WOK tabasyna pisirip jeıtin taǵamdar
Vok taǵamdar
Birinshiden, «vok» -aǵylshyndyq shuńqyr, bıik taba. WOK dep atalady. Solaı jazǵan oryndy.
Ekinshiden, meıramhanada qonaqtardyń sol tabaǵa asty ózderi ázirleýimen erekshelenedi. Termın Tolyǵyraq ...sol erekshelikti ańǵartyp turý qajet.
Taǵam amerıkandyqtardyń oılap tapqany bolǵandyqtan, «WOK» tabasynyń ataýymen, taǵam da «WOK» dep atalyp ketken. Dastarhan ústinde taǵam ázirleý qazaqtarǵa jat bolǵandyqtan, amerıkandyqtar oılap tapqandyqtan, tabanyń ataýy solaı atalǵandyqtan, sol ataýmen qalǵany durys bolar. Degenmen «vok» emes, «wok» jáne ústel ústinde ázirlenetininen habar berý kerek.
Eskertý! Habarlama qaldyrý úshin saıtqa kirý kerek.
Sarapshy mamandar
Bul - grýzın ultynyń taǵamdary ǵana jazylǵan mázir. Tańsyq attar odan saıyn túsiniksiz bolyp tur. Taǵamnyń ataýy bólek bolǵanymen, bizdiń taǵamdarǵa jasaý tehnologıasy óte uqsas, birdeı bolatyn taǵam túrleri de Tolyǵyraq ...kezdesedi. «Achma» bizdińshe qattama eken.
«Achmany» qattama dep bersek jón. Sebebi, dál biz jasaıtyn qattamaǵa uqsas, sol ádispen jasalady. Qatparly. Sol qalpynda qoldaný halyqqa túsiniksiz.
«İstiktegi qozy» «ıagnónok na vertele»-niń tikeleı aýdarmasy.
«İstik» sózi kópke túsiniksiz bolýy múmkin degen oı keldi, biraq, kerisinshe bul sózdiń qoldanysyn keńeıtý kerek. «Qazaq qoıdyń basyn istikpen úıtken».
«Achmany» qattama dep bersek jón. Sebebi, dál biz jasaıtyn qattamaǵa uqsas, sol ádispen jasalady. Qatparly. Sol qalpynda qoldaný halyqqa túsiniksiz.
«İstiktegi qozy» «ıagnónok na vertele»-niń tikeleı aýdarmasy.
«İstik» sózi kópke túsiniksiz bolýy múmkin degen oı keldi, biraq, kerisinshe bul sózdiń qoldanysyn keńeıtý kerek. «Qazaq qoıdyń basyn istikpen úıtken».
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
1. «Sosıska» sózi orys tilinde tur, qazaqshalaýǵa ábden bolady.
«Kolbasa» sózin «shujyq» dep aýdaramyz. Al «sosıskany» shujyqsha deýge bolady.
2. Oryssha mázirde «blınchıkı» dep tur. Sóz sońyndaǵy «–chık» jurnaǵyn tikeleı aýdaryp, Tolyǵyraq ...quımaq sózine «-sha»-ny qosqan syńaıly. «-sha» jurnaǵy qazaq tilinde kishireıtkish mánge ıe. Al mázirde kishi quımaq emes, kádimgi quımaqtyń ózi kórsetilgen. «Quımaq» dep bersek, balama dál bolatyn sekildi. «Quımaqsha» emes, «quımaq» bolǵany durys.
3. Orys tilindegi sózderdi sol qalpy, dálme-dál aýdara berýiń qajeti joq. «svejıı» sózin mindetti túrde qoldaný da qaǵıda emes dep oılaımyn.
Bizdiń tilimizde «balǵyn salattan» góri, «kókónis salaty» ataýy oryn tabatyn sekildi.
«Kolbasa» sózin «shujyq» dep aýdaramyz. Al «sosıskany» shujyqsha deýge bolady.
2. Oryssha mázirde «blınchıkı» dep tur. Sóz sońyndaǵy «–chık» jurnaǵyn tikeleı aýdaryp, Tolyǵyraq ...quımaq sózine «-sha»-ny qosqan syńaıly. «-sha» jurnaǵy qazaq tilinde kishireıtkish mánge ıe. Al mázirde kishi quımaq emes, kádimgi quımaqtyń ózi kórsetilgen. «Quımaq» dep bersek, balama dál bolatyn sekildi. «Quımaqsha» emes, «quımaq» bolǵany durys.
3. Orys tilindegi sózderdi sol qalpy, dálme-dál aýdara berýiń qajeti joq. «svejıı» sózin mindetti túrde qoldaný da qaǵıda emes dep oılaımyn.
Bizdiń tilimizde «balǵyn salattan» góri, «kókónis salaty» ataýy oryn tabatyn sekildi.
Quımaqshalar – blınchıkı, salmaly quımaqshalar – blınchıkı s nachınkoı
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Avokadony «avokado" dep qaldyrýdy qoldaımyn. Nege?
