| 1. | 1) патогномоничный симптом, 2) специфический симптом | тән белгі, спецификалық, патогномимоникалық симптом | 1) патогномоничный симптом, 2) специфический симптомтән белгі, спецификалық, патогномимоникалық симптомМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)специфика (лат. species) – «түр, бейне, ерекшелік»; симптом (грек. σύμπτωμα (sýmptōma) – "белгі, көрініс".Дефинициясы1. Патогномониялық симптом – тек бір нақты ауруға ғана тән және сол ауруды дәл көрсететін белгі. Спецификалық симптом – белгілі бір ауруға өте тән, бірақ басқа жағдайларда да кездесуі мүмкін симптом. Ол диагнозды 100% дәлелдемейді.
2. Этимологиясы: специфика (лат. species) – «түр, бейне, ерекшелік»; симптом (грек. σύμπτωμα (sýmptōma) – "белгі, көрініс".
3. Өзбек: patognomonik simptom
4. Түрік: patognomonik semptom, spesifik semptom
5. Ағылшын: pathognomonic symptom
6. Неміс: pathognomonisches Symptom, spezifisches Symptom
7. Бекітілген нұсқасы: симптом (2023), өзіндік белгі (лингв.) (2003)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2024 жылғы 19 желтоқсандағы № 108 бұйрығы. ... патогномоникалық симптомдардың сипаттамасы ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 24 ақпандағы № 15 бұйрығы. ... патогномоникалық симптомдардың сипаттамасы ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 12 қарашадағы № ҚР ДСМ - 188/2020 бұйрығы. ... патогномоникалық симптомдардың сипаттамасы ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 11 сәуірдегі № 35 бұйрығы. ... арнайы диагностикалық тест (специфический диагностический тест) ...
5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 11 ақпандағы № 7 бұйрығы. ... биспецификалық ойық жаралы колит (неспецифический язвенный колит) ...
10. Ұсыныстар: заңнама мәтіндерін, басқа тілдегі аудармаларды, берілген дефиницияларды саралай келе, " спецификалық, патогномимоникалық симптом" терминдерін беру ұсынылады.
| -1 |
| 2. | аггравация неумышленная | ойламай аггравациялау, бейсаналы аггравация | аггравация неумышленнаяойламай аггравациялау, бейсаналы аггравацияМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)аггравация (лат. aggravatio) – "ауырлау", салмақтану".Дефинициясы1. Ойламай аггравациялау – науқастардың шын мәнінде бар аурудың жеке белгілерін асыра көрсетуі. Мұның себебі мазасыздық, қорқыныш, өзін-өзі гипноздаудың жоғарылауы және/немесе күдіктену болуы мүмкін.
2. Этимологиясы: аггравация (лат. aggravatio) – "ауырлау", салмақтану".
3. Өзбек: beixtiyor aggravatsiya
4. Түрік: kasıtsız agravasyon/bilinçsiz agravasyon
5. Ағылшын: unintentional aggravation/unconscious aggravation.
6. Неміс: Unbeabsichtigte Aggravation немесе Unbewusste Aggravation.
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: –
10. Ұсыныстар: аталған терминнің бекітілген нұсқасы, заңнамадағы қолданысы ұшыраспады. Сараптама қорытындысы жан-жақты қарастыра келе, ұсынушы тараптың "ойламай аггравациялау" термині дефиницияны толық ашпайды. Бекітуге "бейсаналы аггравация" ұсынылады.
| +1 |
| 3. | агрессивный (пародонтит) | озбыр (пародонтит), агрессивті парадонтит | агрессивный (пародонтит)озбыр (пародонтит), агрессивті парадонтитМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)агрессия (лат. agressio) – «шабуыл».Дефинициясы1. Озбыр (пародонтит), агрессивті (парадонтит) – пародонт тіндерінің қабыну ауруы, ол жоғары агрессивтілікпен және жылдам прогрессивті ағыммен сипатталады.
2. Этимологиясы: агрессия (лат. agressio) – «шабуыл».
3. Өзбек: agressiv parodontit
4. Түрік: agresif periodontit
5. Ағылшын: aggressive periodontitis
6. Неміс: Aggressive parodontitis
7. Бекітілген нұсқасы: агрессивті заттектер (2021)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрінің м.а. 2026 жылғы 13 ақпандағы № 32 бұйрығы. ... агрессивті қысым, қарсы шабуылдар, позициялық ойын ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 22 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-313/2020 бұйрығы. ... созылмалы агрессивті гепатит ...
3) Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрінің 2025 жылғы 14 шiлдедегi № 129 бұйрығы. ... агрессивті шығуға жауап ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 9 қаңтардағы № 4 бұйрығы. ... Агрессивті науқастарды қадағалап-қараудың ...
10. Ұсыныстар: 1. ұсынылған "озбыр" сөзі - сын есім, терминдік сипатқа ие бола алмайды; 2. тілімізде "озбыр" сөзі адамның мінез-құлқына байланысты қолданылатын сөз (Озбыр адам - зорлық көрсетуші, жәбірлеуші (адам)). Медицина саласындағы терминдік тіркестерде "агрессивті" түрінде берілген. Сол себепті "озбыр" сөзін алып тастау немесе "парадонтит" терминімен тіркестіру арқылы "агрессивті парадонтит" деп бекіту ұсынылады.
| -1 |
| 4. | анальная инконтиненция | анустың ұстай алмауы, артқы өтістің ұстамауы, анустың әлсіздігі, анал инконтиненциясы, аналды инконтиненция | анальная инконтиненцияанустың ұстай алмауы, артқы өтістің ұстамауы, анустың әлсіздігі, анал инконтиненциясы, аналды инконтиненцияМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)анус (лат. anus (annus) – «сақина, шеңбер, анус»; инконтиненция (лат. incontinentem) – "шектелмеген, ұстамайтын, өзін ұстамайтын".Дефинициясы1. Артқы өтістің ұстамауы – тоқ ішектегі нәжісті ерікті ұстаудың ішінара немесе толық бұзылуы, науқастың дәрет алу әрекетін басқара алмауымен сипатталатын бұзылыс.
2. Этимологиясы: анус (лат. anus (annus) – «сақина, шеңбер, анус»; инконтиненция (лат. incontinentem) – "шектелмеген, ұстамайтын, өзін ұстамайтын".
