ҚАЗАҚЫ ЕТ: АС ПЕН АСАМЫҚ
«Бешбармак" аталып кеткен асыл тағамды зерттегеніме біраз жыл болды. Нәтижесінде "Ас пен асамық" деген мақала жазылды. Оны қысқартып "Қазақстан дәуірі» газетінде жарияладық.
«Бешті» «асамық» атау Толығырақ ... турасында
Совет дәуірінде бұл тағамның «қазақша ет» аталуы соған біртабан бүйрек бұру қадамы еді, өкінішке орай одан арыға тереңдеу үрдісі жүрмеді. Әрине, біз ұсынып отырған «асамық» жаңа сөзі дау тудырары хақ. Бірақ бұл неолог болғанмен, қазақ тіліне сіңісті заңдылықтан шыққан жаңа сөз: түбірі «ас», ал «мық» жұрнағы тіліміздегі талай сөзді тудырған орнықты жұрнақтардың бірі: была+мық, қыза+мық, қара+мық, жылы+мық… Бұл сөздер көбіне бірінші бөлігі бұйрық райлы етістікті немесе сын есім түріндегі түбірге – мық жұрнағы жалғану арқылы жасалады. Біздің жағдайда «аса» етістігіне жалғанып тұр. Демек, бұл ешқандай жаңалық емес, жаңа сөз деуге де келмейді. Ешкімнің авторлығы қажет емес, қазақтың айтылмай келген өз сөзі.
Жаңаша атауға бармауға болмайды, тіл мен танымды мазақ етерлік жасанды «бешбармак» сөзін калькалап «бесбармақ» түрінде атау тіпті де тілді өзіміз қорлау әрі асымызды өз еркімізбен мазақ ету.
https://www.blogger.com/blog/post/edit/4922907354659976531/8599586921660222766
| # | Oryssha nusqasy | Qazaqsha nusqasy | Reıtıń |
|---|---|---|---|
| 1. | БЕШБАРМАК | ASAMYQ |
Ескерту! Хабарлама қалдыру үшін сайтқа кіру керек.
Negizinen sizben kelisemin. Kúndelikti turmysta taǵamdy qalaı atasaq ta óz erkimiz. Degenmen, birizdilikti saqtaý maqsatynda BAQ-tarda, taǵam ne týrısik salalarda et asyn durys ataýymyz óte mańyzdy. 2003 jylǵy “Besbarmachnaıa” kafesimen Tolyǵyraq ... bolǵan janjal oqıǵanyń ózi buǵan mysal emes pe? Sol kezde eki ǵalym-fılolog kisiler qazaq tilinde “besbarmaq” sóziniń joq ekendigin, bul sózdiń bashqurttyń «bıshbarmaǵy» men qyrǵyzdyń «beshbarmaǵy» sózderiniń dóreki kóshirmesi bolyp tabylatyndyǵyn atap ótken edi. Tilimizge jat “Besbarmaq” sózin qoldanysta qaldyrý jahandaný zamanynda, ultymyz tórtkúl dúnıege máshhúr bolyp jatqan kezde qabyldanǵan “Rýhanı jańǵyrý” atty baǵdarlamasynyń maqsattaryna sáıkes keledi me? Elimizdi mádenıetti, damyǵan el retinde kórsetý úshin EKSPO sıaqty kóp qarajat talap etetin jobalardy bastamas buryn, osyndaı kishigirim bolsa da, osy sıaqty ózekti máselelerge basa kóńil aýdarǵanymyz abzal.