система искусственного интеллекта | zerdejúıe | система искусственного интеллектаzerdejúıeBaıqaý termınderi (2026)ıntellekt (lat. intellectus) – aqyl-parasat; júıe (gr. systēma) – tutastyq.Дефинициясы1. Zerdejúıe – mashınalyq oqytý, paıymdaý ne basqa ádisterdi paıdalanyp kiris derekterinen boljaý, usynys nemese sheshim shyǵaratyn baǵdarlamalyq-tehnıkalyq júıe. 2. Etımologıasy: ıntellekt (lat. intellectus) – aqyl-parasat; júıe (gr. systēma) – tutastyq. 3. Ózbek: sun’iy intellekt tizimi 4. Túrik: yapay zekâ sistemi 5. Aǵylshyn: artificial intelligence system 6. Nemis: KI-System; System der künstlichen Intelligenz 7. Bekitilgen nusqasy: jasandy ıntellekt júıesi (JI) (2023) 8. Qoldaný salasy: Zańtaný, Informatıka jáne esepteýish tehnıka, Pedagogıka jáne psıhologıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2025 jylǵy 17 qarashadaǵy № 230-VIII QRZ «Jasandy ıntellekt týraly» Zańy. ... jasandy ıntellekt júıesin ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Oqý-aǵartý mınıstriniń 2022 jylǵy 3 tamyzdaǵy № 348 buıryǵy. ... jasandy ıntellekt quraldary men platformalaryn ...
3) .Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2025 jylǵy 19 mamyrdaǵy № 881 Jarlyǵy. ... Jasandy ıntellektini damytý jónindegi keńes týraly ...
4) Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksi 2026 jylǵy 9 qańtardaǵy № 255-VIII QRZ. .... jasandy ıntellekt júıelerin qosa alǵanda, ..
5) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2024 jylǵy 23 qańtardaǵy № 25 qaýlysy. ... jasandy ıntellekt platformasynyń operatory ... 10. Usynystar: "zerdejúıe" defınısıaásyna sáıkes keletin sátti balama termın bolǵanmen, zańnamalyq qujattarda «jasandy ıntellekt júıesi» naqty normatıvtik qoldanysqa ıe. «Sıstema ıskýsstvennogo ıntellekta (sıstema II) (artificial intelligence system (ai system)» uǵymyna usynylǵan «zerdejúıe» nusqasyn bekitýdi sala mamandarymen talqylaý kerek.
| 0 |
| 11. | страусообразные | túıequstektester | страусообразныеtúıequstektesterBaıqaý termınderi (2026)–Дефинициясы1. Túıequstektester – Struthioniformes otrádyna jatatyn, ushpaıtyn iri deneli túıequstar toby. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: tuyaqushsimonlar 4. Túrik: devekuşu benzeri 5. Aǵylshyn: ostriches; Struthioniformes 6. Nemis: Straußenvögel 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Bıologıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Eýrazıalyq ekonomıkalyq komısıa Alqasynyń 2021 jylǵy 28 jeltoqsandaǵy № 186 sheshimi ... túıequstarǵa jáne qustardyń osy túrleriniń ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń Strategıalyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ulttyq statısıka búrosy Basshysynyń 2021 jylǵy 29 qarashadaǵy № 39 buıryǵy. ... fermalarda ósiriletin túıequstar ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2026 jylǵy 8 qyrkúıektegi № 329 buıryǵy. ... Asyl tuqymdy túıequstardyń tizilimi ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Statısıka komıteti Tóraǵasynyń 2016 jylǵy 2 jeltoqsandaǵy № 298 buıryǵy. ... túıequstar ... 10. Usynystar: «túıequstárizdiler», "túıequstektester" termın retinde bekitilmegenmen, bıologıada qoldanysta bar. Sala mamandarynyń, Komısıanyń taoqylaýyna usynylady.,
| +2 |
| 12. | забор воды | sý alý | забор водыsý alýIhtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Cý alý – sý kózinen belgili bir maqsatta sýdy alý jáne ony sý paıdalaný nemese tehnologıalyq prosesterge baǵyttaý úderisi. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: suv olish 4. Túrik: su alma 5. Aǵylshyn: water intake 6. Nemis: wasserentnahme 7. Bekitilgen nusqasy: sýaǵyzǵy (2024) 8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Ken isi jáne metalýrgıa, Sý sharýashylyǵy, Energetıka 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2007 jylǵy 5 aqpandaǵy N 228 Zańy ... aldyn alý ...
2.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2011 jylǵy 2 aqpandaǵy № 403-IV Zańy ...Sý qorǵaý ...
3.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2026 jylǵy 14 shildedegi № 350-VIII QRZ ...