3. Өзбек: anal inkontinentsiya/najas tutolmaslik
4. Түрік: anal inkontinans-gaita inkontinansı
5. Ағылшын: anal incontinence/fecal incontinence
6. Неміс: Anale Inkontinenz (Stuhlinkontinenz)
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 17 ақпандағы № 9 бұйрығы. ... Артқы өтіс арнасының қатерлі ісігі ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 7 маусымдағы № 106 бұйрығы. ... Тік ішектің, артқы өтістің жəне артқы өтіс өзегінің жоғарыда ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2025 жылғы 6 қарашадағы № 138 бұйрығы. ... Аналдық [артқы өтістің] іріңдік ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2024 жылғы 5 сәуірдегі № 12 бұйрығы. ... айналшықтың [анустың] және айналшық каналының жоғарыда көрсетілген ...
5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 20 наурыздағы № 41 бұйрығы. ... Артқы өтіс жолын кесудің басқа түрлері ...
10. Ұсыныстар: сараптама қорытындысы ұсынушы тараптың терминдерінің ішінен (анустың ұстай алмауы, артқы өтістің ұстамауы, анустың әлсіздігі, анал инконтиненциясы, аналды инконтиненция) дефиницияға сәйкес келетін "артқы өтістің ұстамауы" терминін бекітуге ұсынады.
| 0 |
| 5. | антидот | антидот, уқайтарғы (2005) | антидотантидот, уқайтарғы (2005)Медицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)антидот (еж. грек. ἀντίδοτον) – "қарсы берілген".Дефинициясы1. Антидот, уқайтарғы – ағзаға түскен уды немесе токсинді залалсыздандыруға қабілетті, оның зиянды әсерін болдырмайтын немесе айтарлықтай әлсірететін дәрі.
2. Этимологиясы: антидот (еж. грек. ἀντίδοτον) – "қарсы берілген".
3. Өзбек: antidot/ziddizahar)
4. Түрік: antidot/panzehir
5. Ағылшын: antidote
6. Неміс: Antidot/Gegengift
7. Бекітілген нұсқасы: уқайтарғы (2005), гомеопатиялық антидот (2021)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шiлдедегi № 360-VI ҚРЗ Кодексі. ... химиялық заттардың (вакциналардың, антидоттардың) әсерінің ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 1999 жылғы 24 маусым N 398-I. ... медициналық антидоттар мен емдеу құралдары ...
3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2019 жылғы 30 қыркүйектегі № 721 қаулысы. ... биологиялық және химиялық заттардың (вакциналар, антидоттар) әсерінің ...
4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 25 ақпандағы № 123 Қаулысы. ... Овсюген экстра, э.к. (феноксапропп-пэтил+антидот) ...
5) Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2019 жылғы 30 мамырдағы № 291 бұйрығы. ... бос ыдыстарды уқайтарғыштармен өңдеу ...
10. Ұсыныстар: заңнамалық құжаттарда "антидот" термині белсенді қолданылған. Бұрын бекітілген, дефиницияға толық сәйкес келіп тұрған "уқайтарғы" термині қолданысқа түспеген деуге болады. Сол себепті "антидот" терминін бекітуді немесе "уқайтарғы" терминін қалдыруды мамандармен талқылау ұсынылады.
| +1 |
| 6. | аортокоронарное шунтирование | коронарлық артерияны шунттау | аортокоронарное шунтированиекоронарлық артерияны шунттауМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)коронарлық (лат. corona) – "тәж", "шеңбер"; артерия (грек. ἀρτηρία (artería) – "күре тамыр"; шунт (ағылш. shunt) – "айналма жолға бұру", "бұрып жіберу".Дефинициясы1. Коронарлық артерияны шунттау – жүрек бұлшықетіне қан жеткізетін тамырлар тарылған немесе бітелген кезде жасалатын операция.
2. Этимологиясы: коронарлық (лат. corona) – "тәж", "шеңбер"; артерия (грек. ἀρτηρία (artería) – "күре тамыр"; шунт (ағылш. shunt) – "айналма жолға бұру", "бұрып жіберу".
3. Өзбек: Koronar arteriyani shuntlash
4. Түрік: koroner arter baypas ameliyatı
5. Ағылшын: Coronary artery bypass grafting
6. Неміс: Koronare Bypass-Operation
7. Бекітілген нұсқасы: коронароангиопластика (2017)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 9 қаңтардағы № 152-VIII ҚРЗ. ... коронарлық стенттер ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 14 шiлдедегi № 206-VIII ҚРЗ. ... артериялық гипертонияны, жүректің ишемиялық ауруын ...
3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 983 Қаулысы. ... шунттаушы реактор салуға ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген дефиницияны, бекітілген терминдерді, басқа тілдегі аудармаларын ескере келе, "коронарлық артерияны шунттау" терминін бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
| 7. | ассоциированные клинические состояния | ассоцирленген клиникалық жағдайлар, аралас клиникалық жағдайлар | ассоциированные клинические состоянияассоцирленген клиникалық жағдайлар, аралас клиникалық жағдайларМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)ассоцирленген (лат. associatio) – "біріктіру", "қосу", "байланыстыру"; клиникалық (грек. klinikē (τέχνη) – "науқастың төсегі жанындағы (емдеу өнері)".Дефинициясы1. Ассоцирленген клиникалық жағдайлар, аралас клиникалық жағдайлар – белгілі бір негізгі аурумен патогенетикалық, этиологиялық немесе статистикалық тұрғыдан байланысты, сол аурудың ағымында немесе нәтижесінде дамитын қатар жүретін патологиялық жағдай.
2. Этимологиясы: ассоцирленген (лат. associatio) – "біріктіру", "қосу", "байланыстыру"; клиникалық (грек. klinikē (τέχνη) – "науқастың төсегі жанындағы (емдеу өнері)".
3. Өзбек: assotsiatsiyalangan klinik holatlar
4. Түрік: ilişkili klinik durumlar
5. Ағылшын: аssociated clinical conditions
6. Неміс: Assoziierte klinische Zustände
7. Бекітілген нұсқасы: клиникалық өлім (2023)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 24 наурыздағы № ҚР- ДСМ-27 бұйрығы. ... Ересектердің Т-жасушалы лейкозы/лейкемиясы (HTLV-1-ассоцирленген) ...
2) Қазақстан Республикасының Заңы 2018 жылғы 28 желтоқсандағы № 208-VІ ҚРЗ ... клиникалық мамандыққа және оларды клиникалық практикаға ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 2020 жылғы 7 шiлдедегi № 361-VI ҚРЗ ... клиникалық зерттеулер жүргiзу ...
