ТЕК ТЕРМИНКОМ МҮШЕЛЕРІ ҒАНА ДАУЫС БЕРЕ АЛАДЫ! РТК 2026 жылғы 3-отырысында бекітілетін терминдер (қоғамдық-гуманитарлық бағыт)
| № | САЛАСЫ | ТЕРМИН САНЫ | РЕТТІК САНЫ |
| 1 | Экономика және қаржы саласының терминдері (ҚР ҰЭМ) | 32 | 1-32 |
| 2 | Инклюзия саласы терминдері (ҚР Оқу-ағарту министрлігі ұсынған терминдер) | 13 | 33-45 |
| 3 | Лингвистика саласы терминдері (Жеке азамат ұсынған терминдер) | 16 | 46-61 |
| 4 | Іс қағаздарын жүргізу саласының терминдері («QazaqGaz Aimaq» ҰК ұсынған терминдер) | 235 | 62-296 |
| # | Орысша нұсқасы | Қазақша нұсқасы | Рейтинг | |
|---|---|---|---|---|
| 1. | «ножницы цен» | «баға қайшылығы» | «ножницы цен»«баға қайшылығы»Дефинициясы1. Баға қайшылығы – сатылатын және сатып алынатын тауарлар бағаларының арасындағы алшақтықты көрсететін ұғым. Сыртқы сауда саласында өнеркәсібі дамыған елдер мен дамушы елдер тауарларының эквивалентсіз айырбасталатынын сипаттайды. 2. Этимологиясы: – 3. Өзбек: "narxlar qaychisi" 4. Түрік: makas Krizi 5. Ағылшын: scissors crisis, price discrepancy, price scissors 6. Неміс: Scherenkrise, Preisschere 7. Бекітілген нұсқасы: көтеріңкі бағалар (2023), қайшылықтар (2019) 8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2017 жылғы 27 ақпандағы № 49-VІ ҚРЗ ... құқыққа қайшылығы ... 2) Қазақстан Республикасының 2012 жылғы 27 сәуірдегі № 15-V Заңы ... нормалары арасындағы қайшылықтарды ... 3) Қазақстан Республикасының Заңы 2018 жылғы 29 қазандағы № 188-VІ ҚРЗ ... Қайшылықтар туындаған жағдайда ... 4) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 12 наурыздағы № 170-VIII ҚРЗ ... айқындалған бағалар ... 10. Ұсыныстар: лингвистикалық сараптама қорытындысы аудармаларды, заңнамадағы қолданысын, терминдік тіркес сыңарларының бекітілген нұсқасын қарастыра келе, "баға қайшылығы" терминін бекітуді ұсынады. | 0 |
| 2. | анонимное общество | аноним қоғам | анонимное обществоаноним қоғамДефинициясы1. Аноним қоғам – "ұсынушының" акциялары бар акционерлік қоғам. 2. Этимологиясы: аноним (грек. anṓnumos) – "атаусыз". 3. Өзбек: anonim jamiyat 4. Түрік: anonim şirket 5. Ағылшын: joint-stock company, public joint-stock company 6. Неміс: Aktiengesellschaft, Konzern 7. Бекітілген нұсқасы: анонимді өтініш (2018), дәстүрлi қоғам (2019) 8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 4 желтоқсандағы № 236-VIII ҚРЗ ... Анонимдік жолданымдар ... 2) Қазақстан Республикасының Заңы 2024 жылғы 8 шілдедегі № 120-VIII ҚРЗ. ... анонимді жолданымдар ... 3) Қазақстан Республикасының Заңы 2022 жылғы 5 қарашадағы № 158-VII ҚРЗ ... анонимдік үгіт ... 10. Ұсыныстар: лингвистикалық сараптама қорытындысы аудармаларды, заңнамадағы қолданысын, терминдік тіркес сыңарларының бекітілген нұсқасын қарастыра келе, "аноним қоғам" терминін бекітуді ұсынады. | 0 |
| 3. | база исчисления дохода | табысты есептеу базасы | база исчисления доходатабысты есептеу базасыДефинициясы1. Табысты есептеу базасы – табысқа байланысты қандай да бір көрсеткішті есептеу жүргізілетін сома. Әдетте бұл термин салық және бухгалтерлік есепте кездеседі. 2. Этимологиясы: база (лат. basis, гр. βάσις) – "негіз", "іргетас". 3. Өзбек: daromadni hisoblash asosi 4. Түрік: gelir hesaplama temeli 5. Ағылшын: income calculation base 6. Неміс: basis für die Berechnung des Einkommens 7. Бекітілген нұсқасы: табыстық облигация (2017) 8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары - Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2023 жылғы 9 маусымдағы № 213 бұйрығы. ... орташа айлық табыстың мөлшері ... 2) Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығы. ... салық салынатын табысты 50 %-ға азайту ... 3) Қазақстан Республикасы Президентінің 2013 жылғы 4 маусымдағы № 579 Жарлығы. ... Рейтингті есептеу білім беру қызметтерін ұсынудан ... 4) Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы Басшысының 2024 жылғы 14 қарашадағы № 173 бұйрығы. ... табысты есептеу әдістемесі ... 5) Қазақстан Республикасының 2013 жылғы 3 желтоқсандағы № 149-V Заңы. ... бюджеттердің шығыстар базасына ... 10. Ұсыныстар: дефинициясын, заңнамалық құжаттардағы қолданысын қарастыра отырып, "табысты есептеу базасы" терминін бекіту ұсынылады. | 0 |
| 4. | банко | банко | банкобанкоДефинициясы1. Банко – банк бағалы қағаздарды сатып алатын не сататын бағасы немесе бағамы. 2. Этимологиясы: банко (итал. banco) – "орындық, үстел". 3. Өзбек: banko 4. Түрік: banko 5. Ағылшын: banquo 6. Неміс: Geldkurs 7. Бекітілген нұсқасы: – 8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: – 10. Ұсыныстар: лингвистикалық сараптама қорытындысы аудармаларды қарастыра келе, "банко" терминін бекітуді ұсынады. | 0 |