4.Qazaqstan Respýblıkasy Bas prokýratýrasynyń Quqyqtyq statısıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıteti tóraǵasynyń 2019 jylǵy 9 qazandaǵy № 119 n/q buıryǵy ... esepke alý ...
5.Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2015 jylǵy 14 qazandaǵy № 18-05/928 buıryǵy ... Sý aıdyndaryna balyq jiberý ... 10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekterdi basshylyqqa ala otyryp, "sý alý " nusqasyn qoldaımyz.
| +3 |
| 13. | заведомо ложное показание | kórineý jalǵan kórsetpe | заведомо ложное показаниеkórineý jalǵan kórsetpeIhtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Kórineý jalǵan kórsetpe – adamnyń shyndyqqa sáıkes kelmeıtinin bile tura, tergeý, sot nemese ózge de ýákiletti organ aldynda ádeıi jalǵan málimet berýi. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: ataylab yolgʻon ko‘rsatma 4. Túrik: kasten yalan tanıklık 5. Aǵylshyn: knowingly false testimony 6. Nemis: wissentlich falsche aussage 7. Bekitilgen nusqasy: kórineý jalǵan sóz jetkizý (2025), kórineý jalǵan (zań.) (2003) 8. Qoldaný salasy: Áskerı is, Zańtaný, Sý sharýashylyǵy, Ekonomıka jáne qarjy 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2018 jylǵy 26 jeltoqsandaǵy № 202-Vİ QRZ. ... kórineý jalǵan saraptamalyq ...
2.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2011 jylǵy 9 qarashadaǵy 490-IV Zańy ... kórsetpeý 119-bap. ...
3.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2012 jylǵy 13 qańtardaǵy № 543-IV Zańy ... kórineý jalǵan saraptamalyq ...
4.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jylǵy 12 naýryzdaǵy № 254-IV Zańy ... jalǵan bolýyna ...
5.Qazaqstan Respýblıkasy Bas Prokýrorynyń 2012 jylǵy 4 qyrkúıektegi № 105 Buıryǵy. ... kórineý jalǵan málimetterdi ... 10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekterdi basshylyqqa ala otyryp, "kórineý jalǵan kórsetpe " nusqasyn qoldaımyz.
| -1 |
| 14. | заводской метод воспроизводства | ósim molaıtýdyń zaýyttyq tásili | заводской метод воспроизводстваósim molaıtýdyń zaýyttyq tásiliIhtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Ósim molaıtýdyń zaýyttyq tásili – tabıǵı kóbeıý úderisin arnaıy balyq ósirý kásiporyndarynda qoldan uryqtandyrý, ınkýbasıalaý, dernásilder men shabaqtardy ósirý arqyly júzege asyratyn jasandy molyqtyrý ádisi. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: zavod usulida ko‘paytirish 4. Túrik: kuluçkahane yöntemiyle üretim 5. Aǵylshyn: hatchery propagation method 6. Nemis: vermehrung im brutbetrieb 7. Bekitilgen nusqasy: zaýyttyq synaq (kólik j/e qat. jol.) (2015), ónim (2022), tásil (2022) 8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Bıologıa, Sý sharýashylyǵy, İs júrgizý jáne muraǵat isi, Ekologıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2008 jylǵy 5 shildedegi N 62-IV Zańy ... zaýyttyq, bir tuqym ...
2.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2022 jylǵy 21 jeltoqsandaǵy № 166-VII QRZ. ... aıqyndalǵan tásili ...
3.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 9 shildedegi N 593 Zańy. ... ósimdi molaıtý ...
4.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 1999 jylǵy 11 qarasha N 473-I ... bazasyn molaıtýdyń ...
5.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2015 jylǵy 17 shildedegi № 332-V QRZ ... ósimin molaıtý jáne olardy utymdy ... 10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekterdi basshylyqqa ala otyryp, "ósim molaıtýdyń zaýyttyq tásili " nusqasyn qoldaımyz.
| +3 |
| 15. | завоз | jetkizý, jetkizilim | завозjetkizý, jetkizilimIhtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Jetkizý, jetkizilim – materıaldardy, jabdyqtardy, shıkizatty, balyqtardy, shabaqtardy nemese ózge de resýrstardy belgili bir nysanǵa, sharýashylyqqa nemese aýmaqqa jetkizý úderisi. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: olib kelish 4. Túrik: getirme 5. Aǵylshyn: introduction 6. Nemis: einbringung 7. Bekitilgen nusqasy: jetkizilim (mem. satyp alý) (1999), jetkizý (2016), jetkizý (2016) 8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Áskerı is, Zańtaný, İs júrgizý jáne muraǵat isi 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 28 jeltoqsandaǵy № 35-Vİ QRZ. ... jetkizilim – barlaý-nuqsan keltirý ...
