Жаратылыстану-математика бағыты бойынша Республикалық терминология комиссиясының 2024 жылғы 3-отырысында бекітілетін кейбір терминдерге шолу
«Ветромер, анемометр» термині
Алаңда қазақ тілінде «желөлшеуіш» деген терминнің орыс тілінде «ветромер» және «анемометр» деген екі баламасы ұсынылған. Толығырақ ... Бұл ретте «анемометр» терминін Республикалық терминология комиссиясы 2019 жылы осы нұсқасында мақұлдаған. Сонымен бірге этимологиясы грекше «ánemos» – жел және «metréo» – өлшеу болатын анемометрмен түбірлес кейбір сөздердің, мәселен 2018 жылы «анемометрия» – «анемометрия», «анеморумбограф» – «анеморумбограф», «анемограф» – «анемограф», 2019 жылы «термоанемометр» – «термоанемометр» деп бекітілгенін де атап өткен орынды.
Анемометр – желдің жылдамдығын өлшеуге арналған құрал [Ветромер // Толковый словарь русского языка: В 4 т / Под ред. Д. Н. Ушакова. – М.: Гос. ин-т «Сов. энциклопедия»; ОГИЗ, 1935. – Т. 1.]. Ал «ветромер» терминінің мынадай синонимдері бар:
- анемометр;
- баросанем;
- радиоветромер [Словарь синонимов ASIS. В.Н. Тришин. 2013.].
Егер «анемометр» термині «желөлшеуіш» деп мақұлданса, онда «термоанемометр» терминінің де, «радиоветромер» терминінің де аудармасында «желөлшеуіш» деген бір термин алынатын болады. Сонымен қатар «анемометрия» терминінің айналасында үлкен мәселе туындауы әбден мүмкін. Бұған қоса осы терминмен байланысты «анеморумбограф», «анемограф» терминдерін де қайта бекітуге тура келеді.
Тұжырымдай келе, «анемометр» термині 2019 жылы осы нұсқасында бекітілгенін ескеріп, күн тәртібінен алып тастап, «желөлшеуіш» – «ветромер» деп бекіту ұсынылады.
| # | Oryssha nusqasy | Qazaqsha nusqasy | Reıtıń |
|---|---|---|---|
| 1. | Ветромер | Jelólsheýish | |
| 2. | Анемометр | Alyp tastaý |
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
«Anemometr» termınin 2019 jyly bekitilgen nusqasynda qaldyrýdy qoldaımyn.
«Jelólsheýish – vetromer» dep aýa aǵynyn ólsheýge arnalǵan quraldardyń jalpy ataýy retinde qoldanýǵa bolady. Mysaly, jelólsheýish quraldar men kestelerge mynalar jatady: flúger, anemometr, Tolyǵyraq ...jel órnegi, Bofort shkalasy.
Flúger – jeldiń baǵytyn anyqtaýǵa arnalǵan qural.
Anemometr – jeldiń naqty jyldamdyǵyn ólsheý úshin qoldanylady.
Jel órnegi (Roza vetrov) – belgili bir merzim ishinde jeldiń basym baǵyttaryn taldaýǵa arnalǵan arnaıy syzba.
Bofort shkalasy – jeldiń kúshin baǵalaıdy. Munda jeldiń jyldamdyǵy men onyń jerdegi nysandarǵa áseri kórsetiledi.
«Anemometr» termınin 2019 jyly bekitilgen nusqasynda qaldyrýdy qoldaımyn.
«Jelólsheýish – vetromer» dep aýa aǵynyn ólsheýge arnalǵan quraldardyń jalpy ataýy retinde qoldanýǵa bolady.