| 5. | бланковая надпись | бланктегі жазба | бланковая надписьбланктегі жазбаДефинициясы1. Бланктегі жазба – вексель иесінің вексельдің сыртына жаңа иесінің аты-жөнін көрсетпей жазған жазуы. Ол вексельді көрсеткен кез келген адамға вексель берген адамнан вексельде көрсетілген ақшаның сомасын төлетуге құқық береді. 2. Этимологиясы: бланк (фр. blanc) - "ақ қағаз", "бос парақ". 3. Өзбек: blanka yozuvi 4. Түрік: blank yazısı 5. Ағылшын: blank inscription 6. Неміс: briefkopf 7. Бекітілген нұсқасы: бланк (2018) 8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2002 жылғы 4 ақпан N 292-ІІ. ... Бланкiсiне сәйкес келетiн бланкiде ұсынылған жағдайда ... 2) Қазақстан Республикасының 2005 жылғы 12 сәуірдегі N 37 Заңы. ... бланкiлерiнiң өзара келiсiлген санын бiр-бiрiне бередi ... 3) Қазақстан Республикасының 2012 жылғы 17 ақпандағы № 563-IV Заңы. ... дыбыстық жазбасын ғана білдіреді ... 10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, басқа тілдердегі аудармаларды, заңнамадағы қолданысын ескере отырып, "бланктегі жазба" терминін бекітуге ұсынамыз. | 0 |
| 6. | вексельный курс | вексель бағамы | вексельный курсвексель бағамыДефинициясы1. Вексель бағамы – шетел векселінің жергілікті валютаға шаққандағы бағасы. 2. Этимологиясы: вексель (нем. Wechsel) - «айырбастау», «алмасу», «айырбас құжаты». 3. Өзбек: veksel kursi 4. Түрік: veksel kursu 5. Ағылшын: exchange rate 6. Неміс: wechselkurs 7. Бекітілген нұсқасы: ыңғайласпалы вексель (2018), споттық айырбас бағамы (2022) 8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 28 сәуiрдегі N 97 Заңы. ... Аударым және жай вексельдер ... 2) Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 16 шілдедегі N 436 Заңы. ... белгiленген ресми бағамы ... 3) Қазақстан Республикасының 2002 жылғы 23 қарашадағы N 358 Заңы. ... валюта айырбастаудың нарықтық бағамы ... 10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, басқа тілдегі аудармаларды, заңнамадағы қолданысын ескере отырып, "вексель бағамы" терминін бекітуді ұсынамыз. | 0 |
| 7. | виремент | виремент | вирементвирементДефинициясы1. Виремент – банкінің соманы бір тұлғаның ағымдағы есепшотынан екінші тұлғаның ағымдағы есепшотына аудару операциясы. 2. Этимологиясы: виремент (фр. virement) – "аудару", "айналдыру". 3. Өзбек: pul oʻtkazmasi 4. Түрік: para transferi 5. Ағылшын: bank transfer 6. Неміс: Überweisung 7. Бекітілген нұсқасы: кредиттік аударым (2017), аударым (қаржы.) (2010), трансферттік баға, аударым бағасы(сыртқы экон.қызмет) (2006), аударма, аударым (банк ісі) (2006), қаржы бөлу, аударым (мем. сатып алу) (1999) 8. Қолдану саласы: Іс жүргізу және мұрағат ісі, Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: – 10. Ұсыныстар: банк саласында қолданылатын бұл термин "банк аударымы" терминіне мағынасы жағынан ұқсас. Бұл термин түрік, өзбек, ағылшын және неміс тілдерінде "банк аудармасы" деп берген. Сол үшін "виремент" терминінің орнына "аударым" немесе "кредиттік аударым" деген тіркес ұсынылады. Бұл сөз термин ретінде заңнамада кездеспейді. Мамандардың талқылауы қажет. | 0 |
| 8. | встречная закупка | қарымта сатыпалым | встречная закупкақарымта сатыпалымДефинициясы1. Қарымта сатып алу – экспорттың құны шегінде импорттаушыдан тауар массасын сатып алу бойынша экспорттаушының қарсы міндеттемелерін көздейтін қарсы сауда нысаны 2. Этимологиясы: – 3. Өзбек: muqobil xarid 4. Түрік: karşı satın alma 5. Ағылшын: turn-in buying 6. Неміс: Gegenkauf 7. Бекітілген нұсқасы: сатыпалым (2024), үстеме тексеру (2020) 8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Президентінің 2022 жылғы 20 мамырдағы № 898 Жарлығы. ... оператордан сатып алу;.. 2) Қазақстан Республикасының Заңы 2024 жылғы 1 шілдедегі № 106-VIII ҚРЗ. ... сатып алуға байланысты қатынастарға ... 3) Қазақстан Республикасының Заңы 2014 жылғы 14 қазандағы № 240-V ҚРЗ. ... Қарымта шаралар уақытша сипатқа ие ... 10. Ұсыныстар: дефинициясын, бекітілген термин нұсқаларын ескере отырып, "қарымта сатыпалым" терминін бекіту ұсынылады. | 0 |
| 9. | дамно | дамно | дамнодамноДефинициясы1. Дамно – банкінің клиенттер вексельдерін инкассоға есепке қабылдағаны үшін олардан алатын айрықша ақысы (комиссиядан, пайыздардан және пошта шығындарынан тыс); бағалы қағаздарды нақты бағасынан төмен сатқанда олардың бағамынан келетін шығын. 2. Этимологиясы: дамно (лат. damnum) - «зиян, шығын, залал». 3. Өзбек: damno 4. Түрік: damno 5. Ағылшын: damno 6. Неміс: dam 7. Бекітілген нұсқасы: – 8. Қолдану саласы: Заңтану, Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: – 10. Ұсыныстар: басқа тілдердегі аудармасын ескере отырып, "дамно" деп бекітуді ұсынамыз. | 0 |
| 10. | девизная политика | девиз саясаты, ұран саясаты | девизная политикадевиз саясаты, ұран саясатыДефинициясы1. Девиз саясаты – орталық банкілердің шетел валютасын сатып алу немесе сату (тратта, чек немесе төлем талап девизі түрлерінде) арқылы ұлттық валютаның бағамын реттеуге бағытталған саясаты. 2. Этимологиясы: девиз (лат. divisa) - «бөлінген нәрсе», «белгі», «таңба». 3. Өзбек: deviz siyosati 4. Түрік: deviz politikası 5. Ағылшын: сurrency policy 6. Неміс: motto-Politik 7. Бекітілген нұсқасы: олимпиялық ұран (2019), экосаясат (2022), девиз (сыртқы экон.қызмет) (2006) 8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 4 шілдедегі N 471-II Заңы. ... ұранын, туын, әнұранын ... 2) Қазақстан Республикасының Заңы 2017 жылғы 11 мамырдағы № 65-VІ ҚРЗ. ... девизге, туға және өзге де ұлттық паралимпиадалық нышанға ... 10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, заңнамадағы қолданысын ескере отырып, "девиз" терминін қазақшалап, "ұран саясаты" деп бекітуді ұсынамыз. | 0 |