2.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2013 jylǵy 3 sáýirdegi № 85-V Zańy. ... jetkizý salasyndaǵy ...
3.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2013 jylǵy 3 sáýirdegi № 86-V Zańy. ... munaı ónimderin jetkizý ...
4.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 1 jeltoqsandaǵy N 1 Zańy ... jeńildik sharttarymen jetkizýdi ...
5.Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Statısıka komıteti tóraǵasynyń 2015 jylǵy 20 tamyzdaǵy № 124 buıryǵy. ... Eksporttyq jetkizilimder ... 10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekterdi basshylyqqa ala otyryp, " jetkizilim" nusqasyn qoldaımyz.
| +3 |
| 16. | завоз кольцевой | aınalma jetkizilim, aınalmaly jetkizilim | завоз кольцевойaınalma jetkizilim, aınalmaly jetkizilimIhtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Aınalma jetkizilim, aınalmaly jetkizilim – júkti, materıaldardy, jabdyqtardy nemese basqa resýrstardy birneshe nysanǵa bir marshrýt boıymen kezekpen jetkizip, bastapqy pýnktke qaıta oralatyn tuıyq (saqınaly) baǵyt boıynsha júzege asyrylatyn tasymaldaý tásili. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: halqali tashish 4. Túrik: halka şeklinde taşıma 5. Aǵylshyn: circular transport 6. Nemis: ringtransport 7. Bekitilgen nusqasy: aınalma júris (kólik j/e qat. jol.) (2015), aınalmaly jarys (2019), jetkizilim (mem. satyp alý) (1999) 8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Dene tárbıesi jáne sport, Kólik jáne qatynas joldary, Sý sharýashylyǵy 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2024 jylǵy 24 jeltoqsandaǵy № 147-VIII QRZ. ... halyqaralyq jetkizilimderiniń ...
2.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2025 jylǵy 9 qańtardaǵy № 152-VIII QRZ. ... jetkizilimniń jahandyq ...
3.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2013 jylǵy 11 aqpandaǵy № 76-V Zańy ... aınalma joly ...
4.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2022 jylǵy 21 qańtardaǵy № 102-VII QRZ. ... qun salyǵy; "aınalma ...
5.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 1998 jylǵy 29 maýsym N 243 ... aınalmaly qańǵalaqty ... 10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekterdi basshylyqqa ala otyryp, "aınalma jetkizilim" nusqasyn qoldaımyz.
| +3 |
| 17. | завуалировать | kómeskileý, búrkemeleý, jasyrý | завуалироватьkómeskileý, búrkemeleý, jasyrýIhtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Kómeskileý, búrkemeleý, jasyrý – belgili bir aqparatty, derekti nemese qubylystyń naqty mánin ádeıi búrkemeleý, kómeskileý nemese ony janama túrde kórsetý arqyly shynaıy mazmunyn tolyq ashpaý. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: niqoblamoq 4. Túrik: gizlemek 5. Aǵylshyn: to conceal 6. Nemis: verschleiern 7. Bekitilgen nusqasy: búrkemeleý (2021), bankrottyqty jasyrý (2025) 8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Áskerı is, Zańtaný, İs júrgizý jáne muraǵat isi 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2008 jylǵy 22 sáýirdegi N 27-IV Zańy ... búrkemeleýdiń biryńǵaı ...
2.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2020 jylǵy 20 aqpandaǵy № 304-Vİ QRZ. ... búrkemeleýge jáne paıdany ...
3.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2023 jylǵy 26 qyrkúıektegi № 29-VIII QRZ. ... búrkemeleý jáne qalpyna keltirý ...
4.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2022 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy № 180-VII QRZ ... aqparatty jasyrý ...
5.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2015 jylǵy 23 qarashadaǵy № 415-V QRZ ... faktisin jasyrý ... 10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekterdi jáne zańnamadaǵy qoldanysyn basshylyqqa ala otyryp, "jasyrý" nusqasyn usynamyz.
| -1 |
| 18. | загрузка | tıeý (balyq); júkteý (ınform., 2016) | загрузкаtıeý (balyq); júkteý (ınform., 2016)Ihtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Tıeý, júkteý– obektiniń, qurylǵynyń, óndiristik qýattyń, kólik quralynyń nemese tehnologıalyq jabdyqtyń jumys isteýin qamtamasyz etý úshin oǵan materıaldardy, shıkizatty, ónimderdi nemese basqa da resýrstardy tıeý, ornalastyrý ne belgili bir kólemde paıdalaný úderisi nemese dárejesi. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: yuklash 4. Túrik: yükleme 5. Aǵylshyn: loading 6. Nemis: beladung 7. Bekitilgen nusqasy: júk tıeý (2021), júkteý (2021) 8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Áskerı is, Sý sharýashylyǵy, Ekonomıka jáne qarjy 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1. Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2016 jylǵy 9 sáýirdegi № 499-V QRZ ... tıeý (qalyptastyrý) kezinde teńiz ...