10. Ұсыныстар: басқа тілдегі аудармаларына назар аудара отырып, "ассоцирленген клиникалық жағдайлар" терминін бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
| 8. | биопотенциалы фоновые | салдарлық биоқарымдар, салдарлық биопотенциялар, фондық биопотенциалдар | биопотенциалы фоновыесалдарлық биоқарымдар, салдарлық биопотенциялар, фондық биопотенциалдарМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)биопотенциа (грек. bios (βίος) – "өмір", (латын. potentia) – "күш", "қуат", "мүмкіндік", "қабілет".Дефинициясы1. Салдарлық биоқарымдар, салдарлық биопотенциялар, фондық биопотенциалдар – ағзаның тыныштық күйінде немесе айқын сыртқы тітіркендіргішсіз тіркелетін, тұрақты не баяу өзгеретін базалық биоэлектрлік белсенділік.
2. Этимологиясы: биопотенциа (грек. bios (βίος) – "өмір", (латын. potentia) – "күш", "қуат", "мүмкіндік", "қабілет".
3. Өзбек: fon biopotensiallari
4. Түрік: arka plan biyopotansiyeller
5. Ағылшын: background biopotentials
6. Неміс: Biopotenziale im Hintergrund
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2002 жылғы 3 қаңтар N 1 ... себеп-салдарлық байланысты ...
2) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 1 шілдедегі № 409 қаулысы ... Мемлекеттік Елтаңбасының фондық бейнесі салынған ...
3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 3 сәуірдегі № 196 қаулысы ... фондық экологиялық зерттеулерді ұйымдастыру ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген дефиниция мен басқа тілдердегі аудармаларын ескере отырып, "фондық биопотенциалдар" терминін бекітуді ұсынамыз.
| +1 |
| 9. | бледность | қуқылдану, бозғылт, бозару, қуаңқылық | бледностьқуқылдану, бозғылт, бозару, қуаңқылықМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)–Дефинициясы1. Қуқылдану, бозғылт, бозару, қуаңқылық – тері немесе шырышты қабат түсінің қалыптыдан ашық, сарғыш немесе сұрғылт реңкке ауысуы; қан айналымының немесе гемоглобин деңгейінің төмендігінен пайда болуы мүмкін.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: oqarish
4. Түрік: solgunlaşma
5. Ағылшын: paleness
6. Неміс: Rötung, Blässe
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 3 ақпандағы N 525 Заңы ... бозғылт-қызыл сүректi ...
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 19 қарашадағы N 1219 Қаулысы ... терінің түссізденуі/бозаруы ...
Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2020 жылғы 4 қыркүйектегі № 67 шешімі ... терінің бозаруына биоанализ ...
Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2022 жылғы 18 мамырдағы № 355 бұйрығы ... бозаруы ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтаманы негізге ала отырып, "бозару" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.
| +1 |
| 10. | блокада, блокатор | тежегіш, бөгегіш, тоқтатқыш, бөгеме | блокада, блокатортежегіш, бөгегіш, тоқтатқыш, бөгемеМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)–Дефинициясы1. Тежегіш, бөгегіш, тоқтатқыш, бөгеме – белгілі бір жүйке импульсінің, физиологиялық өткізгіштіктің немесе рецепторлық әсердің уақытша не тұрақты түрде бөгелуі немесе тежелуі.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: tormoz, to‘siq, to‘xtatgich
4. Түрік: fren, engelleyici, duraklatıcı
5. Ағылшын: brake, stop, obstacle
6. Неміс: Hemmer, Blocker, Stopper
7. Бекітілген нұсқасы: гидратқа қарсы тежегіштер (2024), дірілтоқтатқыш (2019), Блокада, қоршау (тарих) (1971)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің м.а. 2026 жылғы 14 қаңтардағы № 10 бұйрығы ... Жоғары жиілікті бөгегіш ...
2) Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2026 жылғы 6 сәуірдегі № 148 бұйрығы ... Жоғары жиілікті бөгегіш ...
3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 30 мамырдағы № 582 қаулысы. ... тежегіш жүйені, гидротіркеуді салу және айдау ...
4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 21 қыркүйектегі № 821 қаулысы. ... от бөгегішпен жабдықталған ...
5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2001 жылғы 26 желтоқсан N 1707. ... Тоқтатқыш бөлшектерінің Р4-080 ж-м 50 жинақтауышы ...
10. Ұсыныстар: заңнамадағы қолданысын, басқа тілдердегі аудармасын, анықтамасын ескере келіп, "бөгегіш" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
| 11. | бляшка | бляшка, түйінше, түймедақ, түйіндақ, түйіртпек (2005), түйін (2024) | бляшкабляшка, түйінше, түймедақ, түйіндақ, түйіртпек (2005), түйін (2024)Медицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)–Дефинициясы1. Бляшка, түйінше, түймедақ, түйіндақ, түйіртпек, түйін – шырышты қабатта, теріде немесе қан тамырлары қабырғасында шектелген, көтеріңкі орналасқан, тығыз немесе инфильтративті түзіліс түрінде байқалатын патологиялық өзгеріс.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: blyashka, tuguncha, tuganak, tuguncha, tuguncha
4. Түрік: plak, düğüm, papatya, düğüm, düğüm, düğüm
5. Ағылшын: plaque, nodule, chamomile, nodule, knot
6. Неміс: Plaque, Knoten, Kamille, Knoten, Knoten, Knoten, Knoten
7. Бекітілген нұсқасы: түйіртпек (2005)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2024 жылғы 24 шілдедегі № 257 бұйрығы. ... Бляшка-құраушы ...
2) Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы Басшысының 2026 жылғы 22 қаңтардағы № 5 бұйрығы ... түйіншектеу құралдарының ...
3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 14 мамырдағы № 339 қаулысы. ... түйіртпектелуімен жүреді ...
4) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2026 жылғы 30 наурыздағы № 106 бұйрығы ... Дәрілік түймедақ ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтамаға, заң мәтіндеріндегі қолданысына сүйене отырып, "түйіртпек" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
| 12. | бронхиальная астма | бронхты астма, бронхылық демікпе, бронхтық демікпе, бронх демікпесі (2017) | бронхиальная астмабронхты астма, бронхылық демікпе, бронхтық демікпе, бронх демікпесі (2017)Медицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)бронхы (грек. βρόγχος (brónkhos) – "кеңірдек", "тыныс жолы"; астма (грек. ἆσθμα (ásthma) – "ентігу", "тыныстың тарылуы", "тұншығу".Дефинициясы1. Бронхты астма, бронхылық демікпе, бронхтық демікпе, бронх демікпесі – иммундық-қабынулық механизмдерге негізделген, бронх қабырғасының ісінуі, тегіс бұлшықеттерінің түйілуі және шырыштың артық бөлінуі нәтижесінде тыныс жолдарының уақытша тарылуымен өтетін созылмалы ауру.
2. Этимологиясы: бронхы (грек. βρόγχος (brónkhos) – "кеңірдек", "тыныс жолы"; астма (грек. ἆσθμα (ásthma) – "ентігу", "тыныстың тарылуы", "тұншығу".