| 11. | дифференциальный таможенный тариф | сараланған кеден тарифі | дифференциальный таможенный тарифсараланған кеден тарифіДефинициясы1. Сараланған кеден тарифі – бір түрлі тауарға немесе өнімге оның қай елден әкелінгендігіне, кеден шекарасына, кеменің қай ұлттікі екеніне және т.б. байланысты кеден алымының әр түрлі мөлшерлеме бойынша алынуы. 2. Этимологиясы: тариф - (фр. tarif; араб. та'риф) - түсіндірме, анықтама 3. Өзбек: differensial bojxona tarifi 4. Түрік: diferansiyel gümrük tarifі 5. Ағылшын: differential customs tariff 6. Неміс: Differenzzolltarif 7. Бекітілген нұсқасы: кеден (1992) 8. Қолдану саласы: Көлік және қатынас жолдары, Статистика, стандарттау және зияткерлік меншік, Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: 1. Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 5 сәуірдегі N 401 Кодексі: "... кеден ісі мәселелері ..."; 2. Қазақстан Республикасы Энергетика министрінің 2023 жылғы 1 шiлдедегi № 252 бұйрығы: "... сараланған график – сауда-саттыққа қатысушылардың өтінімдерінде мәлімделген бағалар бойынша өтінімдерінің бір тәртіпке келтірілген тізімі..."; 3. Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің 2020 жылғы 29 шілдедегі № 103-ө өкімі: "... импорт кезінде кеден баждарының, салықтардың және өзге де алымдардың мөлшерлемелерін ...". 10. Ұсыныстар: линвистикалық сараптама көрсеткендей, дифференция сөзін түрік, өзбек жіне басқа тілдер материалдық кірме ретінде қабылдаған, бірақ ҚР заңнамаларында "сараланған" сөзі терминдік тіркестердің құрамында осы сөздің баламасы ретінде кездеседі. Сондықтан "сараланған кеден тарифі" деген нұсқаны бекіту ұсынылады. | 0 |
| 12. | европатент | еуропатент | европатентеуропатентДефинициясы1. Еуропатент – бұл Еуропалық патенттік ведомство (EPO) арқылы берілетін патент; ол бір ғана өтінім беру арқылы бірнеше еуропалық мемлекеттерде өнертабысты қорғауға мүмкіндік беретін аймақтық патент түрі. 2. Этимологиясы: патент (лат. patens) – "ашық, айқын". 3. Өзбек: yevropa patenti 4. Түрік: аvrupa patentli 5. Ағылшын: european patent 6. Неміс: Europäisches Patent 7. Бекітілген нұсқасы: еуропалық асхана (2024), патенттік мәліметтер (2024) 8. Қолдану саласы: Заңтану, Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2001 жылғы 16 қараша N 257-ІІ ...Халықаралық патенттік жіктеме ... 2) Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 13 шілдедегі N 422 Заңы ... патент иесiнiң ... 3) Қазақстан Республикасының Заңы 2022 жылғы 20 маусымдағы № 128-VII ҚРЗ ... Патенттің қолданылу мерзімін ... 10. Ұсыныстар: лингвистикалық сараптама қорытындысы аудармаларды, заңнамадағы қолданысын, терминдік тіркес сыңарларының бекітілген нұсқасын қарастыра келе, "еуропатент" терминін бекітуді ұсынады. | 0 |
| 13. | иммобилизация капитала | капиталды шашырату | иммобилизация капиталакапиталды шашыратуДефинициясы1. Капиталды шашырату – акционерлік компания (қоғам) капиталының жеке (жекеменшіктегі) кәсіпкерлердің капиталына айналуы: айналмалы қаражатты аз қозғалатын құндылықтарға (биржада онша бағаланбайтын пайызды қағаздар, т.б.) орналастыру. 2. Этимологиясы: капитал (лат. capitalis) – "негізгі". 3. Өзбек: kapitalni immobilizatsiya qilish 4. Түрік: sermaye immobilizasyonu 5. Ағылшын: immobilization of capital 6. Неміс: Brachliegen von Kapital 7. Бекітілген нұсқасы: иммобилизацияланған препараттар (2021), қаражатты иммобилизациялау (2017) 8. Қолдану саласы: Іс жүргізу және мұрағат ісі, Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2016 жылғы 24 ақпандағы № 461-V ҚРЗ ... шашыратуға немесе тозаңдатуға арналған ... 2) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 9 қаңтардағы № 152-VIII ҚРЗ ... шашырату қуаты ... 3) Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 3 ақпандағы N 525 Заңы ... шашыратуға немесе тозаңдатуға арналған ... 10. Ұсыныстар: заңнамадағы қолданысы, өзбек, түрік, ағылшын және неміс тілдеріндегі аудармалар ескеріліп, "капиталды шашырату" нұсқасы ұсынылады. | 0 |
| 14. | консолидированные продажи | жинақталған сатылымдар, шоғырландырылған сату | консолидированные продажижинақталған сатылымдар, шоғырландырылған сатуДефинициясы1. Жинақталған сатылымдар – бас компания кәсіпорындарының, олардың серіктес және ассоцияланған фирмаларының тауарлары мен қызметін олардан өзара алмасқан (топ ішіндегі) тауарларын шегеріп тастағаннан кейінгі сатылымдар. 2. Этимологиясы: консолид (лат. consolidare) – "бекіту, біріктіру". 3. Өзбек: konsolidatsiyalashgan savdo 4. Түрік: konsolide satışlar 5. Ағылшын: consolidated revenue 6. Неміс: konsolidierter Umsatz 7. Бекітілген нұсқасы: жинақталған су алымдары мен айдамдары картасы (2024), жинақталған жиілік (2023), үстеме ақымен сату (2022) 8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2024 жылғы 24 желтоқсандағы № 147-VIII ҚРЗ ... ішкі сатылымдарына ... 2) Қазақстан Республикасының Заңы 2018 жылғы 28 ақпандағы № 141-VІ ҚРЗ ... бұйымдардың сатылымына ... 3) Қазақстан Республикасының Заңы. 2002 жылғы 29 желтоқсан N 369-ІІ ... жинақталған қаражаттарымен ... 10. Ұсыныстар: терминнің өзбек, түрік, ағылшын және неміс тілдеріндегі аудармалары ескеріліп, дефинициясына мән бере "жинақталған сатылымдар" термині ұсынысылады. | 0 |