2. Qazaqstan Respýblıkasynyń 2009 jylǵy 31 jeltoqsandaǵy № 236-IV Zańy ... júkterdi tıeý nemese túsirý ...
3. Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2026 jylǵy 12 maýsymdaǵy № 310-VIIİ QRZ ... mindetin júkteý ...
4. Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jylǵy 17 aqpandaǵy № 252-IV Zańy ... ońtaıly júkteý ...
5. Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jylǵy 23 qarashadaǵy № 354-IV Zańy ... mindettemesin júkteý ... 10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekterdi basshylyqqa ala otyryp, "tıeý " nusqasyn usynamyz.
| +3 |
| 19. | задел | 1. tysqary is (qurylysta); biteme 2. bosalqy daıyndama (ónerkásipte), bastam, qorlaný, qoraba | задел1. tysqary is (qurylysta); biteme 2. bosalqy daıyndama (ónerkásipte), bastam, qorlaný, qorabaIhtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Tysqary is (qurylysta); biteme 2. bosalqy daıyndama (ónerkásipte), bastam, qorlaný, qoraba – óndiristik, qurylys, tehnologıalyq nemese sharýashylyq jumystardyń úzdiksiz oryndalýyn qamtamasyz etý maqsatynda aldyn ala ázirlengen materıaldar, daıyndamalar, bólshekter, jartylaı fabrıkattar nemese oryndalǵan jumys kóleminiń qory. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: zaxira 4. Túrik: stok 5. Aǵylshyn: reserve 6. Nemis: reserve 7. Bekitilgen nusqasy: is (is júrgizý) (1971) 8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Ken isi jáne metalýrgıa, Mashınajasaý, Sý sharýashylyǵy 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 2020 jylǵy 19 jeltoqsandaǵy № 385-VI QRZ ... tysqary jerge ...
2.Qazaqstan Respýblıkasynyń 2007 jylǵy 21 mamyrdaǵy N 254 Zańy ... bastamasy boıynsha ...
3.Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy. 2003 jylǵy 8 qańtar N 380-II ... kez kelgen qorlanýlar ...
4.Eýrazıalyq ekonomıkalyq komısıa Alqasynyń 2016 jylǵy 26 shildedegi № 89 sheshimi ... bitemeler, sonyń ishinde ...
5.Qazaqstan Respýblıkasy Mınıstrler Kabınetiniń QAÝLYSY 1995 jylǵy 4 shilde N 914 .... bosalqy bólshekterdi, daıyndamalardy, ...
10. Usynystar: joǵaryda berilgen derekterdi basshylyqqa ala otyryp, "bosalqy daıyndama " nusqasyn qoldaımyz.
| +2 |
| 20. | заиление | tunbalaný, tunbaǵa shógý, uıyqtaný (geod.) (2005) | заилениеtunbalaný, tunbaǵa shógý, uıyqtaný (geod.) (2005)Ihtıologıaıa salasy termınderitunbalaný (qazaq tunba) – «suıyqtyqtyń túbine shókken qatty zat, shógindi».Дефинициясы1. Tunbalaný, tunbaǵa shógý, uıyqtaný (geod.) (2005) – sýdaǵy nemese basqa suıyqtyqtaǵy qatty bólshekterdiń túbine shógip, tunba qabatyn túzý úderisi; sý aıdynynyń, arnanyń nemese gıdrotehnıkalyq qurylystyń túbinde shógindi jınalýyn da bildiredi.
2. Etımologıasy: tunbalaný (qazaq tunba) – «suıyqtyqtyń túbine shókken qatty zat, shógindi». 3. Ózbek: loyqalanish 4. Túrik: çökelme 5. Aǵylshyn: sedimentation 6. Nemis: Sedimentation 7. Bekitilgen nusqasy: uıyqtaný (2005) 8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Sáýlet jáne qurylys, Sý sharýashylyǵy, Ekologıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2023 jylǵy 20 aqpandaǵy № 26 buıryǵy …laılanýy men baldyrlanýynyń…
2) Soltústik Qazaqstan oblysy ákimdiginiń 2026 jylǵy 18 naýryzdaǵy № 82 qaýlysy ... laılanýdan tazartý…
3) Jambyl oblysy ákimdiginiń 2025 jylǵy 7 qazandaǵy № 216 qaýlysy ... laılanýdan tazartý…
4) Jetisý oblysy ákimdiginiń 2025 jylǵy 25 qyrkúıektegi № 299 qaýlysy ... laılanýdan tazartý …
5) Almaty oblysy ákimdiginiń 2025 jylǵy 18 qyrkúıektegi № 288 qaýlysy ...laılanýdan tazartý…
10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn, termındik tirkes syńarlarynyń bekitilgen nusqasyn qarastyra kele, "tunbalaný" termınin bekitýdi usynady.
