Заманның дамуына байланысты қазақ тіліне көптеген ғылыми терминдер енді.
Мысалы: Нанотехника деген сөзді алайық.
Шығу тегі:
«Нано» сөзі грек тіліндегі nanos – «өте ұсақ» деген мағынаны білдіреді. «Технология» сөзі де Толығырақ ...грек тілінен шыққан. Бұл термин қазақ тіліне негізінен ағылшын және орыс тілдері арқылы енді. [1, 537]
Қазақ тілінде «нанотехнология» термині ғылыми әдебиеттерде, жоғары оқу орындарының оқулықтарында кеңінен қолданылады. Термин халықаралық атау болғандықтан аударылмай, сол күйінде қабылданған. Сондықтан қазіргі таңда дұрыс, әрі тұрақты қолданылып келе жатқан термин деп айтуға болады.
Жаһандану дәуірінде «цифрландыру»деген сөзді жиі пайдаланып жүрміз. Ол орыстың цифравизация деген сөзінің калька аудармасы. Меніңше, сандық технологияға көшу деген терминді қолданған әлдеқайда дұрыс.
Биотехнология сөзі.
«Био» – грек тіліндегі bios («өмір»), «технология» – грек тіліндегі techne («өнер, тәсіл») және logos («ілім») сөздерінен шыққан. Термин қазақ тіліне орыс және ағылшын тілдері арқылы енген. [2, 220]
Бұл термин Қазақстандағы ғылыми мақалаларда, университет пәндерінде жиі кездеседі. Термин аударылмай, халықаралық нұсқада қолданылып келеді. Сондықтан қолданысы дұрыс қалыптасқан.
Заман ағымына байланысты ғылымға енген тағы бір термин: Киберқауіпсіздік.
«Кибер» сөзі грек тіліндегі kybernetes – «басқарушы» деген мағынадан шыққан. Бұл термин қазіргі кезде ағылшын тіліндегі cybersecurity сөзінен алынған.
Меніңше, бұл термин қолданысы дұрыс, бірақ желі қауіпсіздігі деген нұсқа да жаман емес. Әр сөзді барынша қазақшаландыру керек деп ойлаймын. [3, 379]
Келесі қарастыратын термин: жасанды интеллект. «Жасанды интеллект» термині ағылшын тіліндегі Artificial Intelligence (AI) сөзінен шыққан. Бұл термин алғаш ғылыми айналымға 1950-жылдары енгізілді. Бұл термин өте сәтті аударма деп ойлаймын. Себебі кейде тілге жаңа сөздер енген кезде оның түпкі мағынасын ауыстыру маңызды емес.
ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитеті
ҚР Ішкі істер министрлігі
Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі
ҚР Сыртқы істер министрлігі
ҚР Денсаулық сақтау министрлігі
ҚР Инвестициялар және даму министрлігі
ҚР Ақпарат және коммуникациялар министрлігі
ҚР Ұлттық экономика министрлігі
ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі
Цифр – бұл сандарды жазуға арналған белгі.
Дереккөз: Математика: Жалпы білім беретін мектептің 1-сыныбына арналған оқулық: 2 бөлімнен тұрады/Г.Ш. Жақыпова, Н.В. Орехова, Н.В. Лебедева т.б. – 1-бөлім. – Астана: «Назарбаев Зияткерлік Толығырақ ...мектептері» ДББҰ, 2016.
Цифр – цифра (2006 жылы бекітілген термин)
Сан – число (2006 жылы бекітілген термин)
Цифрландыру – цифровизация (2018 жылы бекітілген термин)
Нанотехнология – нанотехнология (2023 жылы бекітілген термин)
Биотехнология – биотехнология (2023 жылы бекітілген термин)
Киберқауіпсіздік – кибербезопасность (2021 жылы бекітілген термин)
Желі (ақпарат) – линия (2004 жылы бекітілген термин)
Желі (әдеб.) – фабула (1998 жылы бекітілген термин)
Желі (жер ғыл.) – жила (1995 жылы бекітілген термин)
Желі (мед.) – хорда (1995 жылы бекітілген термин)
Торап, желі – сеть (Сәулет және құрылыс)