| 15. | коэффициент покрытия | жабу коэффициенті | коэффициент покрытияжабу коэффициентіДефинициясы1. Жабу коэффициенті – ресурстардың, объектілердің немесе қызметтердің қажетті көлемге қатысты қандай үлесін өтейтінін көрсететін көрсеткіш. 2. Этимологиясы: коэффициент (лат. co(cum)+efficients ) – "бірге+өндіретін". 3. Өзбек: qoplash koeffitsiyenti 4. Түрік: karşılama oranı 5. Ағылшын: coverage ratio 6. Неміс: Deckungsgrad 7. Бекітілген нұсқасы: ылғал жабу (2022), жабу (2016), зейнеткерлік жүктеме коэффициенті (2025) 8. Қолдану саласы: Экономика және қаржы 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің м.а. 2024 жылғы 26 тамыздағы № 330 бұйрығы ... саны 0,4 коэффициентін ... 2) Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрінің міндетін атқарушының 2011 жылғы 12 мамырдағы № 273 бұйрығы ... Пiсiру жiктерi жабулы ... 3) Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2015 жылғы 19 желтоқсандағы № 240 қаулысы ... сипаттайтын коэффициенттерін ... 10. Ұсыныстар: заңнамадағы қолданысы, басқа тілдердегі аудармалары мен дефинициясына қарап, "жабу коэффициенті" термині ұсынылады. | 0 |
ТЕК ТЕРМИНКОМ МҮШЕЛЕРІ ҒАНА ДАУЫС БЕРЕ АЛАДЫ! РТК 2026 жылғы 2-отырысында бекітілетін терминдер (жаратылыстану-математика бағыты)
| № | САЛАСЫ | ТЕРМИН САНЫ | РЕТТІК САНЫ |
| 1 | Медицина (терапия) саласы терминдері (ҚР Денсаулық сақтау министрлігі ұсынған) | 85 | 1-85 |
| 2 | Тау-кен саласы терминдері (Қарағанды облысы әкімдігі ұсынған) | 98 | 86-183 |
| 3 | Мәшинежасау саласының терминдері (жеке азамат ұсынған) | 84 | 184-267 |
| 4 | Мұнай және газ өнеркәсібі («QazaqGaz Aimaq» ҰК ұсынған терминдер) | 157 | 268-424 |
| # | Орысша нұсқасы | Қазақша нұсқасы | Рейтинг | |
|---|---|---|---|---|
| 1. | 1) патогномоничный симптом, 2) специфический симптом | тән белгі, спецификалық, патогномимоникалық симптом | 1) патогномоничный симптом, 2) специфический симптомтән белгі, спецификалық, патогномимоникалық симптомДефинициясы1. Патогномониялық симптом – тек бір нақты ауруға ғана тән және сол ауруды дәл көрсететін белгі. Спецификалық симптом – белгілі бір ауруға өте тән, бірақ басқа жағдайларда да кездесуі мүмкін симптом. Ол диагнозды 100% дәлелдемейді. 2. Этимологиясы: специфика (лат. species) – «түр, бейне, ерекшелік»; симптом (грек. σύμπτωμα (sýmptōma) – "белгі, көрініс". 3. Өзбек: patognomonik simptom 4. Түрік: patognomonik semptom, spesifik semptom 5. Ағылшын: pathognomonic symptom 6. Неміс: pathognomonisches Symptom, spezifisches Symptom 7. Бекітілген нұсқасы: симптом (2023), өзіндік белгі (лингв.) (2003) 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2024 жылғы 19 желтоқсандағы № 108 бұйрығы. ... патогномоникалық симптомдардың сипаттамасы ... 2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 24 ақпандағы № 15 бұйрығы. ... патогномоникалық симптомдардың сипаттамасы ... 3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 12 қарашадағы № ҚР ДСМ - 188/2020 бұйрығы. ... патогномоникалық симптомдардың сипаттамасы ... 4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 11 сәуірдегі № 35 бұйрығы. ... арнайы диагностикалық тест (специфический диагностический тест) ... 5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 11 ақпандағы № 7 бұйрығы. ... биспецификалық ойық жаралы колит (неспецифический язвенный колит) ... 10. Ұсыныстар: заңнама мәтіндерін, басқа тілдегі аудармаларды, берілген дефиницияларды саралай келе, " спецификалық, патогномимоникалық симптом" терминдерін беру ұсынылады. | +9 |
| 2. | аггравация неумышленная | ойламай аггравациялау, бейсаналы аггравация | аггравация неумышленнаяойламай аггравациялау, бейсаналы аггравацияДефинициясы1. Ойламай аггравациялау – науқастардың шын мәнінде бар аурудың жеке белгілерін асыра көрсетуі. Мұның себебі мазасыздық, қорқыныш, өзін-өзі гипноздаудың жоғарылауы және/немесе күдіктену болуы мүмкін. 2. Этимологиясы: аггравация (лат. aggravatio) – "ауырлау", салмақтану". 3. Өзбек: beixtiyor aggravatsiya 4. Түрік: kasıtsız agravasyon/bilinçsiz agravasyon 5. Ағылшын: unintentional aggravation/unconscious aggravation. 6. Неміс: Unbeabsichtigte Aggravation немесе Unbewusste Aggravation. 7. Бекітілген нұсқасы: – 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: – 10. Ұсыныстар: аталған терминнің бекітілген нұсқасы, заңнамадағы қолданысы ұшыраспады. Сараптама қорытындысы жан-жақты қарастыра келе, ұсынушы тараптың "ойламай аггравациялау" термині дефиницияны толық ашпайды. Бекітуге "бейсаналы аггравация" ұсынылады. | +9 |