| +3 |
| 21. | заказчик | tapsyrma berýshi, tapsyrys berýshi, tapsyrysshy (1999) | заказчикtapsyrma berýshi, tapsyrys berýshi, tapsyrysshy (1999)Ihtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Tapsyrys berýshi, tapsyrma berýshi, tapsyrysshy (1999) – taýardy jetkizýge, jumysty oryndaýǵa nemese qyzmet kórsetýge tapsyrys beretin, onyń talaptaryn aıqyndaıtyn jáne nátıjesin qabyldap, aqysyn tóleıtin jeke nemese zańdy tulǵa.
Tapsyrma berýshi – basqa tulǵaǵa naqty mindet nemese tapsyrma júkteıtin adam ne organ. Bul nusqa sharttyq tapsyrystan góri qyzmettik tapsyrmaǵa qatysty qoldanylady.
Tapsyrysshy – taýarǵa, jumysqa nemese qyzmetke tapsyrys jasaıtyn tulǵa; qazirgi zańnamada sırek kezdesetin burynǵy nusqa. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: buyurtmachi 4. Túrik: sipariş veren 5. Aǵylshyn: customer 6. Nemis: Auftraggeber 7. Bekitilgen nusqasy: tapsyrys berýshi (2019) 8. Qoldaný salasy: Áskerı is, Jeńil jáne toqyma ónerkásibi, Zańtaný, Sáýlet jáne qurylys, Statısıka, standarttaý jáne zıatkerlik menshik, Tamaq ónerkásibi jáne turmystyq qyzmet, İs júrgizý jáne muraǵat isi, Ekonomıka jáne qarjy 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2024 jylǵy 1 shildedegi № 106-VIII QRZ «Memlekettik satyp alý týraly» Zańy ... tapsyrys berýshi – osy Zańǵa ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2001 jylǵy 16 shildedegi № 242 Zańy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti týraly» ... tapsyrys berýshi – óziniń ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Ónerkásip jáne qurylys mınıstriniń 2025 jylǵy 18 tamyzdaǵy buıryǵy ... tapsyrys berýshi konkýrs jeńimpazy ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń 2015 jylǵy 19 naýryzdaǵy № 229 buıryǵy ... tapsyrys berýshi obektilerdiń ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Qarjy mınıstriniń mindetin atqarýshynyń 2024 jylǵy 19 tamyzdaǵy № 554 buıryǵy ... tapsyrys berýshi memlekettik ... 10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn qarastyra kele, "tapsyrys berýshi" termınin bekitýdi usynady.
| +3 |
| 22. | закидной невод | salma tastama (laqtyryp salatyn salma, tastama jylym, súzeki, aý), tartym | закидной неводsalma tastama (laqtyryp salatyn salma, tastama jylym, súzeki, aý), tartymIhtıologıaıa salasy termınderitastama jylym (qazaq tastaý) – «laqtyrý, belgili bir jerge túsirý»Дефинициясы1. Salma tastama (laqtyryp salatyn salma, tastama jylym, súzeki, aý), tartym – sýǵa laqtyryp salynyp, keıin tartylyp shyǵarylatyn aýlaý quralynyń sıpattamalyq ataýy. Taıaz sýda birneshe adam jaǵadan nemese qaıyqtan tartyp, balyqty súzý arqyly aýlaıtyn shaǵyn jylym.
2. Etımologıasy: tastama jylym (qazaq tastaý) – «laqtyrý, belgili bir jerge túsirý» 3. Ózbek: tashlama to‘r 4. Túrik: ığrıp ağı 5. Aǵylshyn: beach seine 6. Nemis: Zugwade 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Jeńil jáne toqyma ónerkásibi, Mádenıet jáne óner, Tarıh, Fılosofıa jáne saıasattaný 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń m.a. 2025 jylǵy 15 tamyzdaǵy № 247 buıryǵy ... Súzeki, súıretpe ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń mindetin atqarýshynyń 2015 jylǵy 27 aqpandaǵy № 18-04/148 buıryǵy ... súzeki ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Qorshaǵan orta jáne sý resýrstary mınıstriniń mindetin atqarýshynyń 2013 jylǵy 29 qarashadaǵy № 363-Ó buıryǵy ... súzeki, aý ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń 2023 jylǵy 3 mamyrdaǵy № 140 buıryǵy ... súzeki ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıa, geologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń 2020 jylǵy 21 mamyrdaǵy № 115 buıryǵy ... súzeki ... 10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn, termındik tirkes syńarlarynyń bekitilgen nusqasyn qarastyra kele, "tastama jylym" termınin bekitýdi usynady.
