| 1. | АГРОЭКОСИСТЕМЫ | AGROEKOJÚIELER | АГРОЭКОСИСТЕМЫAGROEKOJÚIELERekologıaej.grek. ἀγρός «egistik, jyrtylǵan jer; aýyl», ári qaraı ej. úndi-eýr. *aǵro- «egistik» + (ej. grek. οἶκος — «meken, baspana, úı, múlik» + ej. grek. σύστημα «bólshekterden quralǵan bútin; birigý») (aýylsharýashylyq ekojúıeler, mádenı birlestikterДефинициясыadamnyń aýylsharýashylyq qyzmeti (jer jyrtý, shóp shabý, jaıylym) nátıjesinde paıda bolatyn jasandy ekojúıeler | +3 |
| 2. | АДАПТАЦИИ МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ | Morfologıalyq BEIİMDELÝ | АДАПТАЦИИ МОРФОЛОГИЧЕСКИЕMorfologıalyq BEIİMDELÝekologıaДефинициясыorganızm qurylysyndaǵy ózgerister. Mysaly, shól dalada ósetin ósimdik japyraqtarynyń túrleriniń ózgerýi | +3 |
| 3. | АНАЭРОБЫ ОБЛИГАТНЫЕ | OBLIGATTY ANAEROBTAR | АНАЭРОБЫ ОБЛИГАТНЫЕOBLIGATTY ANAEROBTARekologıaДефинициясыottegi bar ortada tirshilik ete almaıtyn organızmder (keıbir bakterıalar) | +2 |
| 4. | АНАЭРОБЫ ФАКУЛЬТАТИВНЫЕ | FakúltatıvTİ ANAEROBTAR | АНАЭРОБЫ ФАКУЛЬТАТИВНЫЕFakúltatıvTİ ANAEROBTARekologıaДефинициясыottegi bar ortada da, ottegi joq jerde de tirshilik ete alatyn organızmder (keıbir bakterıalar men grıboktar) | +2 |
| 5. | АНТРОПОСФЕРА | ANTROPOSFERA | АНТРОПОСФЕРАANTROPOSFERAekologıagrek. anthropos — «adam» + sphaira — «shar»Дефинициясыadamzat tirshilik etetin jáne ýaqytsha kiretin (jerserikter jáne t.b. arqyly) Jer sferasy. «Antroposfera» uǵymyn adamzattyń jáne onyń sharýashylyq qyzmetiniń keńistiktegi jaǵdaıyn sıpattaý úshin qoldanady. | +2 |
| 6. | АУТВЕЛЛИНГ | AÝTVELLING | АУТВЕЛЛИНГAÝTVELLINGekologıaaǵylsh. out — «tys» + well — «saý ete túsý»Дефинициясыtushshysý jáne teńiz ekojúıeleri (estýarıı, qoınaý, ózenniń saǵasy, jaǵalaý mańyndaǵy múıis jáne t.b.) arasyndaǵy ekotondar túrinde bolyp keletin bıogendi elementterdi qurlyqtan jaǵalaý mańyndaǵy sý qoımalaryna qosý | +2 |
| 7. | АЦИДОФИЛЫ | ASIDOFILDER | АЦИДОФИЛЫASIDOFILDERekologıalat. acidus – "qyshqyl" + grek. fileo «jaqsy kórý»ДефинициясыrN < 6,7 teń topyraqta ósetin ósimdikter | +2 |
| 8. | АДАПТИВНАЯ РАДИАЦИЯ | BEIİMDELETİN Radıasıa | АДАПТИВНАЯ РАДИАЦИЯBEIİMDELETİN RadıasıaekologıaДефинициясыártúrli jerlerdi mekendeıtin ártúrli formanyń kópshiliginiń bastapqy formaǵa jatatyn bireýiniń evolúsıasy. Beıimdeletin radıasıanyń klasıkalyq mysaly uryqjoldasty sútqorektilerdiń evolúsıasy bola alady. Termındi amerıkandyq ǵalym G. Osborn 1915 j. usynǵan bolatyn, alaıda beıimdeletin radıasıa týraly oıdy buryndary Ch. Darvın sóz etken bolatyn, bul prosesti ol dıvergensıa dep ataǵan. | +3 |
