Qazirgi tańda áleýmettik jeliler qoǵam ómiriniń mańyzdy bóligine aınaldy. Ásirese jastar kúndelikti aqparat almasý, pikir bólisý, jańalyqtardy bilý jáne túrli kontent qaraý úshin Instagram, TikTok, YouTube sıaqty platformalardy jıi paıdalanady. Tolyǵyraq ...Osyndaı sıfrlyq ortanyń damýyna baılanysty jańa termınder de paıda bolyp jatyr. Bul termınderdiń kópshiligi aǵylshyn tilinen engen jáne qazaq tilinde kóbine sol kúıinde qoldanylyp keledi. Alaıda qazaq tiliniń damýy úshin mundaı sózderge qazaqsha balama usyný mańyzdy dep oılaımyn. Sondyqtan áleýmettik jelilerde jıi qoldanylatyn birneshe termınge qazaqsha nusqalar usynýǵa bolady.
Birinshi termın – kontent (content). Bul sóz ınternette nemese áleýmettik jelilerde jarıalanatyn barlyq aqparatty bildiredi. Iaǵnı oǵan mátin, sýret, beınejazba, podkast jáne basqa da materıaldar jatady. Qazirgi kezde «kontent jasaý», «kontent josparlaý», «kontent jarıalaý» sıaqty tirkester óte jıi qoldanylady. Qazaq tilinde bul termınge «mazmunjazba» degen balama usynýǵa bolady. Sebebi «mazmun» sózi aqparattyń negizgi maǵynasyn bildirse, «jazba» sózi ınternettegi jarıalanym uǵymyn beredi. Sondyqtan «mazmunjazba» áleýmettik jelilerdegi barlyq jarıalanǵan materıaldardyń jalpy ataýy retinde qoldanýǵa qolaıly.
Kelesi keń taraǵan termın – laık (like). Áleýmettik jelilerde qoldanýshylar belgili bir jazbany nemese beınejazbany unatqanyn kórsetý úshin laık belgisin basady. Bul áreket ınternettegi qarym-qatynastyń bir túri bolyp sanalady. Qazaq tilinde bul termınge «unatym» nemese «unatý belgisi» degen balama usynýǵa bolady. Mundaı ataý sózdiń maǵynasyn naqty jetkizip, qazaq tiliniń sózjasam zańdylyqtaryna da sáıkes keledi.
Taǵy bir qazirgi jastar arasynda keń taraǵan termın – storıs (stories). Bul áleýmettik jelilerde ýaqytsha jarıalanatyn qysqa foto nemese beınejazba. Ádette mundaı jazbalar 24 saǵattan keıin avtomatty túrde óship ketedi. Sondyqtan bul termınge qazaq tilinde «sátjazba» nemese «ýaqytsha jazba» degen balama usynýǵa bolady. «Sátjazba» ataýy aqparattyń qysqa ýaqyt ishinde jarıalanyp, belgili bir sátti beıneleıtinin bildiredi.
Áleýmettik jelilerde jıi kezdesetin taǵy bir termın – trend. Bul sóz belgili bir kezeńde ınternette keń taraǵan qubylysty nemese ıdeıany bildiredi. Mysaly, belgili bir bı, án nemese chellendj kópshilik arasynda tanymal bolyp ketse, ony trend dep ataıdy. Qazaq tilinde bul termınge «úrdis», «tanymal baǵyt» nemese «keń taralǵan úlgi» degen balamalar qoldanýǵa bolady.
Sonymen qatar sońǵy jyldary keń taraǵan termınderdiń biri – rıls (reels). Bul Instagram sıaqty platformalarda jarıalanatyn qysqa beınerolıkterdi bildiredi. Mundaı beıneler ádette qysqa, qyzyqty jáne dınamıkalyq bolady. Qazaq tilinde bul termınge «qysqa beıne» nemese «jedelbeıne» degen balama usynýǵa bolady. Bul ataý beıneniń qysqa ári jyldam taralatyn sıpatyn kórsetedi.
Taǵy bir jıi qoldanylatyn termın – follover (follower/podpıschık). Bul áleýmettik jelide belgili bir adamnyń paraqshasyna jazylyp, onyń jarıalaǵan materıaldaryn únemi qarap otyratyn qoldanýshyny bildiredi. Qazaq tilinde bul termınge «jazylýshy» degen balama qoldanýǵa bolady. Bul sóz qazaq tilinde túsinikti ári maǵynasy jaǵynan da dál keledi.
Qazir ǵalamtordaǵy taǵy bir tanymal termın – chellendj (challenge). Bul adamdar belgili bir áreketti oryndap, ony beınejazbaǵa túsirip, basqa adamdardy da sony qaıtalaýǵa shaqyratyn úrdis. Mundaı áreketter kóbine áleýmettik jeliler arqyly tez taralady. Qazaq tilinde bul termınge «synaq-beıne» nemese «shaqyrý tapsyrmasy» degen balama usynýǵa bolady.
Vıdeokontent – vıdeokontent (2023 jyly bekitilgen termın)
Aqparattyq kontent – ınformasıonnyı kontent (2015 jyly bekitilgen termın)
Kontent – kontent (2014 jyly bekitilgen termın
Podpıschık – jazylýshy (Statısıka, standarttaý jáne zıatkerlik menshik)
Trend - trend (2017 jyly bekitilgen termın)