| +3 |
| 23. | закладка | sala bastaý, toltyrmalaý, toltyrym, salý | закладкаsala bastaý, toltyrmalaý, toltyrym, salýIhtıologıaıa salasy termınderisalý (qazaq salý) – «bir nárseni belgili bir orynǵa ornalastyrý, engizý»Дефинициясы1. Sala bastaý, toltyrmalaý, toltyrym, salý – uryqtandyrylǵan ýyldyryqty ınkýbasıalyq apparatqa belgilengen mólsherde ornalastyrý áreketi. Inkýbasıalyq apparatty ýyldyryqpen belgilengen syıymdylyqqa deıin toltyrý úderisi.
2. Etımologıasy: salý (qazaq salý) – «bir nárseni belgili bir orynǵa ornalastyrý, engizý» 3. Ózbek: to‘ldirish 4. Túrik: doldurma 5. Aǵylshyn: laying 6. Nemis: Einbringen 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Áskerı is, Dene tárbıesi jáne sport, Jeńil jáne toqyma ónerkásibi, Ken isi jáne metalýrgıa, Mashınajasaý, Fılosofıa jáne saıasattaný, İs júrgizý jáne muraǵat isi 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2023 jylǵy 19 qazandaǵy № 921 qaýlysy ... ýatý-toltyrmalaý qondyrǵysy ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2023 jylǵy 8 jeltoqsandaǵy № 1101 qaýlysy ... toltyrmalaý jumystary ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2023 jylǵy 27 jeltoqsandaǵy № 1200 qaýlysy ... pastamen toltyrmalaý ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2023 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy № 1251 qaýlysy ... qataıatyn toltyrym ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Investısıalar jáne damý mınıstriniń 2014 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy № 352 buıryǵy ... toltyrym jumystary ... 10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn qarastyra kele, "salý" termınin bekitýdi usynady.
| +2 |
| 24. | заливная икра | shyǵanaq ýyldyryǵy | заливная икраshyǵanaq ýyldyryǵyIhtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Shyǵanaq ýyldyryǵy – shyǵanaqta mekendeıtin nemese shyǵanaqtan alynǵan balyqtyń ýyldyryǵy. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: ko‘rfaz uvildirig‘i 4. Túrik: körfez balık yumurtası 5. Aǵylshyn: bay roe 6. Nemis: gelierter Kaviar 7. Bekitilgen nusqasy: ýyldyryq (2023), shyǵanaq (2022) 8. Qoldaný salasy: Bıologıa, Tamaq ónerkásibi jáne turmystyq qyzmet 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Sý resýrstary jáne ırrıgasıaá mınıstriniń 2025 jylǵy 23 shildedegi № 179-NQ buıryǵy. ... ýyldyryq shashatyn ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2025 jylǵy 22 qazandaǵy № 384 buıryǵy. ... ýyldyryq shashý ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2025 jylǵy 25 jeltoqsandaǵy № 493 buıryǵy. ... ýyldyryq shashý merzimderin ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń m.a. 2026 jylǵy 27 qańtardaǵy № 35 buıryǵy. ... ýyldyryq shashý ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń m.a. 2025 jylǵy 14 qazandaǵy № 372 buıryǵy. ... ýyldyryq shashýyn gormondyq ... 10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn qarastyra kele, "shyǵanaq ýyldyryǵy" termınin bekitýdi usynady.
| +3 |
| 25. | заливная рыба | quımalanǵan balyq, quımaly balyq, quıma balyq | заливная рыбаquımalanǵan balyq, quımaly balyq, quıma balyqIhtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Quımalanǵan balyq, quımaly balyq, quıma balyq – pisirilgen balyq kesekterine qoıýlandyrylǵan balyq sorpasy quıylyp, salqyndatyp qatyrylǵan taǵam.
2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: baliq aspigi 4. Túrik: balık aspik 5. Aǵylshyn: aspic fish 6. Nemis: Aspikfisch 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Tamaq ónerkásibi jáne turmystyq qyzmet 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2022 jylǵy 17 aqpandaǵy № QR DSM-16 buıryǵy ... sorpa quıylyp uıytylǵan taǵamdar ...