3. Өзбек: bronxial astma
4. Түрік: bronşiyal astım
5. Ағылшын: bronchial asthma
6. Неміс: Asthma bronchiale
7. Бекітілген нұсқасы: балалар бронх демікпесі (2019)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2026 жылғы 3 сәуірдегі № 120 бұйрығы ... кәсіптік астма және басқа да аурулар ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 6 қарашадағы № ҚР ДСМ-185/2020 бұйрығы ... демікпесі - ауыр нысан; бронхоэктатикалық ауру ...
3) Астана қаласы мәслихатының 2025 жылғы 26 желтоқсандағы № 373/48 шешімі ... Бронх демікпесі Диспансерлік есепте тұрған азаматтардың барлық санаттары Жеке көтералмау ...
4) Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының 2020 жылғы 14 қаңтардағы № 1 ұсынымы ... бронх демікпесін және ересектерде өкпенің созылмалы обструкциялық ауруын емдеу ...
10. Ұсыныстар: басқа тілдердегі аудармаларын, заңнама мәтіндеріндегі қолданысын, бекітілген терминдерді ескере отырып, бекітілген "бронх демікпесі" нұсқасын қалдыруды ұсынамыз.
| +1 |
| 13. | бронхоэктатическая болезнь | бронхоэктатикалық ауру, бронх кеңеюі, бронхэктазиялық ауру, бронхэктаздық ауру | бронхоэктатическая болезньбронхоэктатикалық ауру, бронх кеңеюі, бронхэктазиялық ауру, бронхэктаздық ауруМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)бронх (грек. βρόγχος (brónkhos) – "кеңірдек", "тамақ", "тыныс жолы"; эктаз (гр. ἔκτασις (éktasis) – "кеңею", "созылу".Дефинициясы1. Бронхоэктаздық ауру, бронх кеңеюі, бронхэктазиялық ауру, бронхэктаздық ауру – бронх қабырғасының қабыну-деструктивтік өзгерістері салдарынан олардың тұрақты, қайтымсыз кеңеюімен сипатталатын, іріңді қақырықтың бөлінуі, созылмалы жөтел және тыныс жеткіліксіздігімен өтетін өкпенің созылмалы ауруы.
2. Этимологиясы: бронх (грек. βρόγχος (brónkhos) – "кеңірдек", "тамақ", "тыныс жолы"; эктаз (гр. ἔκτασις (éktasis) – "кеңею", "созылу".
3. Өзбек: bronxoektatik kasallik
4. Түрік: bronşektatik hastalık
5. Ағылшын: bronchiectatic disease
6. Неміс: Bronchiektasen
7. Бекітілген нұсқасы: бронхтар (2023)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 23 ақпандағы № ҚР ДСМ-17 бұйрығы. ... Бронхоэктатикалық ауру ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 6 қарашадағы № ҚР ДСМ-185/2020 бұйрығы. ... бронхоэктатикалық ауру - ауыр, гормонға тәуелді нысан ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 17 ақпандағы № 9 бұйрығы. ... бронхылар туберкулезі ...
4) Қазақстан Республикасы Көлік министрінің м.а. 2026 жылғы 4 ақпандағы № 35 бұйрығы ... бронх демікпесінің ұстамаларын басу үшін ...
5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 6 қаңтардағы № 2 бұйрығы ... бронхоскопия кабинеттері ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтаманы, басқа тілдегі аудармаларын, заңнама мәтініндегі қолданысын ескере отырып, "бронхоэктатикалық ауру" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
| 14. | вегетация | өсінді, өсіп өну, вегетация (2017) | вегетацияөсінді, өсіп өну, вегетация (2017)Медицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)вегетация (латын. vegetare) – "жандандыру", "тірілту", "күш беру".Дефинициясы1. Өсінді, өсіп өну, вегетация – организмнің (көбінесе өсімдіктің) өсуі мен дамуын қамтамасыз ететін тіршілік әрекеттерінің жиынтығы.
2. Этимологиясы: вегетация (латын. vegetare) – "жандандыру", "тірілту", "күш беру".
3. Өзбек: o‘sish, vegetatsiya
4. Түрік: bitkileşme
5. Ағылшын: growth, vegetation
6. Неміс: Vegetation
7. Бекітілген нұсқасы: вегетация (2017)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2026 жылғы 27 қаңтардағы № 34 бұйрығы ... вегетациялық кезең ...
2) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2025 жылғы 15 сәуірдегі № 108 бұйрығы ... вегетация кезеңінде ...
3) Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрінің м.а. 2025 жылғы 26 желтоқсандағы № 334-НҚ бұйрығы ... осы вегетациялық кезең ішінде ...
4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 23 желтоқсандағы № 923 қаулысы. ... кадрлардың өсіп-өнуіне қол жеткізіледі ...
5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 17 шілдедегі N 1087 Қаулысы. ... жасыл желектердің өсіп-өнуіне әсер ететін топырақтың құрамы қатты бұзылған ...
6) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 25 наурыздағы N 267 Қаулысы. ... бірқалыпты өсіп-өну деңгейіне дейiн қалпына келтіру ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтаманы негізге ала отырып, қазақ тіліндегі "өсіп өну" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
| 15. | венозное давление | венозды қысым, веналық қысым | венозное давлениевенозды қысым, веналық қысымМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)вена (латын. vena) – "көктамыр", "қан тамыры".Дефинициясы1. Венозды қысым, веналық қысым – көктамырлардағы қанның тамыр қабырғасына түсіретін қысымы. Бұл қысым жүрекке қайтып келетін веналық қан ағысының деңгейін және жүректің оң жүрекшесіне қанның толуын сипаттайды.
2. Этимологиясы: вена (латын. vena) – "көктамыр", "қан тамыры".
3. Өзбек: venoz bosim
4. Түрік: venik basınç
5. Ағылшын: venous pressure
6. Неміс: Venöser Druck
7. Бекітілген нұсқасы: ұңғытүп қысымы (2025), веналық жетіспеушілік (2024)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 24 ақпандағы № 18 бұйрығы ... Венозды қанды, қан плазмасын алу ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 9 қыркүйектегі № 90 бұйрығы ... веноздық қанды ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 21 шiлдедегi № 476 бұйрығы ... Педиатриялық орталық веноздық катетер ...
4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 25 желтоқсандағы N 1283 Қаулысы. ... Қысымды деңгейлестірушілер ...
5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 26 тамыздағы N 884 Қаулысы. ... Iшкi валюта рыногына көрсетiлген қысым ...