| 9. | АККЛИМАТИЗАЦИЯ | AKKLIMATIZASIaÁ | АККЛИМАТИЗАЦИЯAKKLIMATIZASIaÁekologıalat. ac (ad) – «arnalǵan» jáne ej. grek. κλίμα «polús baǵyty boıynsha ekvatordan kólbeý, tómendeý (Jerden)», κλίνω «eńkeıtemin»Дефинициясыorganızmder tobyn, popýlásıaány turaqty túrde kóbeıtýge baılanysty aýmaqtyq, jasandy nemese tabıǵı túrde oryndaryn aýystyrǵannan keıin organızmderdiń jańa jaǵdaıǵa beıimdelýi; akklımatızasıaányń jeke jaǵdaıy reakklımatızasıaá bolyp tabylady, ıaǵnı, adamnyń sharýashylyq qyzmeti nátıjesinde derbes organızmderdiń jáne osy organızm túriniń bastapqy arealynyń ýaqytsha qysqarýynan (anaǵurlym uzaq merzimde) keıin olardyń sanyn qalpyna keltirý. | +2 |
| 10. | АККУЛЬТУРАЦИЯ | QURYLÝ | АККУЛЬТУРАЦИЯQURYLÝekologıaДефинициясыqazirgi maǵynada mádenıetterdiń ózara áreket etý prosesi, onyń barysynda mádenıetter ózgeredi, olar jańa elementterdi ıgeredi, ártúrli mádenı salt-dástúrlerdiń aralasýy nátıjesinde túbegeıli jańa mádenı sıntezdiń túzilýi. | 0 |
| 11. | АЛЛОХТОНЫ | AlohtonDAR | АЛЛОХТОНЫAlohtonDARekologıagrek. ἀλλος — «basqa» + χθον — «jer», ıaǵnı basqa jerde paıda bolǵanДефинициясыevolúsıa barysynda paıda bolǵan jerlerden jańa jerlerge ornalasý (mıgrasıa) kezinde sol aımaqqa engen tiri organızmder. Osylaısha, soltústik amerıkalyq opossým — Soltústik Amerıka alohtony, óıtkeni ol munda Ońtústik Amerıkadan kelgen. | +2 |
| 12. | АНТИГЕНЫ | ANTIGENDER | АНТИГЕНЫANTIGENDERekologıaaǵylsh. antigen antibody-generator — «antıdene óndirý»Дефинициясыqanda jáne basqa tinderde antıdenelerdiń qurylýyna áser etetin, organızm úshin bóten zattar | +3 |
| 13. | АНТРОПОГЕННОЕ ВОЗДЕЙСТВИЕ | ANTROPOGENDİ ÁSER | АНТРОПОГЕННОЕ ВОЗДЕЙСТВИЕANTROPOGENDİ ÁSERekologıaДефинициясыadamzattyń qorshaǵan ortaǵa tikeleı (qyryp-joıý, tasyp ákelý jáne akklımatızasıaá) jáne janama (landshaftty jáne onyń jeke komponentterin ózgertý, jerdi jyrtý, ónerkásiptik ıgerý jáne t.b.) áser etýi | +3 |
| 14. | АНТРОПОГЕННОЕ ЗАГРЯЗНЕНИЕ | ANTROPOGENDİ LASTAÝ | АНТРОПОГЕННОЕ ЗАГРЯЗНЕНИЕANTROPOGENDİ LASTAÝekologıaДефинициясыantropogendi lastaýshy qaldyqtardyń saldarynan tabıǵı zattardyń quramy men konsentrasıaásyna tikeleı nemese janama áser etetin adamdardyń sharýashylyq qyzmeti saldarynan týyndaıtyn qorshaǵan ortany lastaý | +2 |
| 15. | АДАПТАЦИИ ФИЗИОЛОГИЧЕСКИЕ | Fızıologıalyq BEIİMDELÝ | АДАПТАЦИИ ФИЗИОЛОГИЧЕСКИЕFızıologıalyq BEIİMDELÝekologıaДефинициясыorganızmderdiń fızıologıasyndaǵy ózgerister. Mysaly, túıeniń maı qoryn qyshqyldaý arqyly organızmin sýmen qamtamasyz ete alý qabileti | +3 |