10. Usynystar: ádilet.kz saıtyndaǵy 2 mysal kúshin joıǵan qujattardan tabylǵandyqtan, lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn qarastyra kele, "quıma balyq" termınin bekitýdi usynady.
| +3 |
| 26. | заливное течение | shyǵanaq aǵysy | заливное течениеshyǵanaq aǵysyIhtıologıaıa salasy termınderishyǵanaq aǵysy (qazaq shyǵanaq) – «qurlyqqa suǵyna enip jatqan teńizdiń, kóldiń nemese muhıttyń bóligi»; (qazaq aǵys) – «sýdyń belgili bir baǵytta qozǵalysy».
aǵylsh. Gulf Stream (gulf) – «shyǵanaq»; (stream) – «aǵys».Дефинициясы1. Shyǵanaq aǵysy – shyǵanaqtan bastalatyn nemese shyǵanaq arqyly ótetin teńiz aǵysy. 2. Etımologıasy: shyǵanaq aǵysy (qazaq shyǵanaq) – «qurlyqqa suǵyna enip jatqan teńizdiń, kóldiń nemese muhıttyń bóligi»; (qazaq aǵys) – «sýdyń belgili bir baǵytta qozǵalysy».
aǵylsh. Gulf Stream (gulf) – «shyǵanaq»; (stream) – «aǵys». 3. Ózbek: qo‘ltiq oqimi 4. Túrik: körfez akıntısı 5. Aǵylshyn: tidal stream 6. Nemis: Hochwasserstrom 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Geologıa, geodezıaá jáne geografıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2023 jylǵy 20 aqpandaǵy № 26 buıryǵy. ... aǵys boıynsha ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2023 jylǵy 20 aqpandaǵy № 26 buıryǵy. ... rettelgen aǵysy bar ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2023 jylǵy 20 aqpandaǵy № 26 buıryǵy. ... Befke aǵysy boıynsha ... 10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn qarastyra kele, "shyǵanaq aǵysy" termınin bekitýdi usynady.
Eger jalpy gıdrologıalyq qubylys aıtylsa, zalıvnoe techenıe – shyǵanaq aǵysy sáıkestigi durys. Al naqty Soltústik Atlant aǵysy aıtylsa, resmı jáne ǵylymı ataý retinde Gólfstrım termınin qoldanǵan jón.
| +3 |
| 27. | замер | ólsheý | замерólsheýIhtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Ólsheý – fızıkalyq shamanyń sandyq mánin arnaıy ólsheý quraly, ádisteme nemese tehnıkalyq rásim arqyly anyqtaý prosesi. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: o‘lchovi 4. Túrik: ölçme 5. Aǵylshyn: measure 6. Nemis: Messung 7. Bekitilgen nusqasy: ólsheý bazasy (2021), ólsheý aspaby (2016) 8. Qoldaný salasy: Aýyl sharýashylyǵy, Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Ken isi jáne metalýrgıa, Kólik jáne qatynas joldary, Mashınajasaý, Mehanıka jáne mashınataný, Sáýlet jáne qurylys, Statısıka, standarttaý jáne zıatkerlik menshik, Sý sharýashylyǵy, Hımıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrıaá jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstriniń m.a. 2020 jylǵy 13 sáýirdegi № 198 buıryǵy. ... ólsheýdiń kodtyń nómiri ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstriniń 2015 jylǵy 28 jeltoqsandaǵy № 1057 buıryǵy ... ólsheý nátıjeleri ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıa, geologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń 2021 jylǵy 14 shildedegi № 250 buıryǵy ... ólsheý nátıjeleri ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2022 jylǵy 29 shildedegi № QR DSM-68 buıryǵy ... ólsheý quraldary ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstriniń 2025 jylǵy 17 qyrkúıektegi № 355-n/q buıryǵy ... ólsheý quraldary ... 10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn qarastyra kele, "ólsheý" termınin bekitýdi usynady.
| +3 |
| 28. | замерзающий пролив | muz bop qatqan buǵaz, muz qatqan buǵaz | замерзающий проливmuz bop qatqan buǵaz, muz qatqan buǵazIhtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Muz qatqan buǵaz – aýa men sý temperatýrasynyń tómendeýine baılanysty sý betinde muz túzilý prosesi júrip jatqan buǵaz. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: muzlagan bo‘g‘oz 4. Túrik: donmuş boğaz 5. Aǵylshyn: frozen strait 6. Nemis: zugefrorene Meerenge 7. Bekitilgen nusqasy: muz basý (2024) 8. Qoldaný salasy: Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Ekologıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2021 jylǵy 2 qańtardaǵy № 400-VI QRZ Ekologıa kodeksi ... muz qatqan ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2021 jylǵy 21 qyrkúıektegi № 647 qaýlysy ... túrik buǵazdarynan ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstriniń 2020 jylǵy 29 mamyrdaǵy № 438 buıryǵy ... muz qatqan ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrıaá jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstriniń mindetin atqarýshynyń 2023 jylǵy 7 naýryzdaǵy № 141 buıryǵy ... muz qatý ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Kólik mınıstriniń mindetin atqarýshynyń 2024 jylǵy 27 qyrkúıektegi № 317 buıryǵy ... muz qatý ... 10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn qarastyra kele, "muz qatqan buǵaz" termınin bekitýdi usynady.