10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, басқа тілдегі аудармаларды, анықтаманы ескере отырып, "веналық қысым" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.
| +1 |
| 16. | верхушечный толчок | жүрек ұшы түрткісі | верхушечный толчокжүрек ұшы түрткісіМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)–Дефинициясы1. Жүрек ұшы түрткісі – жүректің сол жақ қарыншасы жиырылған кезде оның ұшының кеуде қуысының алдыңғы қабырғасына соғылып, сырттай пальпация арқылы сезілетін тербелісі.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: yurak uchi impulsi
4. Түрік: kalp ucu dürtüsü
5. Ағылшын: apex beat
6. Неміс: Herzspitzenstoß
7. Бекітілген нұсқасы: артқы түрткі (2019), жүрек ұшы (2017)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2016 жылғы 24 ақпандағы № 461-V ҚРЗ ... материалдан тұратын табан түрткісінің жұмсартқышы ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 17 ақпандағы № 9 бұйрығы ... Жүрек қатыстырылған ревматикалық хорея ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2025 жылғы 6 қарашадағы № 138 бұйрығы ... Спазм құжатпен расталған жүрек қыспасы ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2025 жылғы 12 қарашадағы № 141 бұйрығы ... Жүрек қатыстырылған ревматикалық хорея ...
5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 25 ақпандағы № 183 Қаулысы ... жүрек-қан тамыры аурулары ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтаманы, басқа тілдегі аудармаларын, бекітілген терминдер қатарын ескере отырып, "жүрек ұшы түрткісі" терминін бекітуді ұсынамыз.
| +1 |
| 17. | волемический статус | волемиялық статус, волемиялық жағдай, волемиялық күй | волемический статусволемиялық статус, волемиялық жағдай, волемиялық күйМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)волемия (грек. haima (haimatos) – «қан», -emia – «қанға қатысты жағдай» (медициналық жұрнақ).Дефинициясы1. Волемиялық статус, волемиялық жағдай, волемиялық күй – ағзадағы айналымдағы қан көлемінің (циркуляциялық қан көлемінің) мөлшері мен оның физиологиялық қалыпқа сәйкестік деңгейін сипаттайтын клиникалық көрсеткіш.
2. Этимологиясы: волемия (грек. haima (haimatos) – «қан», -emia – «қанға қатысты жағдай» (медициналық жұрнақ).
3. Өзбек: volemik holat
4. Түрік: volemik durum
5. Ағылшын: volemic status
6. Неміс: Volämischer Status
7. Бекітілген нұсқасы: тепе-теңдік күйі (2023), қол жеткен статус, қол жеткен мәртебе (2022), жағдай (2025)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 26 қаңтардағы № 48 қаулысы. ... төтенше жағдай ...
2) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 24 қыркүйектегі № 790 қаулысы. ... Мас күйiн куәландыруға жiберу ...
3) Қазақстан Республикасының Заңы 1999 жылғы 19 мамыр N 385-І. ... құқықтық статусы ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2024 жылғы 25 қаңтардағы № 46 бұйрығы ... Гиповолемиялық шок ...
10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, басқа тілдегі аудармаларын және анықтамасын ескере отырып, "волемиялық күй" терминін бекітуді ұсынамыз.
| +1 |
| 18. | гастроэзофагеальный рефлюкс | гастроэзофагеалды рефлюкс, асқазан-өңештік рефлюкс | гастроэзофагеальный рефлюксгастроэзофагеалды рефлюкс, асқазан-өңештік рефлюксМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)гастроэзофагеалды (грек. gaster (gasteros) – "асқазан", (грек. oisophagos) – "өңеш"; рефлекс (латын. refluxus) – "кері ағу".Дефинициясы1. Гастроэзофагеалды рефлюкс, асқазан-өңештік рефлюкс – төменгі өңеш сфинктерінің жеткіліксіздігі немесе босаңсуы салдарынан асқазан сөлінің өңешке кері ағуы нәтижесінде пайда болатын физиологиялық немесе патологиялық процесс.
2. Этимологиясы: гастроэзофагеалды (грек. gaster (gasteros) – "асқазан", (грек. oisophagos) – "өңеш"; рефлекс (латын. refluxus) – "кері ағу".
3. Өзбек: gastroezofageal reflyuks
4. Түрік: gastroesophageal reflüks
5. Ағылшын: gastroesophageal reflux
6. Неміс: Gastroösophagealer Reflux
7. Бекітілген нұсқасы: –
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 11 ақпандағы № 7 бұйрығы ... гастроэзофагеальды рефлюкс ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 30 қыркүйектегі № 100 бұйрығы ... гастроэзофаго-рефлюкс ауруы ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 7 тамыздағы № 517 бұйрығы ... асқазан-өңеш рефлюксі ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 3 қарашадағы № 131 бұйрығы ... Эзофагит қабаттасқан асқазан-өңеш рефлюксі ...
5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 6 шілдедегі N 636 Қаулысы. ... рефлюкс жүйесi қажет ...
6) Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы. 2003 жылғы 16 қаңтар N 24. ... рефлюкс жүйесi ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтаманы негізге ала отырып, мүмкіндігінше қазақ тіліне жақындатып "асқазан-өңештік рефлюкс" деп бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
| 19. | гемолитическая анемия | гемолитикалық анемия, гемолизді қаназдық, гемолиздік анемия (2017) | гемолитическая анемиягемолитикалық анемия, гемолизді қаназдық, гемолиздік анемия (2017)Медицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)гемолиз (грек. haima (αἷμα) + lysis (λύσις) – "қан", "бұзу", "ыдырау", "еріту"; анемия (грек. an- (ἀν-) – "жоқ", "жетіспеу"; (грек. haima (αἷμα) – "қан".Дефинициясы1. Гемолитикалық анемия, гемолизді қаназдық, гемолиздік анемия – эритроциттердің (қызыл қан жасушаларының) мерзімінен бұрын күшейтілген бұзылуы (гемолиз) нәтижесінде дамитын, олардың жойылу жылдамдығы сүйек кемігінің орнын толтыру қабілетінен асып кететін анемия түрі.
2. Этимологиясы: гемолиз (грек. haima (αἷμα) + lysis (λύσις) – "қан", "бұзу", "ыдырау", "еріту"; анемия (грек. an- (ἀν-) – "жоқ", "жетіспеу"; (грек. haima (αἷμα) – "қан".
3. Өзбек: gemolitik anemiya
4. Түрік: gemolitik anemi
5. Ағылшын: hemolytic anemia
6. Неміс: Hämolytische Anämie
7. Бекітілген нұсқасы: нормохромиялы анемия (2017)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 20 қазандағы № ҚР ДСМ - 140/2020 бұйрығы. ... аутоиммундық гемолиздік анемия ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 7 маусымдағы № 106 бұйрығы. ... Анықталмаған тұқым қуалайтын гемолиздік анемия ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 17 қарашадағы № 144 бұйрығы ... гемолиздік анемиялар ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 30 қыркүйектегі № 100 бұйрығы ... иммундық гемолиздік анемиялар ...
