Búgingi talqylaǵym keletin taqyryptardyń biri «algorıtm» jáne «dıskýrs» termınderi.
Termınologıalyq júıe – kez kelgen tildiń ǵylymı damý deńgeıin aıqyndaıtyn mańyzdy kórsetkishterdiń biri. Ǵylym men mádenıet salalarynda jańa uǵymdardyń kóbeıýi olardy dál Tolyǵyraq ...ári túsinikti ataýmen bekitýdi talap etedi.
Máselen, sońǵy jyldary aqparattyq tehnologıa salasynda keńinen qoldanylyp júrgen “algorıtm” termıni bar. Bul uǵym belgili bir máseleni sheshýge arnalǵan naqty áreketterdiń júıeli tizbegin bildiredi. Termın halyqaralyq ǵylymı aınalymda arab ǵalymy Muhammed ál-Horezmı esimimen baılanysty qalyptasqan. Sondyqtan bul sóz kóptegen tilderde ózgerissiz nemese azdaǵan fonetıkalyq beıimdelýmen qoldanylady. Qazaq tilinde de “algorıtm” túrinde ornyqqan nusqasy ǵylymı dástúrge sáıkes keledi. Keıde ony “esepteý tártibi” nemese “áreket reti” dep túsindirý usynylady, alaıda bul tirkester termınniń tolyq ǵylymı mazmunyn bere almaıdy. Sol sebepti halyqaralyq ǵylymı ataýdy saqtaý ǵylymı komýnıkasıanyń dáldigine qyzmet etedi.
Taǵy bir mysal – lıngvısıka men áleýmettik ǵylymdarda jıi qoldanylatyn “dıskýrs” termıni. Bul uǵym tek mátindi ǵana emes, belgili bir áleýmettik, mádenı jáne kommýnıkatıvtik jaǵdaıdaǵy tildik áreketti bildiredi. Iaǵnı dıskýrs – tildik birlikterdiń ǵana jıyntyǵy emes, sonymen qatar sóıleýshiniń maqsaty, tyńdaýshynyń qabyldaýy jáne qoǵamdyq kontekstpen tyǵyz baılanysty kúrdeli qubylys. Keıbir eńbekterde bul termın “sóıleý keńistigi” nemese “mátindik orta” dep aýdarylyp júr. Degenmen mundaı aýdarmalar onyń tolyq ǵylymı mánin jetkize almaıdy. Sondyqtan “dıskýrs” termıniniń halyqaralyq ǵylymı nusqasyn saqtaý oryndy dep oılaımyn.
Dıskýrs – dıskýrs
Derekkóz: Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń janyndaǵy Respýblıkalyq termınologıa komısıasy maquldaǵan Qazaqsha-oryssha, oryssha-qazaqsha termınologıalyq sózdik/jalpy red. bas. M.B. Qasymbekov, jobanyń ǵyl.jetekshisi A.Q. Qusaıynov. – Almaty: «QAZaqparat» baspa korporasıasy, T.22: Fılosofıa Tolyǵyraq ...jáne saıasattaný. – 2014. – 488 b.
Ǵalym N.D.Arýtúnova atap kórsetkendeı, dıskýrs degenimiz: «… ómirge baǵyttalǵan sóıleý (ómir súrýdi aıqyndaıtyn sóıleý)»