| 0 |
| 29. | замет невода | salma jylymdy tastaý, aý tastaý, aý salý, jylym salý | замет неводаsalma jylymdy tastaý, aý tastaý, aý salý, jylym salýIhtıologıaıa salasy termınderi–Дефинициясы1. Salma jylymdy tastaý, aý tastaý, aý salý, jylym salý – balyqty qorshap nemese súzgilep aýlaý maqsatynda jylymdy belgili bir baǵyt pen syzba boıynsha sýǵa túsirip, ornalastyrý operasıasy. 2. Etımologıasy: – 3. Ózbek: to‘r tashlash 4. Túrik: ığrıp ağını atma 5. Aǵylshyn: setting a seine 6. Nemis: Aussetzen eines Zugnetzes 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Mádenıet jáne óner, Tarıh, İs júrgizý jáne muraǵat isi, Ekologıa 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 9 shildedegi № 593 Zańy ... aýdy súzýdi ...
2) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jylǵy 21 qańtardaǵy № 242-IV Zańy ... aýdy súzýdi ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2007 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy № 1363 qaýlysy ... salma jylymdy ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2007 jylǵy 29 jeltoqsandaǵy № 1363 qaýlysy ... jylymdy súzý (jaýyp tastaý), sondaı-aq salma jylymdy, aldyńǵy salma jylym ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıa, geologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń 2019 jylǵy 26 qarashadaǵy № 86 buıryǵy ... aýdy súzýdi ... 10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn qarastyra kele, "jylym salý" termınin bekitýdi usynady.
| +3 |
| 30. | замор рыбы | balyqtyń aýa jetpeı tunshyǵýy, balyqtyń qyrylýy, balyq tunshyǵýy | замор рыбыbalyqtyń aýa jetpeı tunshyǵýy, balyqtyń qyrylýy, balyq tunshyǵýyIhtıologıaıa salasy termınderibalyqtyń qyrylýy (qazaq balyq) – «sýda tirshilik etetin omyrtqaly janýar»; (qazaq qyrylý) – «kóp mólsherde nemese jappaı ólý».Дефинициясы1. Balyqtyń aýa jetpeı tunshyǵýy, balyqtyń qyrylýy, balyq tunshyǵýy – aýrý, ýlaný, lastaný, temperatýranyń ózgerýi nemese ottegi tapshylyǵy saldarynan balyqtardyń kóptep ólýi.
2. Etımologıasy: balyqtyń qyrylýy (qazaq balyq) – «sýda tirshilik etetin omyrtqaly janýar»; (qazaq qyrylý) – «kóp mólsherde nemese jappaı ólý». 3. Ózbek: baliqlarning qirilishi 4. Túrik: balıkların ölümü 5. Aǵylshyn: fish kill 6. Nemis: Fischsterben 7. Bekitilgen nusqasy: – 8. Qoldaný salasy: Geologıa, geodezıaá jáne geografıa, Tamaq ónerkásibi jáne turmystyq qyzmet 9. Zańnamadaǵy qoldanysy: 1) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2004 jylǵy 9 shildedegi № 593 Zańy ... balyqtardyń qyrylýy ...
2) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń m.a. 2015 jylǵy 27 aqpandaǵy № 18-04/148 buıryǵy ... balyqtardyń qyrylýy ...
3) Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstriniń 2015 jylǵy 3 naýryzdaǵy № 175 buıryǵy ... jappaı qyrylýy ...
4) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologıa, geologıa jáne tabıǵı resýrstar mınıstriniń 2020 jylǵy 30 jeltoqsandaǵy № 344 buıryǵy ... balyqtardyń jappaı qyrylýy ...
5) Qazaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2025 jylǵy 22 qazandaǵy № 386 buıryǵy ... balyqtardyń qyrylýy ... 10. Usynystar: lıngvısıkalyq saraptama qorytyndysy aýdarmalardy, zańnamadaǵy qoldanysyn qarastyra kele, "balyqtyń qyrylýy" termınin bekitýdi usynady.
| +3 |