5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 17 ақпандағы № 9 бұйрығы ... Ұрықтың гемолиздік аурумен байланыссыз шемені ...
6) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2025 жылғы 12 қарашадағы № 141 бұйрығы ... гемолиздік анемиялар ...
10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, заңнама мәтіндеріндегі қолданысты ескере келе, "гемолиздік анемия" терминін қалдыруды ұсынамыз.
| +1 |
| 20. | гликированный гемоглобин | гликирленген гемоглобин, глюкозамен қосылған гемоглобин | гликированный гемоглобингликирленген гемоглобин, глюкозамен қосылған гемоглобинМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)гликирленген (грек. glykys (γλυκύς) – "тәтті"; гемоглобин (грек. haima + лат. globus – "қан", "шар".Дефинициясы1. Гликирленген гемоглобин, глюкозамен қосылған гемоглобин – бұл эритроциттердің құрамындағы гемоглобин молекуласының қан плазмасындағы глюкозамен ферменттердің қатысуынсыз (бейферменттік жолмен) химиялық байланысқа түсуі нәтижесінде түзілген түрі.
2. Этимологиясы: гликирленген (грек. glykys (γλυκύς) – "тәтті"; гемоглобин (грек. haima + лат. globus – "қан", "шар".
3. Өзбек: glikirlangan gemoglobin
4. Түрік: glikozlu hemoglobin
5. Ағылшын: glycated hemoglobin
6. Неміс: Glykosyliertes Hämoglobin
7. Бекітілген нұсқасы: глюкоза (2006)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2021 жылғы 5 тамыздағы № ҚР ДСМ -77 бұйрығы. ... гемоглобинмен антиген-антидене кешені гемоглобиннің түрі бар ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 21 шiлдедегi № 476 бұйрығы. ... Гваяков сынамасымен салыстырғанда гемоглобинді анықтау бойынша дәлдігі ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 3 қарашадағы № 131 бұйрығы ... гликирленген гемоглобинді талдауышта анықтау ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 10 қыркүйектегі № 91 бұйрығы ... гликирленген гемоглобиннің мақсатты деңгейіне қол жеткізу ...
10. Ұсыныстар: басқа тілдегі аудармаларды, анықтамасын ескере келе, "гликирленген гемоглобин" терминін бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
| 21. | грибковая инфекция | саңырауқұлақтық инфекция, зең инфекциясы, микоз инфекциясы | грибковая инфекциясаңырауқұлақтық инфекция, зең инфекциясы, микоз инфекциясыМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)инфекция (латын. infectio) – "бүліну", "жұғу", "ластану"; микоз (грек. μύκης (mykēs) – "саңырауқұлақ".Дефинициясы1. Саңырауқұлақтық инфекция, зең инфекциясы, микоз инфекциясы – адам немесе жануар ағзасына саңырауқұлақтардың еніп, көбейіп, тіндер мен мүшелерді зақымдауы нәтижесінде дамитын жұқпалы ауру.
2. Этимологиясы: инфекция (латын. infectio) – "бүліну", "жұғу", "ластану"; микоз (грек. μύκης (mykēs) – "саңырауқұлақ".
3. Өзбек: zamburug‘li infeksiya
4. Түрік: mantar enfeksiyonu
5. Ағылшын: fungal infection
6. Неміс: Pilzinfektion
7. Бекітілген нұсқасы: бастапқы инфекция (2024), тауық еті мен саңырауқұлақ қосылған фетучини (2024), актиномикоз (боғмала) (2017)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 24 сәуірдегі № 45 және Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің м.а. 2026 жылғы 27 сәуірдегі № 34 бірлескен бұйрығы ... зең саңырауқұлақтарымен ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 12 ақпандағы № 11 бұйрығы ... вирустық инфекциялар ...
3) Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы Басшысының 2026 жылғы 30 сәуірдегі № 10 бұйрығы ... саңырауқұлақ теру және тағы басқалар) алу мүмкіндігін білдіреді ...
4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 22 ақпандағы N 183 Қаулысы ... микроорганизм, саңырауқұлақ, микоплазм, генді-инженерлік-түрлендірілген
...
5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 22 шілдедегі № 506 қаулысы ... коронавирус инфекциясына қарсы вакцинаны жеткізудің міндетті шарттары ...
10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтаманы, бекітілген терминдерді ескере отырып, ғылыми түрде "микоз инфекциясы" деп бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
| 22. | грудная полость, травмы грудной клетки | кеуде көкірегі, кеуде сарайының жарақаттары; кеуде қуысы жарақаттары, кеуде торының жарақаттары; көкірек қуысы, көкірек қуысы жарақаттары | грудная полость, травмы грудной клеткикеуде көкірегі, кеуде сарайының жарақаттары; кеуде қуысы жарақаттары, кеуде торының жарақаттары; көкірек қуысы, көкірек қуысы жарақаттарыМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)–Дефинициясы1. Кеуде көкірегі, кеуде сарайының жарақаттары; кеуде қуысы жарақаттары, кеуде торының жарақаттары; көкірек қуысы, көкірек қуысы жарақаттары – көкірек қуысындағы мүшелер мен құрылымдардың механикалық, жарақаттық әсерлерден (соққы, кесілген, тесілген жаралар, қысылу) зақымдануы.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: ko‘krak qafasi jarohatlari
4. Түрік: göğüs kafesinin travması
5. Ағылшын: сhest injuries
6. Неміс: Thoraxverletzungen
7. Бекітілген нұсқасы: кеуде торы (2024)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қарағанды облысы Шахтинск қаласының әкімдігінің 2009 жылғы 23 сәуірдегі N 5/20 қаулысы ... барлық азаматтардың электрокардиограммадан, кеуде куысын ...
2) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 13 қазандағы № 853 қаулысы ... аспаған тіке проекцияда көкірек қуысы органдарын флюорографиялық зерттеу ...
3) Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2026 жылғы 27 сәуірдегі № 308 бұйрығы ... 6 ай бұрын жүргізілген кеуде қуысы ...
4) Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2026 жылғы 4 наурыздағы № 78 бұйрығы ... жауырын, сан, кеуде қуысы, сегізкөз және мойын және т.б. ...