| 3. | агрессивный (пародонтит) | озбыр (пародонтит), агрессивті парадонтит | агрессивный (пародонтит)озбыр (пародонтит), агрессивті парадонтитДефинициясы1. Озбыр (пародонтит), агрессивті (парадонтит) – пародонт тіндерінің қабыну ауруы, ол жоғары агрессивтілікпен және жылдам прогрессивті ағыммен сипатталады. 2. Этимологиясы: агрессия (лат. agressio) – «шабуыл». 3. Өзбек: agressiv parodontit 4. Түрік: agresif periodontit 5. Ағылшын: aggressive periodontitis 6. Неміс: Aggressive parodontitis 7. Бекітілген нұсқасы: агрессивті заттектер (2021) 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрінің м.а. 2026 жылғы 13 ақпандағы № 32 бұйрығы. ... агрессивті қысым, қарсы шабуылдар, позициялық ойын ... 2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 22 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-313/2020 бұйрығы. ... созылмалы агрессивті гепатит ... 3) Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрінің 2025 жылғы 14 шiлдедегi № 129 бұйрығы. ... агрессивті шығуға жауап ... 4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 9 қаңтардағы № 4 бұйрығы. ... Агрессивті науқастарды қадағалап-қараудың ... 10. Ұсыныстар: 1. ұсынылған "озбыр" сөзі - сын есім, терминдік сипатқа ие бола алмайды; 2. тілімізде "озбыр" сөзі адамның мінез-құлқына байланысты қолданылатын сөз (Озбыр адам - зорлық көрсетуші, жәбірлеуші (адам)). Медицина саласындағы терминдік тіркестерде "агрессивті" түрінде берілген. Сол себепті "озбыр" сөзін алып тастау немесе "парадонтит" терминімен тіркестіру арқылы "агрессивті парадонтит" деп бекіту ұсынылады. | +5 |
| 4. | анальная инконтиненция | анустың ұстай алмауы, артқы өтістің ұстамауы, анустың әлсіздігі, анал инконтиненциясы, аналды инконтиненция | анальная инконтиненцияанустың ұстай алмауы, артқы өтістің ұстамауы, анустың әлсіздігі, анал инконтиненциясы, аналды инконтиненцияДефинициясы1. Артқы өтістің ұстамауы – тоқ ішектегі нәжісті ерікті ұстаудың ішінара немесе толық бұзылуы, науқастың дәрет алу әрекетін басқара алмауымен сипатталатын бұзылыс. 2. Этимологиясы: анус (лат. anus (annus) – «сақина, шеңбер, анус»; инконтиненция (лат. incontinentem) – "шектелмеген, ұстамайтын, өзін ұстамайтын". 3. Өзбек: anal inkontinentsiya/najas tutolmaslik 4. Түрік: anal inkontinans-gaita inkontinansı 5. Ағылшын: anal incontinence/fecal incontinence 6. Неміс: Anale Inkontinenz (Stuhlinkontinenz) 7. Бекітілген нұсқасы: – 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 17 ақпандағы № 9 бұйрығы. ... Артқы өтіс арнасының қатерлі ісігі ... 2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 7 маусымдағы № 106 бұйрығы. ... Тік ішектің, артқы өтістің жəне артқы өтіс өзегінің жоғарыда ... 3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің м.а. 2025 жылғы 6 қарашадағы № 138 бұйрығы. ... Аналдық [артқы өтістің] іріңдік ... 4) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2024 жылғы 5 сәуірдегі № 12 бұйрығы. ... айналшықтың [анустың] және айналшық каналының жоғарыда көрсетілген ... 5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2023 жылғы 20 наурыздағы № 41 бұйрығы. ... Артқы өтіс жолын кесудің басқа түрлері ... 10. Ұсыныстар: сараптама қорытындысы ұсынушы тараптың терминдерінің ішінен (анустың ұстай алмауы, артқы өтістің ұстамауы, анустың әлсіздігі, анал инконтиненциясы, аналды инконтиненция) дефиницияға сәйкес келетін "артқы өтістің ұстамауы" терминін бекітуге ұсынады. | +5 |
| 5. | антидот | антидот, уқайтарғы (2005) | антидотантидот, уқайтарғы (2005)Дефинициясы1. Антидот, уқайтарғы – ағзаға түскен уды немесе токсинді залалсыздандыруға қабілетті, оның зиянды әсерін болдырмайтын немесе айтарлықтай әлсірететін дәрі. 2. Этимологиясы: антидот (еж. грек. ἀντίδοτον) – "қарсы берілген". 3. Өзбек: antidot/ziddizahar) 4. Түрік: antidot/panzehir 5. Ағылшын: antidote 6. Неміс: Antidot/Gegengift 7. Бекітілген нұсқасы: уқайтарғы (2005), гомеопатиялық антидот (2021) 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының 2020 жылғы 7 шiлдедегi № 360-VI ҚРЗ Кодексі. ... химиялық заттардың (вакциналардың, антидоттардың) әсерінің ... 2) Қазақстан Республикасының Заңы 1999 жылғы 24 маусым N 398-I. ... медициналық антидоттар мен емдеу құралдары ... 3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2019 жылғы 30 қыркүйектегі № 721 қаулысы. ... биологиялық және химиялық заттардың (вакциналар, антидоттар) әсерінің ... 4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 25 ақпандағы № 123 Қаулысы. ... Овсюген экстра, э.к. (феноксапропп-пэтил+антидот) ... 5) Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2019 жылғы 30 мамырдағы № 291 бұйрығы. ... бос ыдыстарды уқайтарғыштармен өңдеу ... 10. Ұсыныстар: заңнамалық құжаттарда "антидот" термині белсенді қолданылған. Бұрын бекітілген, дефиницияға толық сәйкес келіп тұрған "уқайтарғы" термині қолданысқа түспеген деуге болады. Сол себепті "антидот" терминін бекітуді немесе "уқайтарғы" терминін қалдыруды мамандармен талқылау ұсынылады. | +11 |