Til sol ulttyń mádenıetinen habar beretini belgili. Bizdiń jerimizde avokado óspegen, sáıkesinshe, onyń aýdarmasy joq. Aýdarýdyń da qajeti joq. Mysaly, Meksıkada onyń 400-den astam Tolyǵyraq ...ataýy bar. Sáıkesinshe, 400 ataýmen tildik qoryn baıytyp otyr.
Sol sekildi, bizdiń "aıran» sózimizdi ózge elder dál sol qalpynda qoldanady. Báribir dál aýdarma jasaı almas.
Aıtpaqshy, qazaq tilinde qatyq aıran, kilegeı aıran, shalap degen aırannyń túrleri kezdesedi. Aıran - bizdiń (túrki jurtynyń) ulttyq sýsyn. Sondyqtan, ózge tilder bizdiń tilde aıtady.
Avokado da solaı.
Til sol ulttyń mádenıetinen habar beretini belgili. Bizdiń jerimizde avokado óspegen, sáıkesinshe, onyń aýdarmasy joq. Aýdarýdyń da qajeti joq. Mysaly, Meksıkada onyń 400-den astam Tolyǵyraq ...ataýy bar. Sáıkesinshe, 400 ataýmen tildik qoryn baıytyp otyr.
Sol sekildi, bizdiń "aıran» sózimizdi ózge elder dál sol qalpynda qoldanady. Báribir dál aýdarma jasaı almas.
Aıtpaqshy, qazaq tilinde qatyq aıran, kilegeı aıran, shalap degen aırannyń túrleri kezdesedi. Aıran - bizdiń (túrki jurtynyń) ulttyq sýsyn. Sondyqtan, ózge tilder bizdiń tilde aıtady.
Avokado da solaı.
Tushymdy pikir jazǵan ekensiz, «Avokado» dep qaldyrýdy qoldaımyn.
Avokado (lat: avokado) – jemisi jeýge jaramdy lavr tuqymdas máńgi jasyl tropıkalyq nemese sýbtropıkalyq aǵash. Qazaq tiliniń kirme sózder sózdigi / Qurastyrǵandar: Tolyǵyraq ...Sh. Qurmanbaıuly, S.Isaqova, B.Mızamhan jáne t.b. Almaty: «Ulttyq aýdarma búrosy» qoǵamdyq qory, 2019. – 596 b.
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
«Qazaqsha mázir" degende birden esime túskeni - mázirlerde jıi kezdesip júrgen "Taı eti" termıni. Jıi kezdesetini - "Máso po-taıskıı" ǵoı, negizi. Birli-jarymy qazaqshalap, "Taı eti" dep aýdaryp qoıypty. Jylqy Tolyǵyraq ...etin súıip jeıtin kez kelgen qazaq muny taıdyń eti dep túsineri anyq.
Endi, qalaı aýdarmaq kerek? "Taı halqynyń eti" deý uzyn ári kúrdeli estiledi. Odan keıin, bul ataýdy bizdiń orys tilinen tikeleı aýdarǵanymyz esime tústi.
Shyndyǵynda, "taı" emes, "táı" eken. Aǵylshyn tili orfoepıasymen jumsartyp, bul sózdi keltirip aıtady. Orys tilinde "á" árpi joq. Amal joq, "taı" dep aıtady. Al qazaq tilinde bar ǵoı, "á" árpi. Nege "táı eti» demeske? Bilem, oǵash kóriner, degenmen men osylaı aýdarar edim.
Endi, qalaı aýdarmaq kerek? "Taı halqynyń eti" deý uzyn ári kúrdeli estiledi. Odan keıin, bul ataýdy bizdiń orys tilinen tikeleı aýdarǵanymyz esime tústi.
Shyndyǵynda, "taı" emes, "táı" eken. Aǵylshyn tili orfoepıasymen jumsartyp, bul sózdi keltirip aıtady. Orys tilinde "á" árpi joq. Amal joq, "taı" dep aıtady. Al qazaq tilinde bar ǵoı, "á" árpi. Nege "táı eti» demeske? Bilem, oǵash kóriner, degenmen men osylaı aýdarar edim.
Shynymen «Taı eti» desek, jylqy eti dep birden túsinemiz. «Taı halqynyń eti» degen balamasy qoldanýǵa sál yńǵaısyzdyq týdyrsa, mynadaı nusqany qaraýǵa usynamyz:
«Taıland» (Thailand) – 1939 jyly qoldanysqa engizilgen el ataýynyń Tolyǵyraq ...aǵylshyn tilindegi nusqasy «taılyqtar eli» degen maǵynany bildiredi. Taı tilindegi nusqasy Prathet Thaı nemese Myang-Thaı dep aıtylady.
Taı tilindegi eldiń ulttyq ataýyn negizge ala otyryp, «Mýang-Taı eti», «Myangtaı eti» dep qazaqsha balamasy bekitilse, tutynýshy tańsyq as retinde qabyldaıdy. Tańsyq as – belgili bir óńirdiń adamdaryna beıtanys, basqa elderdiń taǵamdary (Qaz. tili termın. Tamaq.)
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Qattama – sloıka, sloennyı, nakat, formovka