Eskertý! Habarlama qaldyrý úshin saıtqa kirý kerek.
Sarapshy mamandar
Jahandaný zamanynyń ózindik erekshelikteriniń biri retinde jańa termınderdiń aınalymǵa kóptep enip jatqandyǵyn atap kórsetýge bolady. Olarǵa bizdiń kózqarasymyz, jaýabymyz qandaı bolmaq? Sol jańa termınderdiń árqaısysyna baıyppen qarap, túpnusqasynda olardyń Tolyǵyraq ...etımologıasyn tereń zerttep, ár qadamymyzdy "asyqpaı asyǵyp" basyp sheshim qabyldanar degen oıdamyz. Másele bar. Mysaly, ınternettiń shyǵýymen tek "laın" degen sózdiń negizinde qanshama uǵym paıda boldy. Aǵylshynnyń "Line" degen sózi kezinde jalpy baılanys (komýnıkasıa) uǵymyn bildirse, qazir ınternetke qosylǵan, jelide nemese tikeleı efırde degendi aıqyndyp, zaman aǵymyna saı shynaıy ýaqytty bildirip, "onlaın" sıpatyna ıe bolyp otyr. Ol "jelide" degennen bastap, "onlaın-dúken", "onlaın-oıyn", "onlaın-oqý" jáne t.b. túsinikterdi dúnıege ákeldi. Munyń syrtynda "offlaın" (kerisinshe, jeliden ajyratylǵan túsiniginde BAQ týrasynda aıtar bolsaq, ol dástúrli komýnıkasıany bildiredi), al "dedlaın" sózi - bir tapsyrmanyń oryndalýynyń sońǵy merzimin, jalpy alǵanda mańyzdy istiń merziminiń kelgendigin nemese naqty qoıylǵan talaptyń ýaqytynyń aıaqtalǵandyǵyn eskertedi. Osy jańa termınderdiń qazaqsha balamasy bar ma eken?
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Grektiń «katarsıs» (catharsis - tazarý) degen sózi bar. Ol – jalpy alǵanda estetıkalyq sezim men rýhanı tazarýdy bildiretin, adamnyń rýhanı, jan jáne tán saýlyǵyn beıneleıtin uǵym. Bul termın sonymen Tolyǵyraq ...qatar adamnyń ishki sezimin tazartyp, janyn saýyqtyryp, joǵary dárejege kóterip, adamnyń sana seziminiń aıqyndylyǵy men sergektigin kamtamasyz etedi.
«Arhetıp» (archetupos - alǵashqy úlgi, túpnusqa) - termıni bolsa ulttyq negizderdi jańǵyrtý ıdeıasymen tustas keledi.
Osy sózderdiń qazaqsha basqa balamalary bar ma? Sonymen qatar elimizde júrip jatqan rýhanı jáne tarıhı jańǵyrý prosesin tereńirek uǵyný turǵysynda atalǵan termınder qanshalyqty mańyzdy bolmaq?
«Arhetıp» (archetupos - alǵashqy úlgi, túpnusqa) - termıni bolsa ulttyq negizderdi jańǵyrtý ıdeıasymen tustas keledi.
Osy sózderdiń qazaqsha basqa balamalary bar ma? Sonymen qatar elimizde júrip jatqan rýhanı jáne tarıhı jańǵyrý prosesin tereńirek uǵyný turǵysynda atalǵan termınder qanshalyqty mańyzdy bolmaq?
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Termın calasyn búgingi talapqa saı qaıta júıelep, jańǵyrtý ózekti másele bolyp otyr. Onyń latyn grafıkasyna kóshýge baılanysty júrgizilip jatqan jumyspen tikeleı baılanysy da joq sıaqty. Nege deseńiz osyndaı sózdikterdiń oqtyn-oqtyn Tolyǵyraq ...shyǵarylyp turýy qalypty jaǵdaı. Ótken ǵasyrdyń aıaǵyndaǵy termınologıalyq sózdikterdi aıtpaǵanda, táýelsizdik jyldarynda shyqqandarynyń ózderi kem degende ishinara qaıta qarap, tolyqtyrýdy talap eteri anyq. Eń aldymen, bunyń barlyǵyna tóreshi – ýaqyt ekendigin umytpaǵan jón. Ýaqyttan bólek biz áńgime qylyp otyrǵan taqyrypqa keńestik saıasattyń da yqpaly áli de bolsa saqtalyp otyr. Sonymen birge ol jumystar júıeli júrgizilgen joq jáne oǵan mamandanǵan avtorlyq ujymdar keńinen tartylmady. Olaı bolsa termınologıalyq sózdikterdiń kópshiliginiń sapasy syn kótermedi dep aıtýǵa tolyq múmkindik bar. Jaýapkershiliktiń tómendigi taǵy bar.