| 6. | аортокоронарное шунтирование | коронарлық артерияны шунттау | аортокоронарное шунтированиекоронарлық артерияны шунттауДефинициясы1. Коронарлық артерияны шунттау – жүрек бұлшықетіне қан жеткізетін тамырлар тарылған немесе бітелген кезде жасалатын операция. 2. Этимологиясы: коронарлық (лат. corona) – "тәж", "шеңбер"; артерия (грек. ἀρτηρία (artería) – "күре тамыр"; шунт (ағылш. shunt) – "айналма жолға бұру", "бұрып жіберу". 3. Өзбек: Koronar arteriyani shuntlash 4. Түрік: koroner arter baypas ameliyatı 5. Ағылшын: Coronary artery bypass grafting 6. Неміс: Koronare Bypass-Operation 7. Бекітілген нұсқасы: коронароангиопластика (2017) 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 9 қаңтардағы № 152-VIII ҚРЗ. ... коронарлық стенттер ... 2) Қазақстан Республикасының Заңы 2025 жылғы 14 шiлдедегi № 206-VIII ҚРЗ. ... артериялық гипертонияны, жүректің ишемиялық ауруын ... 3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 24 қазандағы N 983 Қаулысы. ... шунттаушы реактор салуға ... 10. Ұсыныстар: терминге берілген дефиницияны, бекітілген терминдерді, басқа тілдегі аудармаларын ескере келе, "коронарлық артерияны шунттау" терминін бекітуді ұсынамыз. | +7 |
| 7. | ассоциированные клинические состояния | ассоцирленген клиникалық жағдайлар, аралас клиникалық жағдайлар | ассоциированные клинические состоянияассоцирленген клиникалық жағдайлар, аралас клиникалық жағдайларДефинициясы1. Ассоцирленген клиникалық жағдайлар, аралас клиникалық жағдайлар – белгілі бір негізгі аурумен патогенетикалық, этиологиялық немесе статистикалық тұрғыдан байланысты, сол аурудың ағымында немесе нәтижесінде дамитын қатар жүретін патологиялық жағдай. 2. Этимологиясы: ассоцирленген (лат. associatio) – "біріктіру", "қосу", "байланыстыру"; клиникалық (грек. klinikē (τέχνη) – "науқастың төсегі жанындағы (емдеу өнері)". 3. Өзбек: assotsiatsiyalangan klinik holatlar 4. Түрік: ilişkili klinik durumlar 5. Ағылшын: аssociated clinical conditions 6. Неміс: Assoziierte klinische Zustände 7. Бекітілген нұсқасы: клиникалық өлім (2023) 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 24 наурыздағы № ҚР- ДСМ-27 бұйрығы. ... Ересектердің Т-жасушалы лейкозы/лейкемиясы (HTLV-1-ассоцирленген) ... 2) Қазақстан Республикасының Заңы 2018 жылғы 28 желтоқсандағы № 208-VІ ҚРЗ ... клиникалық мамандыққа және оларды клиникалық практикаға ... 3) Қазақстан Республикасының Заңы 2020 жылғы 7 шiлдедегi № 361-VI ҚРЗ ... клиникалық зерттеулер жүргiзу ... 10. Ұсыныстар: басқа тілдегі аудармаларына назар аудара отырып, "ассоцирленген клиникалық жағдайлар" терминін бекітуді ұсынамыз. | +3 |
| 8. | биопотенциалы фоновые | салдарлық биоқарымдар, салдарлық биопотенциялар, фондық биопотенциалдар | биопотенциалы фоновыесалдарлық биоқарымдар, салдарлық биопотенциялар, фондық биопотенциалдарДефинициясы1. Салдарлық биоқарымдар, салдарлық биопотенциялар, фондық биопотенциалдар – ағзаның тыныштық күйінде немесе айқын сыртқы тітіркендіргішсіз тіркелетін, тұрақты не баяу өзгеретін базалық биоэлектрлік белсенділік. 2. Этимологиясы: биопотенциа (грек. bios (βίος) – "өмір", (латын. potentia) – "күш", "қуат", "мүмкіндік", "қабілет". 3. Өзбек: fon biopotensiallari 4. Түрік: arka plan biyopotansiyeller 5. Ағылшын: background biopotentials 6. Неміс: Biopotenziale im Hintergrund 7. Бекітілген нұсқасы: – 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2002 жылғы 3 қаңтар N 1 ... себеп-салдарлық байланысты ... 2) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 1 шілдедегі № 409 қаулысы ... Мемлекеттік Елтаңбасының фондық бейнесі салынған ... 3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 3 сәуірдегі № 196 қаулысы ... фондық экологиялық зерттеулерді ұйымдастыру ... 10. Ұсыныстар: терминге берілген дефиниция мен басқа тілдердегі аудармаларын ескере отырып, "фондық биопотенциалдар" терминін бекітуді ұсынамыз. | +9 |
| 9. | бледность | қуқылдану, бозғылт, бозару, қуаңқылық | бледностьқуқылдану, бозғылт, бозару, қуаңқылықДефинициясы1. Қуқылдану, бозғылт, бозару, қуаңқылық – тері немесе шырышты қабат түсінің қалыптыдан ашық, сарғыш немесе сұрғылт реңкке ауысуы; қан айналымының немесе гемоглобин деңгейінің төмендігінен пайда болуы мүмкін. 2. Этимологиясы: – 3. Өзбек: oqarish 4. Түрік: solgunlaşma 5. Ағылшын: paleness 6. Неміс: Rötung, Blässe 7. Бекітілген нұсқасы: – 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 3 ақпандағы N 525 Заңы ... бозғылт-қызыл сүректi ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2010 жылғы 19 қарашадағы N 1219 Қаулысы ... терінің түссізденуі/бозаруы ... Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2020 жылғы 4 қыркүйектегі № 67 шешімі ... терінің бозаруына биоанализ ... Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2022 жылғы 18 мамырдағы № 355 бұйрығы ... бозаруы ... 10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтаманы негізге ала отырып, "бозару" нұсқасын бекітуді ұсынамыз. | +11 |