10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, терминге берілген анықтаманы ескере отырып, "грудная полость" терминін "кеуде қуысы", "травмы грудной клетки" терминін "кеуде қуысы жарақаттары" деп бекітуді ұсынамыз.
| 0 |
| 23. | диффузный токсический зоб | диффузды уытты зоб, уытты шашыраңқы жемсау, диффузды уытты жемсау | диффузный токсический зобдиффузды уытты зоб, уытты шашыраңқы жемсау, диффузды уытты жемсауМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)диффузды (латын. diffusus) – "жан-жаққа тарату", "шашырату", "жайылу".Дефинициясы1. Диффузды уытты зоб, уытты шашыраңқы жемсау, диффузды уытты жемсау – қалқанша бездің бүкіл тінінің біркелкі ұлғаюымен және тиреоид гормондарының шамадан тыс өндірілуімен сипатталатын эндокриндік ауру.
2. Этимологиясы: диффузды (латын. diffusus) – "жан-жаққа тарату", "шашырату", "жайылу".
3. Өзбек: diffuz toksik bo‘qoq
4. Түрік: difüz toksik böcek
5. Ағылшын: diffuse toxic goiter
6. Неміс: Morbus Basedow
7. Бекітілген нұсқасы: жемсау (2023)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 7 мамырдағы N 245 Заңы ... уытты қарулар жасауға, өндіруге ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2025 жылғы 6 қарашадағы № 138 бұйрығы ... диффузды мембранозды гломерулонефрит ...
3) Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2025 жылғы 2 мамырдағы № 131 бұйрығы ... миофиброз, диффузды кальциноз ...
4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 20 шілдедегі № 439 қаулысы ... диффуздық көздерден, ластау жүктемесін азайту ...
5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 30 тамыздағы N 812 қаулысы ... Маймақ қаз (қызыл жемсаулы, қара жемсаулы) ...
10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, басқа тілдердегі аудармаларын ескере келе, "диффузды уытты жемсау" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.
| 0 |
| 24. | дуоденстаз | дуоденалды өтімсіздік, он екі елі ішектік өтімсіздік, он екі елі ішектің түйілуі, дуоденстаз | дуоденстаздуоденалды өтімсіздік, он екі елі ішектік өтімсіздік, он екі елі ішектің түйілуі, дуоденстазМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)дуоденстаз (лат. duodenum) – "он екі елі ішек".Дефинициясы1. Дуоденалды өтімсіздік, он екі елі ішектік өтімсіздік, он екі елі ішектің түйілуі, дуоденстаз – он екі елі ішекте ас массасының қалыпты жылжуының баяулап қалуы немесе тоқтап қалуымен сипатталатын ас қорыту жүйесінің патологиялық жағдайы.
2. Этимологиясы: дуоденстаз (лат. duodenum) – "он екі елі ішек".
3. Өзбек: duodenostaz
4. Түрік: duodenostaz
5. Ағылшын: duodenostasis
6. Неміс: Duodenostase
7. Бекітілген нұсқасы: тоқ ішек (2024), он екі елі ішек (2024)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 11 наурыздағы № 30 және Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Жасанды интеллект және цифрлық даму министрінің 2026 жылғы 12 наурыздағы № 140/НҚ бірлескен бұйрығы ... ішек қабырғасы арқылы өту ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 7 тамыздағы № 517 бұйрығы ... он екі елі ішек ойық жарасы ...
3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 23 қаңтар N 93 қаулысы ... ішек жұқпалары тобы бойынша ...
4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2019 жылғы 28 мамырдағы № 326 қаулысы. ... тоқ және тік ішек обырын (колоректалды обыр) анықтау ...
5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 16 шілдедегі N 1081 қаулысы. ... түйілуі тиіс (бұдан әрі - құндылықтар салынған жөнелтілім) ...
10. Ұсыныстар: басқа тілдегі аудармаларды ескере отырып, терминнің дәл баламасы табылмауына байланысты "дуоденстаз" терминін бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
| 25. | дыхательная недостаточность | тыныстық жеткіліксіздік, тыныс алу функциясының жеткіліксіздігі, тыныс алу жеткіліксіздігі, тыныс алу жетіспеушілігі, тыныс жеткіліксіздігі | дыхательная недостаточностьтыныстық жеткіліксіздік, тыныс алу функциясының жеткіліксіздігі, тыныс алу жеткіліксіздігі, тыныс алу жетіспеушілігі, тыныс жеткіліксіздігіМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)функция (латын. functio) – "қызмет ету", "орындау"Дефинициясы1. тыныстық жеткіліксіздік, тыныс алу функциясының жеткіліксіздігі, тыныс алу жеткіліксіздігі, тыныс алу жетіспеушілігі, тыныс жеткіліксіздігі – тыныс алу жүйесінің ағзаны жеткілікті мөлшерде оттекпен қамтамасыз ете алмауы және көмірқышқыл газын толық шығара алмауымен сипатталатын патологиялық жағдай.
2. Этимологиясы: функция (латын. functio) – "қызмет ету", "орындау"
3. Өзбек: nafas yetishmovchiligi
4. Түрік: solunum yetmezliği
5. Ағылшын: respiratory failure
6. Неміс: espiratorische Insuffizienz
7. Бекітілген нұсқасы: аудармашылық трансформациялардың жеткіліксіздігі (2020), тыныс алу жүйесі (2024), дәрумен жетіспеушілігі (2022)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2025 жылғы 6 қарашадағы № 138 бұйрығы ... ауыр жеткіліксіздік ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 30 маусымдағы № ҚР ДСМ--58 бұйрығы ... бүйрек функциясының жеткіліксіздігінің ...
3) Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің 2020 жылғы 22 желтоқсандағы № 722 бұйрығы ... (өкпе) жеткіліксіздігінің ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 4 қарашадағы № 135 бұйрығы ... өкпе функциясының жеткіліксіздігі ..
5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің 2015 жылғы 22 мамырдағы № 379 бұйрығы ... функцияларының жетіспеушілігі бар ...
6) Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің 2026 жылғы 20 ақпандағы № 69 бұйрығы ... 37) тыныс алу аппараттарының қосалқы бөлшектері мен жинақтауыштары ...
7) Қазақстан Республикасы Көлік министрінің м.а. 2026 жылғы 4 ақпандағы № 35 бұйрығы ... Тыныс алу жүйесінің ауруларын ...