Bul sózdikterde termınjasamnyń 1920 jyldary A.Baıtursynuly negizdegen qazaq tiliniń baılyǵyn, maǵynalyǵyn sarqa paıdalanyp, termınderdi óz tilimizde túzý; eger qazaq tilinen laıyqty sóz tabylmasa ony týystas túrki tilderinen qarastyrý; bul ekeýinen qajetti sóz tabylmasa onda shet tilderinen daıyn termınderdi alý sıaqty úsh qaǵıdatynyń ekinshisi onsha qoldanylmaǵan kórinedi. Iaǵnı termınderge qazaq tilinen laıyqty sóz tabylsa, onyń balamasyn bergen de, al eger ondaı múmkindik bolmaǵan jaǵdaıda, daıyn turǵan shet tilderiniń termınderin sol kúıinde alyp otyrǵan (senzýra – senzýra; sıkl – sıkl; algorıtm – algorıtm; alıbı –alıbı; aksent – aksent; kartblansh – kartblansh jáne t.b.).
Endeshe termınologıalyq sózdikterge qatysty birqatar suraqtardyń týyndaıtyny anyq:
- jalpy termınologıalyq sózdiktiń «ǵumyry» qansha jyl?
- sol sózdikterdegi basqa tilden kezinde ózgerissiz alynǵan sózderdiń jańa balamalary ómirdiń talabyna saı qaıta qaralady ma?
- olardyń arasynda eskirgen, qoldanysqa múldem «jaramsyz» termınder bar ma?
- jańa «týǵan» termınderdi kirgizý arqyly olardy jańartý mindetti me?
Ómir bolǵannan keıin bári ózgerip otyrady. Ol – zańdylyq. Tabıǵı, tehnologıalyq-ınnovasıaályq, ǵylymı jáne qoǵamı damý úrdisi aınalymǵa jańa túsinikter men uǵymdardy ákeletini sózsiz. Oǵan da daıyn bolýymyz kerek.
Bul sózdikterde termınjasamnyń 1920 jyldary A.Baıtursynuly negizdegen qazaq tiliniń baılyǵyn, maǵynalyǵyn sarqa paıdalanyp, termınderdi óz tilimizde túzý; eger qazaq tilinen laıyqty sóz tabylmasa ony týystas túrki tilderinen qarastyrý; bul ekeýinen qajetti sóz tabylmasa onda shet tilderinen daıyn termınderdi alý sıaqty úsh qaǵıdatynyń ekinshisi onsha qoldanylmaǵan kórinedi. Iaǵnı termınderge qazaq tilinen laıyqty sóz tabylsa, onyń balamasyn bergen de, al eger ondaı múmkindik bolmaǵan jaǵdaıda, daıyn turǵan shet tilderiniń termınderin sol kúıinde alyp otyrǵan (senzýra – senzýra; sıkl – sıkl; algorıtm – algorıtm; alıbı –alıbı; aksent – aksent; kartblansh – kartblansh jáne t.b.).
Endeshe termınologıalyq sózdikterge qatysty birqatar suraqtardyń týyndaıtyny anyq:
- jalpy termınologıalyq sózdiktiń «ǵumyry» qansha jyl?
- sol sózdikterdegi basqa tilden kezinde ózgerissiz alynǵan sózderdiń jańa balamalary ómirdiń talabyna saı qaıta qaralady ma?
- olardyń arasynda eskirgen, qoldanysqa múldem «jaramsyz» termınder bar ma?
- jańa «týǵan» termınderdi kirgizý arqyly olardy jańartý mindetti me?
Ómir bolǵannan keıin bári ózgerip otyrady. Ol – zańdylyq. Tabıǵı, tehnologıalyq-ınnovasıaályq, ǵylymı jáne qoǵamı damý úrdisi aınalymǵa jańa túsinikter men uǵymdardy ákeletini sózsiz. Oǵan da daıyn bolýymyz kerek.
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Pikirlerdi ortaǵa salyp, oı qorytyp, memleket tiliniń áleýetin kúsheıtetin durys sheshimder qabyldaý úshin bul alańnyń ashylýy jaqsy bolǵan eken. Qutty bolsyn! Degenmen onyń jumysynyń jemisi - qazaq tilinde termınderdiń meılinshe azyraq bolǵandyǵynda bolsa kerek.
Alań jumysynyń jemisi -- qazaq tilindegi termınderdi kóbeıtý bolsa kerek.
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Arhetıp termıni ǵylymnyń kóptegen salalarynda qoldanylatyn, maǵynasy óte keń tildik birlikterdiń biri bolyp sanalady. Mysaly, ol til biliminde de bar. Arhetıp termıniniń qazaqsha balamasyn túpnegiz nemes túpbastaý dep alýǵa bolady, Tolyǵyraq ...sebebi ejelgi grek tilinen alǵanda - pervoobraz, proobraz, obrazes degen maǵynany berip, alǵashqy úlgi, túpnusqa mánin bildiredi.