| 10. | блокада, блокатор | тежегіш, бөгегіш, тоқтатқыш, бөгеме | блокада, блокатортежегіш, бөгегіш, тоқтатқыш, бөгемеДефинициясы1. Тежегіш, бөгегіш, тоқтатқыш, бөгеме – белгілі бір жүйке импульсінің, физиологиялық өткізгіштіктің немесе рецепторлық әсердің уақытша не тұрақты түрде бөгелуі немесе тежелуі. 2. Этимологиясы: – 3. Өзбек: tormoz, to‘siq, to‘xtatgich 4. Түрік: fren, engelleyici, duraklatıcı 5. Ағылшын: brake, stop, obstacle 6. Неміс: Hemmer, Blocker, Stopper 7. Бекітілген нұсқасы: гидратқа қарсы тежегіштер (2024), дірілтоқтатқыш (2019), Блокада, қоршау (тарих) (1971) 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің м.а. 2026 жылғы 14 қаңтардағы № 10 бұйрығы ... Жоғары жиілікті бөгегіш ... 2) Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрінің 2026 жылғы 6 сәуірдегі № 148 бұйрығы ... Жоғары жиілікті бөгегіш ... 3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 30 мамырдағы № 582 қаулысы. ... тежегіш жүйені, гидротіркеуді салу және айдау ... 4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 21 қыркүйектегі № 821 қаулысы. ... от бөгегішпен жабдықталған ... 5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2001 жылғы 26 желтоқсан N 1707. ... Тоқтатқыш бөлшектерінің Р4-080 ж-м 50 жинақтауышы ... 10. Ұсыныстар: заңнамадағы қолданысын, басқа тілдердегі аудармасын, анықтамасын ескере келіп, "бөгегіш" нұсқасын бекітуді ұсынамыз. | +6 |
| 11. | бляшка | бляшка, түйінше, түймедақ, түйіндақ, түйіртпек (2005), түйін (2024) | бляшкабляшка, түйінше, түймедақ, түйіндақ, түйіртпек (2005), түйін (2024)Дефинициясы1. Бляшка, түйінше, түймедақ, түйіндақ, түйіртпек, түйін – шырышты қабатта, теріде немесе қан тамырлары қабырғасында шектелген, көтеріңкі орналасқан, тығыз немесе инфильтративті түзіліс түрінде байқалатын патологиялық өзгеріс. 2. Этимологиясы: – 3. Өзбек: blyashka, tuguncha, tuganak, tuguncha, tuguncha 4. Түрік: plak, düğüm, papatya, düğüm, düğüm, düğüm 5. Ағылшын: plaque, nodule, chamomile, nodule, knot 6. Неміс: Plaque, Knoten, Kamille, Knoten, Knoten, Knoten, Knoten 7. Бекітілген нұсқасы: түйіртпек (2005) 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2024 жылғы 24 шілдедегі № 257 бұйрығы. ... Бляшка-құраушы ... 2) Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы Басшысының 2026 жылғы 22 қаңтардағы № 5 бұйрығы ... түйіншектеу құралдарының ... 3) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2025 жылғы 14 мамырдағы № 339 қаулысы. ... түйіртпектелуімен жүреді ... 4) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2026 жылғы 30 наурыздағы № 106 бұйрығы ... Дәрілік түймедақ ... 10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтамаға, заң мәтіндеріндегі қолданысына сүйене отырып, "түйіртпек" нұсқасын бекітуді ұсынамыз. | +9 |
| 12. | бронхиальная астма | бронхты астма, бронхылық демікпе, бронхтық демікпе, бронх демікпесі (2017) | бронхиальная астмабронхты астма, бронхылық демікпе, бронхтық демікпе, бронх демікпесі (2017)Дефинициясы1. Бронхты астма, бронхылық демікпе, бронхтық демікпе, бронх демікпесі – иммундық-қабынулық механизмдерге негізделген, бронх қабырғасының ісінуі, тегіс бұлшықеттерінің түйілуі және шырыштың артық бөлінуі нәтижесінде тыныс жолдарының уақытша тарылуымен өтетін созылмалы ауру. 2. Этимологиясы: бронхы (грек. βρόγχος (brónkhos) – "кеңірдек", "тыныс жолы"; астма (грек. ἆσθμα (ásthma) – "ентігу", "тыныстың тарылуы", "тұншығу". 3. Өзбек: bronxial astma 4. Түрік: bronşiyal astım 5. Ағылшын: bronchial asthma 6. Неміс: Asthma bronchiale 7. Бекітілген нұсқасы: балалар бронх демікпесі (2019) 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2026 жылғы 3 сәуірдегі № 120 бұйрығы ... кәсіптік астма және басқа да аурулар ... 2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 6 қарашадағы № ҚР ДСМ-185/2020 бұйрығы ... демікпесі - ауыр нысан; бронхоэктатикалық ауру ... 3) Астана қаласы мәслихатының 2025 жылғы 26 желтоқсандағы № 373/48 шешімі ... Бронх демікпесі Диспансерлік есепте тұрған азаматтардың барлық санаттары Жеке көтералмау ... 4) Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының 2020 жылғы 14 қаңтардағы № 1 ұсынымы ... бронх демікпесін және ересектерде өкпенің созылмалы обструкциялық ауруын емдеу ... 10. Ұсыныстар: басқа тілдердегі аудармаларын, заңнама мәтіндеріндегі қолданысын, бекітілген терминдерді ескере отырып, бекітілген "бронх демікпесі" нұсқасын қалдыруды ұсынамыз. | +11 |