10. Ұсыныстар: заңнамадағы қолданысын, бекітілген терминдерді, берілген анықтаманы ескере келе, "тыныс жеткіліксіздігі" терминін бекітуді ұсынамыз.
| +1 |
| 26. | застой | іркіліс, тарылу, бітелу, іркілу, тоқырау | застойіркіліс, тарылу, бітелу, іркілу, тоқырауМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)–Дефинициясы1. Іркіліс, тарылу, бітелу – ағзадағы қанның, лимфаның немесе басқа сұйықтықтардың қалыпты айналымының бұзылып, белгілі бір жерде жиналып қалуы.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: durgunluk
4. Түрік: durgunluk
5. Ағылшын: congestion, engorgement, stasis
6. Неміс: Stau, Anschoppung
7. Бекітілген нұсқасы: веналық іркіліс (2017), спазм; тарылу, түйілу (2019), бітелу (2016)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 30 маусымдағы № ҚР ДСМ--58 бұйрығы. ... Жүректің айқын зақымдануымен жүрек функциясының (іркілген) (застойной) жеткіліксіздігімен ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 11 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-258/2020 бұйрығы. ... Созылмалы тоқырау спленомегалия (Хроническая застойная спленомегалия) ...
3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 7 тамыздағы № 517 бұйрығы. ... Ми инфаргін тудырмайтын прецеребралдық артерияның бітелуі мен тарылуы ...
10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, берілген анықтаманы ескере отырып, "іркіліс" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.
| +1 |
| 27. | затяжное течение (мед.) | созылыңқы ағым, созылмалы ағын, ұзақ ағымды | затяжное течение (мед.)созылыңқы ағым, созылмалы ағын, ұзақ ағымдыМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)–Дефинициясы1. Созылыңқы ағым, созылмалы ағын, ұзақ ағымды – аурудың қалыптыдан ұзақ уақытқа созылып, бірақ толық созылмалы түрге өтпеген жағдайы.
2. Этимологиясы: –
3. Өзбек: cho‘zilgan oqim
4. Түрік: uzamış seyir, uzun süreli akış
5. Ағылшын: prolonged course
6. Неміс: verzögerter Verlauf
7. Бекітілген нұсқасы: созылыңқы пневмониялар (2019), ұзаққа созылған орман өрті (2024)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2015 жылғы 30 сәуірдегі № 551 бұйрығы. ... әуе көлігінің ағымдағы және болашақтағы қажеттіліктерін ...
2) Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы 20 қаңтардағы № 48 бұйрығы. ... ағымдық, аралық және қорытынды бақылау ...
10. Ұсыныстар: бекітілген терминдер қатарын, берілген анықтамасын ескере отырып, "созылыңқы ағым" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.
| +1 |
| 28. | индуцированный | индукцияланған, ынталандырылған, ықпалдандырылған | индуцированныйиндукцияланған, ынталандырылған, ықпалдандырылғанМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)индукция (лат. inducere) – "бағыттау, енгізу".Дефинициясы1. Индукцияланған, ықпалдандырылған – сыртқы әсердің (фактордың) нәтижесінде пайда болған немесе шақырылған құбылыс, үдеріс.
2. Этимологиясы: индукция (лат. inducere) – "бағыттау, енгізу".
3. Өзбек: induksiyalangan
4. Түрік: indüklenmiş
5. Ағылшын: induced
6. Неміс: induzierte Mutagenese
7. Бекітілген нұсқасы: индукциялық каротаж (2024)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2023 жылғы 25 қаңтардағы № 29 бұйрығы. ... индуциялық иммунитет (индуцированный иммунитет) ...
2) Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің 2025 жылғы 17 шiлдедегi № 280 бұйрығы. ... табиғи және индукцияланған сейсмиканың үздіксіз сейсмикалық мониторингін...
3) Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің 2013 жылғы 28 қыркүйектегі № 764 бұйрығы. ... ықпалдандырылған және салыстырмалы жылдамдық және шабуыл бұрышы ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2024 жылғы 25 қаңтардағы № 46 бұйрығы ... ынталандырылған етеккір циклінің (стимулированного менструального цикла) ...
10. Ұсыныстар: заңнамадағы қолданысын ескере келе, қазақша нұсқасы "ықпалдандырылған" терминін бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
| 29. | интермиттирующее | интермиттеуші | интермиттирующееинтермиттеушіМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)интермиттеуші (лат. intermittere) - «ара-тұра тоқтап, қайта жалғасатын».Дефинициясы1. Интермиттеуші – үзіліспен, ара-тұра тоқтап қайта жалғасып отыратын, бірқалыпты емес түрде жүретін құбылыс немесе процесс.
2. Этимологиясы: интермиттеуші (лат. intermittere) - «ара-тұра тоқтап, қайта жалғасатын».
3. Өзбек: intermitter
4. Түрік: geçiş yapan
5. Ағылшын: іntermittent
6. Неміс: intermittierend
7. Бекітілген нұсқасы: интерфаза (2023)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 14 қазандағы № ҚР ДСМ-114 бұйрығы. ... БАТ әдістері интермиттелген және ұзартылған болып бөлінеді ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2022 жылғы 14 қыркүйектегі № ҚР ДСМ-98 бұйрығы. ... Интермиттирлеуші / ұзақ сору регуляторы ...
3) Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрінің 2025 жылғы 15 қыркүйектегі № 396 бұйрығы. ... интермиттелген бронх демікпесі ...
4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 17 наурыздағы № 40 бұйрығы. ... Интермиттирлейтiн/ұзақ сорғыш реттегiш ...
10. Ұсыныстар: басқа тілдегі аудармаларын, заңнамадағы қолданысын ескере келе, "интермиттеуші " терминін бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
| 30. | интермиттирующий пульс | интермиттерлеуші пульс, интермиттерленген пульс, алма-кезекті бүлкіл | интермиттирующий пульсинтермиттерлеуші пульс, интермиттерленген пульс, алма-кезекті бүлкілМедицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған)интермиттер (лат. intermittens) - "үзіліп тұратын"; пульс (лат. pulsus) - "жүрек соғысы".Дефинициясы1. Интермиттерлеуші пульс – бұл жүрек соғуының ырғағы тұрақсыз болып, белгілі бір аралықтарда соққылардың түсіп қалуымен (үзіліспен) сипатталатын пульс түрі.
2. Этимологиясы: интермиттер (лат. intermittens) - "үзіліп тұратын"; пульс (лат. pulsus) - "жүрек соғысы".
3. Өзбек: uzlukli puls
4. Түрік: aralıklı nabız
5. Ағылшын: intermittent pulse
6. Неміс: intermittierender Puls
7. Бекітілген нұсқасы: дене пульсі (2023)
8. Қолдану саласы: Медицина
9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің 2020 жылғы 22 желтоқсандағы № 722 бұйрығы. ... интермиттерленген бронх демікпесі жатады ...
2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 14 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-260/2020 бұйрығы. ... Артериялық қысымды және пульс тәуліктік жиілігі ...
10. Ұсыныстар: заңнамадағы қолданысын, берілген анықтаманы ескере отырып, "интермиттерленген пульс" нұсқасын бекітуді ұсынамыз.
| -1 |