| 16. | АДАПТАЦИИ ЭТОЛОГИЧЕСКИЕ | ETOLOGIaÁLYQ BEIİMDELÝ | АДАПТАЦИИ ЭТОЛОГИЧЕСКИЕETOLOGIaÁLYQ BEIİMDELÝekologıaДефинициясыorganızmderdiń júris-turystaryndaǵy ózgerister. Mysaly, sútqorektiler men qustardyń maýsymdyq mıgrasıalary, qysqy mezgilde uıqyǵa ketýi. | +2 |
| 17. | АЛЛЕРГЕНЫ | AlergenDER | АЛЛЕРГЕНЫAlergenDERekologıaej. grek. ἄλλος «basqa ózge» + ἔργον «is, jumys»Дефинициясыalergıany týdyratyn faktorlar. Aýrý týdyratyn jáne aýrý týdyrmaıtyn mıkrobtar, úıdegi shań-tozań, janýarlardyń júni, ósimdikterdiń tozańy, dárilik preparattar, benzın, hloramın, et, kókónis, jemister, jıdekter jáne t.b. alergen bola alady | +3 |
| 18. | АПВЕЛЛИНГ | APVELLING | АПВЕЛЛИНГAPVELLINGekologıaaǵylsh. up – «joǵary» + well – «saý ete túsý» Дефинициясыjel sýdy qulamaly materık bókterinen jyljytqan kezde salqyn sýdyń muhıttyń tereń jerinen kóterilýi, al onyń ornyna sýdyń tereń jerinen bıogendi elementtermen baıytylǵan sý kóteriledi. | +2 |
| 19. | БАЗИФИЛЫ | BAZIFILDER | БАЗИФИЛЫBAZIFILDERekologıaДефинициясыrN>7,0 teń topyraqta ósetin ósimdikter. | +2 |
| 20. | БЕНТАЛЬ | BENTAL | БЕНТАЛЬBENTALekologıanem. Benthal, ej. grek. βένθος – «tereńdik»Дефинициясыsý túbindegi organızmniń, ıaǵnı bentostyń mekendeıtin ortasy bolyp tabylatyn muhıttyń nemese teńizdiń túbi | +2 |
| 21. | БИОГЕННОЕ ВЕЩЕСТВО | BIOGENDİ ZAT | БИОГЕННОЕ ВЕЩЕСТВОBIOGENDİ ZATekologıaДефинициясыtiri organızmderdiń tirshiligi nátıjesinde túziletin jansyz deneler (keıbir shókpe jynystar: áktas, bor jáne t.b., sondaı-aq munaı, gaz, tas kómir, atmosfera ottegisi jáne t.b.) | +2 |
| 22. | БИОГЕОЦЕНОЗ | BIOGEOSENOZ | БИОГЕОЦЕНОЗBIOGEOSENOZekologıagrek. βίος — «ómir» + γη — «jer» + κοινός — «jalpy»Дефинициясыzat almasýy jáne kúsh-qýaty jaǵynan biryńǵaı tabıǵı keshenge biriktirilgen tiri (bıosenoz) jáne janama (bıotop) komponentterdiń belgili bir quramy bar jer betindegi birtekti jer telimi | +2 |
| 23. | БИОИНДИКАТОРЫ | BIOINDIKATORLAR | БИОИНДИКАТОРЫBIOINDIKATORLARekologıaej. grek. βίος — «ómir» + lat. indicare - «anyqtaý»)Дефинициясыtirshilik etýi, jaǵdaıy jáne tártibine qarap, qorshaǵan ortaǵa tıgizetin ózgeristeri týraly talqylaýǵa bolatyn tiri organızmder | +2 |
| 24. | БИОИНДИКАЦИЯ | BIOINDIKASIaÁ | БИОИНДИКАЦИЯBIOINDIKASIaÁekologıaej. grek. βίος — «ómir» + lat. indicare - «anyqtaý»Дефинициясыtiri organızmderdiń jáne olardyń qaýymdastyǵynyń reaksıasy negizinde bıologıalyq jáne ekologıalyq mańyzdy antropogendi júktemelerdi anyqtaý jáne aıqyndaý | +2 |