| 13. | бронхоэктатическая болезнь | бронхоэктатикалық ауру, бронх кеңеюі, бронхэктазиялық ауру, бронхэктаздық ауру | бронхоэктатическая болезньбронхоэктатикалық ауру, бронх кеңеюі, бронхэктазиялық ауру, бронхэктаздық ауруДефинициясы1. Бронхоэктаздық ауру, бронх кеңеюі, бронхэктазиялық ауру, бронхэктаздық ауру – бронх қабырғасының қабыну-деструктивтік өзгерістері салдарынан олардың тұрақты, қайтымсыз кеңеюімен сипатталатын, іріңді қақырықтың бөлінуі, созылмалы жөтел және тыныс жеткіліксіздігімен өтетін өкпенің созылмалы ауруы. 2. Этимологиясы: бронх (грек. βρόγχος (brónkhos) – "кеңірдек", "тамақ", "тыныс жолы"; эктаз (гр. ἔκτασις (éktasis) – "кеңею", "созылу". 3. Өзбек: bronxoektatik kasallik 4. Түрік: bronşektatik hastalık 5. Ағылшын: bronchiectatic disease 6. Неміс: Bronchiektasen 7. Бекітілген нұсқасы: бронхтар (2023) 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2022 жылғы 23 ақпандағы № ҚР ДСМ-17 бұйрығы. ... Бронхоэктатикалық ауру ... 2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 6 қарашадағы № ҚР ДСМ-185/2020 бұйрығы. ... бронхоэктатикалық ауру - ауыр, гормонға тәуелді нысан ... 3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 17 ақпандағы № 9 бұйрығы. ... бронхылар туберкулезі ... 4) Қазақстан Республикасы Көлік министрінің м.а. 2026 жылғы 4 ақпандағы № 35 бұйрығы ... бронх демікпесінің ұстамаларын басу үшін ... 5) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 6 қаңтардағы № 2 бұйрығы ... бронхоскопия кабинеттері ... 10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтаманы, басқа тілдегі аудармаларын, заңнама мәтініндегі қолданысын ескере отырып, "бронхоэктатикалық ауру" нұсқасын бекітуді ұсынамыз. | +7 |
| 14. | вегетация | өсінді, өсіп өну, вегетация (2017) | вегетацияөсінді, өсіп өну, вегетация (2017)Дефинициясы1. Өсінді, өсіп өну, вегетация – организмнің (көбінесе өсімдіктің) өсуі мен дамуын қамтамасыз ететін тіршілік әрекеттерінің жиынтығы. 2. Этимологиясы: вегетация (латын. vegetare) – "жандандыру", "тірілту", "күш беру". 3. Өзбек: o‘sish, vegetatsiya 4. Түрік: bitkileşme 5. Ағылшын: growth, vegetation 6. Неміс: Vegetation 7. Бекітілген нұсқасы: вегетация (2017) 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2026 жылғы 27 қаңтардағы № 34 бұйрығы ... вегетациялық кезең ... 2) Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің м.а. 2025 жылғы 15 сәуірдегі № 108 бұйрығы ... вегетация кезеңінде ... 3) Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрінің м.а. 2025 жылғы 26 желтоқсандағы № 334-НҚ бұйрығы ... осы вегетациялық кезең ішінде ... 4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 23 желтоқсандағы № 923 қаулысы. ... кадрлардың өсіп-өнуіне қол жеткізіледі ... 5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 17 шілдедегі N 1087 Қаулысы. ... жасыл желектердің өсіп-өнуіне әсер ететін топырақтың құрамы қатты бұзылған ... 6) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 25 наурыздағы N 267 Қаулысы. ... бірқалыпты өсіп-өну деңгейіне дейiн қалпына келтіру ... 10. Ұсыныстар: терминге берілген анықтаманы негізге ала отырып, қазақ тіліндегі "өсіп өну" нұсқасын бекітуді ұсынамыз. | +7 |
| 15. | венозное давление | венозды қысым, веналық қысым | венозное давлениевенозды қысым, веналық қысымДефинициясы1. Венозды қысым, веналық қысым – көктамырлардағы қанның тамыр қабырғасына түсіретін қысымы. Бұл қысым жүрекке қайтып келетін веналық қан ағысының деңгейін және жүректің оң жүрекшесіне қанның толуын сипаттайды. 2. Этимологиясы: вена (латын. vena) – "көктамыр", "қан тамыры". 3. Өзбек: venoz bosim 4. Түрік: venik basınç 5. Ағылшын: venous pressure 6. Неміс: Venöser Druck 7. Бекітілген нұсқасы: ұңғытүп қысымы (2025), веналық жетіспеушілік (2024) 8. Қолдану саласы: Медицина 9. Заңнамадағы қолданысы: 1) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2026 жылғы 24 ақпандағы № 18 бұйрығы ... Венозды қанды, қан плазмасын алу ... 2) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 9 қыркүйектегі № 90 бұйрығы ... веноздық қанды ... 3) Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2025 жылғы 21 шiлдедегi № 476 бұйрығы ... Педиатриялық орталық веноздық катетер ... 4) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 25 желтоқсандағы N 1283 Қаулысы. ... Қысымды деңгейлестірушілер ... 5) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 26 тамыздағы N 884 Қаулысы. ... Iшкi валюта рыногына көрсетiлген қысым ... 10. Ұсыныстар: бекітілген терминдерді, басқа тілдегі аудармаларды, анықтаманы ескере отырып, "веналық қысым" нұсқасын бекітуді ұсынамыз. | +10 |
Кристаллография, дифракция, кристал тор, серпімділік, механикалық қасиеттер, қатты денелердің жылулық қасиеттері, кристалдану, диффузия, құймалар, жартылай өткізгіштер, диэлектрик қасиеттері
1) Қатты дене физикасы - Физика твердого тела: Материалы XV Международной научной Толығырақ ...конференции – Астана: Изд-во ЕНУ имени Л.Н. Гумилева, 2022. – 189 с.
2) Тамаев С. Қатты денелер физикасының есептер жинағы. Оқулық. – Алматы: ЖШС РПБК «Дәуір», 2012 ж. - 336 бет.
3) Волькенштейн В.С. В44 Жалпы физика курсының есептер жинағы. - Алматы.: НурПринт, 2012.- 450 бет.
Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрлігі Тіл саясаты комитетінің тапсырмасы бойынша Шайсұлтан Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы әзірледі.
Онымен қоса бұл менің Магистрлік Диссертация тақырыбым