| 25. | БИОКОСНОЕ ВЕЩЕСТВО | Bıologıalyq ENJAR ZAT | БИОКОСНОЕ ВЕЩЕСТВОBıologıalyq ENJAR ZATekologıaДефинициясыtiri organızmder men geologıalyq prosesterdiń (topyraq, balshyq, mújilý qyrtysy jáne t.b.) birlesken qyzmet nátıjesi bolyp tabylatyn bıologıalyq enjar deneler. | +2 |
| 26. | БИОЛОГИЧЕСКАЯ ПРОДУКЦИЯ (ПРОДУКТИВНОСТЬ) | Bıologıalyq ÓNİM (ÓNİMDİLİK) | БИОЛОГИЧЕСКАЯ ПРОДУКЦИЯ (ПРОДУКТИВНОСТЬ)Bıologıalyq ÓNİM (ÓNİMDİLİK)ekologıaДефинициясыýaqyt birligi ishinde qurylǵan ekojúıedegi bıomassanyń ósýi. Ol birinshi jáne ekinshi ónimge bólinedi | +3 |
| 27. | БИОЛОГИЧЕСКИЕ ЧАСЫ ОРГАНИЗМА | ORGANIZMNİŃ Bıologıalyq SAǴATY | БИОЛОГИЧЕСКИЕ ЧАСЫ ОРГАНИЗМАORGANIZMNİŃ Bıologıalyq SAǴATYekologıaДефинициясыorganızmniń ýaqyt jaǵynan baǵdarlanýyna jáne ortanyń aldaǵy ýaqyttaǵy ózgeristerine aldyn ala daıyndalýǵa múmkindik beretin endogendi bıologıalyq yrǵaqtar | +2 |
| 28. | БИОЛОГИЧЕСКИЙ (БИОТИЧЕСКИЙ) КРУГОВОРОТ | Bıologıalyq (BIOTIKALYQ) SHEŃBER AINALYMY | БИОЛОГИЧЕСКИЙ (БИОТИЧЕСКИЙ) КРУГОВОРОТBıologıalyq (BIOTIKALYQ) SHEŃBER AINALYMYekologıaДефинициясыqozǵaýshy kúshi – tiri organızmderdiń qyzmeti bolyp tabylatyn zattardyń sheńber aınalymy. Sheńber aınalymyndaǵy negizgi kúsh-qýat kózi kún radıasıasy bolyp tabylady, ol fotosıntez týdyrady | +2 |
| 29. | БИОСФЕРНЫЕ ЗАПОВЕДНИКИ | BIOSFERALYQ QORYQTAR | БИОСФЕРНЫЕ ЗАПОВЕДНИКИBIOSFERALYQ QORYQTARekologıaДефинициясыbıosferalyq prosesterge aıalyq monıtorıń jasaý úshin qoldanylatyn birqatar memlekettik tabıǵı qoryqtardyń quramdas bólikteri. | +3 |
"Akklımatızasıaá" sóziniń defınısıaásynda "organızmder tobyn, popýlásıaány turaqty túrde kóbeıtýge baılanysty aýmaqtyq, jasandy nemese tabıǵı túrde oryndaryn aýystyrǵannan keıin organızmderdiń jańa jaǵdaıǵa beıimdelýi" degen anyqtama berilgen. Al kóshpeli qazaq muny ejelden Tolyǵyraq ...jersiný, eger adamdardyń qatysymen beıimdeý bolsa, jersindirý dep ataıdy. Qazaq ádebı tiliniń sózdiginde: "Jersin -et. Ósimdiktiń, janýarlardyń jańa orta tabıǵatyna beıimdelýi. Bir jerden ekinshi jerge aýdarǵanda qoı jyldam jersinedi (M. Ermekov, Qazaqst.)" 2014 jyly shyqqan "Qazaqsha-oryssha aýylsharýashylyǵy sózdiginde: "Akklımatızasıaá-jersindirý, jersiný" delingen. Olaı bolsa, termınniń defınısıaásyn tolyq asha alatyn, sózdikte berilgen qazaqsha ataý turǵanda, onyń basqa tildegi nusqasy nege usynylǵany túsiniksiz.